III SA/Kr 1273/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-11	
Data wpływu	2025-09-18	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Ewa Michna /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak	
Symbol z opisem	6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw	
Hasła tematyczne	Inne	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2026 nr 0 poz 199; Art. 28  ust. 2  i ust. 3 , ust. 3a; Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365; Par. 3  ust. 1; ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2026 nr 0 poz 143; Art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lipca 2025 r., nr UP-502/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia oddala skargę.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez D. S., zwanego dalej skarżącym decyzją z dnia 23 lipca 2025 r. znak: 220000/71/294175/2025, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 maja 2025 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek w łącznej kwocie 18.884, 28 zł.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 11 lutego 2025 r. (data wpływu do organu) skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek objętych ostatnią ratą określoną w umowie ratalnej z 5 września 2024 r. z powodu trudnej sytuacji finansowej.

Decyzja z dnia 16 maja 2025 r. nr 983/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;

- skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

- skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- skarżący nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy:

Wymienioną na wstępie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Prezes wskazał, że ustalił sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, wskazując że skarżący:

- jest żonaty,

- jest mikroprzedsiębiorcą,

- z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2023-2024 i od stycznia 2025 r. do marca 2025 r. uzyskał przychody w wysokości odpowiednio 267.367,86 zł, 757.208,94 zł i 180.000,00 zł, w 2023 r. i w pierwszym kwartale 2025 r. poniósł straty w wysokości 125.886,20 zł i 31.427,47 zł, a w 2024 r. osiągnął dochody w wysokości 98.564,13 zł,

- wartość majątku firmowego wycenił na 15.742,96 zł, a prywatnego na 12.000,00 zł,

- zobowiązana firmowe wynoszą 85.275,43 zł,

- opłaty od nabywców otrzymuje mieszane, z przewagą odroczonych, firma ma wielu dostawców i wielu odbiorców, nie otrzymuje grantów lub dotacji,

- nie pracuje zarobkowo, nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł;

- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy,

- prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z 46 letnią żoną i 19-letnim synem, którzy nie uzyskują dochodów,

- ponosi stałe, miesięczne wydatki związanie z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych - 4.000,00 zł oraz innych - 250,00 zł,

- posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości 65.873,12 zł z ratą 5.363,48 zł oraz w instytucjach, które spłaca po 5.363,48 zł miesięcznie,

- jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2 ha w O.,

- posiada maszyny, urządzenia i środki transportu opisane w załączniku,

- posiada sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 13.000,00 zł,

- nie posiada wierzytelności,

- w ramach działalności gospodarczej świadczy usługi remontowo-budowlane i zatrudnia na podstawie umowy o pracę dwie osoby, stara się w należyty sposób wywiązywać ze zobowiązań, obecnie ma podpisaną umowę z Urzędem Gminy na prace remontowe,

- jest zdrowy,

- podmiot nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Organ ustalił nadto, że:

- od 14 czerwca 2000 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą – S. D. Firma Usługowo-Handlowa "S." w zakresie m.in. robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych;

- jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i dla potrzeb ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od 2022 r. deklaruje sposób opodatkowania - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych;

- jest właścicielem:

• samochodów osobowych marki: Ford Focus z 2016 r. o wartości 37.400,00 zł (tj. pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego), Jeep Grand Cherokee z 2014 r. i 2001 r.,

samochodów ciężarowych marki: lveco z 2007 r. o wartości 33.700,00 zł (tj. pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego), Renault Midlum z 2002 r., Renault Mascot z 2002 r., Volkswagen Transporter z 1998 r., Steyrz 1994 r., lveco Daily z 2000 r., Ford Tcansit z 1992 r., ciągnika rolniczego Massey - Ferguson z 1991 r. i przyczepy ciężarowej rolniczej SAM z 2013 r.;

- jest właścicielem nieruchomości w miejscowości O.:

gruntów ornych o powierzchni 0,1128 ha, dla których Sąd Rejonowy w Nowym Targu prowadzi księgę wieczystą nr [...];

składającej się z czterech działek ewidencyjnych (nr [...], [...], [...], [...] - łąk trwałych i lasów) o łącznej powierzchni 2,7113 ha objętej księgą wieczystą nr [...]; w dziale IV księgi znajduje się hipoteka przymusowa na rzecz ZUS w wysokości 4.392,00 zł wpisana 1 lipca 2025 r. za okres 11-12/2012 (ubezpieczenia społeczne);

gruntów ornych o powierzchni 0,1104 ha wpisanych do księgi wieczystej nr [...];

lasów o powierzchni 0,1037 ha objętych księgą wieczystą nr [...];

we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej składającej się z dwóch działek ewidencyjnych (nr [...] i [...] - gruntów ornych) o łącznej powierzchni 0,1830 ha, dla której urządzona jest księga wieczysta nr [...].

Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), a ewentualne umorzenie zadłużenia nie przekroczyłoby limitu 300.000,00 euro określonego dla pomocy de minimis oraz ustalenia, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ odwoławczy przyjął za własne ustalenia organu pierwszej instancji.

Następnie organ odwoławczy powołał treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wyjaśnił, że wymienione w nim przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jednocześnie organ podał, że:

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – skarżący nie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej;

przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych, składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Nowym Sączu zostało zawieszone w związku z zawarciem umowy o rozłożeniu należność z tytułu składek na raty; w przypadku konieczności podjęcia postępowania egzekucyjnego skarżący posiada podlegający egzekucji majątek ruchomy i nieruchomy.

Powyższe ustalenia uniemożliwiają pozytywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dalszej kolejności organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu z dnia rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ stwierdził, że nie zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należnych odsetek za zwłokę mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i poinformował, że jest zdrowy i aktywny zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą, dlatego w nin. sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Organ wyjaśnił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy zaś brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać jednak udowodniona i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez skarżącego, nie mogą uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania! decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Jak podał organ, w nin. sprawie ustalono, że od 2000 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą i 12 maja 2025 r. oświadczył, że z tego tytułu w 2023 r. i w pierwszym kwartale 2025 r. przy przychodach odpowiednio 267.367,86 zł i 180.000,00 zł poniósł straty w wysokości 125.886,20 zł i 31.427,47 zł, a w 2024 r. przy przychodach 757.208,94 zł osiągnął dochody w wysokości 98.564,13 zł, tj. średnio 8.213,68 zł miesięcznie. Dla potrzeb ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od 2022 r. skarżący zadeklarował uproszczony sposób opodatkowania - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Oznacza to, że skarżący jest obowiązany wyłącznie do prowadzenia ewidencji przychodów i nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji kosztów. W aktach sprawy znajduje się zestawienie sum miesięcznych przychodów za rok 2024 i ewidencja przychodów za styczeń 2025 r. Ponieważ działalność gospodarcza cechuje się zmiennością przychodów w poszczególnych miesiącach, organ ustalił sytuację finansową skarżącego na podstawie danych całorocznych z 2024 r. Z kolei w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 12 maja 2025 r. skarżący zaznaczył, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem, którzy nie uzyskują dochodów. Organ ustalił, że żona i syn skarżącego nie figurują w bazie danych ZUS. W piśmie z 12 maja 2025 r. jako członków gospodarstwa domowego skarżący wskazał również teściów, którzy uzyskują dochody z emerytur, jednocześnie zastrzegł, że nie posiada informacji odnośnie kwot. Organ pierwszej instancji rozpoznał sprawę przyjmując zgodnie z oświadczeniem, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność ta nie była kwestionowana.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Budżet gospodarstwa domowego skarżącego wynosi średnio 8.213,68 zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 30 czerwca 2025 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 5.034,71 zł w l kwartale 2025 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego. Jak ustalono, skarżący ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 4.250,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych (a według pisma z 12 maja 2025 r. wydatków na opłaty eksploatacyjne i utrzymanie) - 4.000,00 zł oraz innych - 250,00 zł.; nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Niezbędne potrzeby bytowe rodziny są więc zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych, a budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości.

Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości: 65.873,12 zł oraz w instytucjach, które spłaca w ratach po 5.363,48 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że zobowiązania wynikają z umów:

- leasingu operacyjnego koparki, saldo wynosi 111.237,94 zł, rata - 5.104,39 zł miesięcznie (spłacono 30 z 60 rat),

- leasingu operacyjnego sprzętu do wyważania kół, saldo wynosi 5.113,95 zł, rata - 243,24 zł miesięcznie (spłacono 31 z 45 rat).

Ponadto 7 kwietnia 2025 r. skarżący zaciągnął kredyt w wysokości 80.000,00 zł, termin płatności pierwszej raty w wysokości 2.550,67 zł przypadał na 20 maja 2025 r., kolejne płatne są każdego 20-tego dnia miesiąca po 2.147,43 zł. Zatem ww. dysponował środkami finansowym na spłatę zaległości składkowych, o umorzenie których wnosi pełnomocnik.

Organ podniósł, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Organ zauważył, że na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe - majątek ruchomy i nieruchomy. Wartość majątku firmowego wyceniona została 15.742,96 zł, a prywatnego na 12.000,00 zł. Skarżący jest właścicielem dwunastu pojazdów o łącznej wartości zdecydowanie przekraczającej 70.000,00 zł oraz dysponuje majątkiem nieruchomym. Ww. posiada wierzytelność zasądzoną nieprawomocnym jeszcze wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie IX Wydział Gospodarczy z 20 września 2023 r., sygn. akt [...] w wysokości (bez odsetek) ponad 335.000,00 zł.

Tak więc środki finansowe na spłatę należności z tytułu składek skarżący może pozyskać ze sprzedaży, najmu lub dzierżawy części majątku, bez znaczenia, czy związanego, czy nie z działalnością gospodarczą, ponieważ osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą odpowiada za zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całym majątkiem.

Organ podniósł, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Słuszny interes gospodarstwa domowego skarżącego zabezpiecza budżet przekraczający poziom minimum socjalnego. Skarżący posiada majątek o znacznej wartości. Sytuacja materialna skarżącego nie nosi znamion ubóstwa. Nadto organ nie może rezygnować z należnych/mu kwot w celu zaspokojenia innych wierzycieli. Również fakt, że kontrahent nie uregulował swojego zobowiązania, nie może zostać uznany za zdarzenie losowe w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, ponieważ jest to element zwykłego ryzyka gospodarczego. Osoby prowadzące działalność gospodarczą, zgodnie z obowiązującym prawem, prowadzą ją we własnym imieniu, tj. na własny rachunek i ryzyko i ponoszą pełną odpowiedzialność za zobowiązania z niej wynikające całym swoim majątkiem. Okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają zaś bez znaczenia dla sprawy.

Zdaniem organu umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części obejmującej odsetki za zwłokę w okolicznościach niniejszej sprawy naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Z kolei kwestia rozłożenia zaległości na raty na podstawie wniosku, który wpłynął do ZUS 6 czerwca 2025 r. jest objęta odrębnym postępowaniem.

Organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

1) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:

- brak dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a tym samym nieuwzględnienie okoliczności wskazujących na wyjątkowo złą sytuację finansową skarżącego i w związku z tym wydanie decyzji niesłusznie odmawiającej umorzenia przedmiotowych należności;

- uwzględnienie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jedynie okoliczności odnoszących się do posiadanych przez skarżącego składników majątku, a pominięcie okoliczności wskazujących, iż zadłużenie wynikające z działalności gospodarczej skarżącego, jego zobowiązania (w tym publicznoprawne i inne), jak również sytuacja związana z brakiem zapłaty skarżącemu wynagrodzenia przez nierzetelnego kontrahenta doprowadziła do sytuacji, że zapłata przez niego zobowiązania wobec organu rentowego skutkowałaby jego niewypłacalnością i upadłością;

- dowolną, a nie swobodną oraz niezgodną z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i przyjęcie, że możliwości finansowe skarżącego są na tyle wysokie, iż nie zachodzi uzasadniony przypadek uprawniający Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do zmiany wydanej decyzji i umorzenia należności, mimo że z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że zadłużenie skarżącego jest na tyle duże, a sytuacja finansowa na tyle słaba, że spłata zobowiązań wobec ZUS mogłaby doprowadzić w istocie do jego niewypłacalności;

2) art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Prezesa ZUS, iż organ I instancji zawarł w wydanej w I instancji decyzji błędne pouczenie wskazujące, że skarżący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien złożyć w siedzibie ZUS Oddział w Nowym Sączu, kiedy zgodnie z obowiązującymi przepisami wniosek powinien złożyć w siedzibie jednostki wydającej ww. decyzję tj. w ZUS Oddział w Rzeszowie:

3) art. 28 ust. 3a, 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1366; dalej zwanego: rozporządzeniem) poprzez:

- brak dostrzeżenia przez Prezesa ZUS uchybień związanych z zastosowaniem przez organ pierwszej instancji przepisów rozporządzenia, w sytuacji gdy mają one charakter subsydiarny względem przepisów ustawy;

- zastosowanie przepisów rozporządzenia, w sytuacji, gdy mają one charakter subsydiarny względem przepisów ustawy;

4) art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne zastosowanie i błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa oraz osobista skarżącego nie uprawnia Prezesa ZUS do umorzenia jego zobowiązań wobec ZUS, kiedy jego sytuacja osobista oraz majątkowa jest na tyle zła, że zachodzi przewidziany ustawowo uzasadniony przypadek uprawniający do dokonania umorzenia tychże należności.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w której odmawia ona umorzenia należności w postaci odsetek od należności głównych skarżącego wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia, innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola sądu administracyjnego wydanych w sprawie rozstrzygnięć według wyżej wskazanych kryteriów doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że poddane kontroli decyzje są zgodne z prawem.

Jedną z materialnoprawnych podstaw kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r., poz. 199, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), w brzmieniu na datę wydawania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl zaś ust. 3 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Z uwagi na to, że składki, o umorzenie których skarżący wnosił, dotyczyły okresu od lipca 2015 r. do października 2017 r. w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie jednak z treścią art. 24 ust. 5f ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia zaległych składek, gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o zastosowaniu polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, zakończone decyzją z dnia 27 czerwca 2016 r., a prawomocnej od dnia 17 czerwca 2021 r.

W związku z powyższym trafnie uznały organy, że należności za okres od lipca 2015 r. do października 2017 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Organ był więc uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu swojej decyzji organy skrupulatnie i wyczerpująco odniosły się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. śmierć skarżącego. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Brak jest również dokumentów wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena organów, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ani bowiem naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie ulega wątpliwości, bowiem że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazał też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Takim zdarzeniem bezsprzecznie nie jest zaistniała trudna sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej wynikła z współpracy z nierzetelnym kontrahentem.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo też wykazały, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wyjaśnić należy, że okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

W treści wniosku o umorzenie , jak i w toku postępowania skarżący nie podnosił okoliczności związanej z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Poinformował, że jest zdrowy, aktywny zawodowo, cały czas i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zasadnie więc stwierdziły organy brak zaistnienia tej przesłanki.

W ocenie Sądu, w przekonujący sposób przedstawiły orzekające organy, że w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu przedmiotowych składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jak wynika z ustaleń organów, które nie budzą wątpliwości, skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem, którzy nie uzyskują dochodów. Z ustaleń organów wynika, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego wyniósł średnio 8.213,68 zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 30 czerwca 2025 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 5.034,71 zł w l kwartale 2025 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego. Jak ustalono, skarżący ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 4.250,00 zł. Skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Organy miały więc podstawy do stwierdzenia, że niezbędne potrzeby bytowe rodziny są więc zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych, a budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości tym bardziej, iż w świetle orzecznictwa "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez skarżącego. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Co prawda skarżący wskazał, że posiada określone zobowiązania finansowe, jednak, jak ustaliły organy, pomimo tego w dniu 7 kwietnia 2025 r. zaciągnął kredyt w wysokości 80.000,00 zł; termin płatności pierwszej raty w wysokości 2.550,67 zł przypadał na 20 maja 2025 r., kolejne płatne są każdego 20-tego dnia miesiąca po 2.147,43 zł. Wobec tych okoliczności organy miały jednak wszelkie podstawy do twierdzenia, że świadczy to o tym, iż skarżący dysponował więc środkami finansowym na spłatę zaległości składkowych, o umorzenie których wnosi pełnomocnik. Zgodzić się należy zatem z organami, że w tej sytuacji fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zasadny jest argument organów, że przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zwłaszcza, że na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe - majątek ruchomy i nieruchomy. Wartość majątku firmowego, jak ustaliły organy, wyceniona została 15.742,96 zł, a prywatnego na 12.000,00 zł. Skarżący jest właścicielem dwunastu pojazdów o łącznej wartości zdecydowanie przekraczającej 70.000,00 zł oraz dysponuje majątkiem nieruchomym. Ww. posiada wierzytelność zasądzoną nieprawomocnym jeszcze wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie IX Wydział Gospodarczy z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt [...] w wysokości (bez odsetek) ponad 335.000,00 zł.

Przekonujące są wobec co dopiero wskazanych okoliczności stanu majątkowego skarżącego, zarówno ruchomego, jak i nieruchomego, argumenty orzekających organów, że środki finansowe na spłatę należności z tytułu składek w żądanym przez skarżącego zakresie - tj. łącznie w wysokości 18.884,28 zł - skarżący może pozyskać ze sprzedaży, najmu lub dzierżawy części majątku, bez znaczenia, czy związanego, czy nie z działalnością gospodarczą, ponieważ osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą odpowiada za zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całym majątkiem.

Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał zatem, by jego aktualna (na dzień wnoszenia skargi) sytuacja majątkowa uległa aż tak drastycznemu pogorszeniu w stosunku do tej ustalonej przez organ. Podkreślić należy, że z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Żadnych takich okoliczności uprawdopodabniających, że w przypadku konieczności spłaty zadłużenia wobec ZUS, on i jego rodzina pozostaną bez środków do życia, a z całą stanowczością ich budżet będzie poniżej wymaganego minimum socjalnego, nie przedstawił i nie wykazał. Zasadnie więc organy podniosły, że to skarżący powinien takie okoliczności wykazać, gdyż to on powinien dysponować dowodami w tym zakresie. Nadto, co najistotniejsze wobec tak eksponowanej przez skarżącego okoliczności znalezienia się w złej sytuacji gospodarczej z powodu działania nierzetelnego kontrahenta, który nie "...zapłacił mu należności głównej w kwocie ponad 300 000 zł..." (z zasądzonej kwoty ponad 600 000 zł), stwierdzić należy, że nie jest to zdaniem Sądu w ogóle argument za zasadnością udzielenia skarżącemu wnioskowanej przez niego ulgi, zwłaszcza z tytułu składek objętych ostatnią ratą określoną w umowie ratalnej z 5 września 2024 r. ( w łącznej wysokości 18.884, 28 zł.). Otóż instytucja ta, co do zasady, nie może być wykorzystywana do poprawy kondycji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej. Specyfika działalności gospodarczej charakteryzuje się tym, że dochody uzyskiwane z tego tytułu są zmienne, zarówno w poszczególnych miesiącach, jak i latach. Prowadząc działalność wnioskodawca powinien bowiem dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych. Umorzenie zaległości nie może być więc sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiałoby stronę w sposób permanentny na pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych, co stanowiłoby zagrożenie dla uczciwej konkurencji. Nie może stanowić normy taki stan rzeczy, w którym płatnik zdobywa przewagę gospodarczą nad konkurentami działającymi w tej samej branży poprzez swobodne dysponowanie środkami, które powinny zostać odprowadzone w ustawowym terminie do budżetu państwa. Wobec tego zastosowanie tej instytucji dotyczy sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS nie w krótkiej perspektywie czasowej, lecz czy sytuacja ta występuje w dłuższym okresie, a więc, że ze zostało udowodnione, iż ma ona charakter trwały. Ponadto, przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. Nie wystarczy ,zatem aby zobowiązany wskazał na uciążliwości i trudności w zapłacie składek czy odsetek, których istnienie jest oczywiste, lecz konieczne jest zaistnienie krytycznej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, uniemożliwiającej osiąganie dochodu, bowiem odstąpienie od realizacji obowiązku opłacania składek ma charakter zupełnie wyjątkowy, a skarżący jak każdy podmiot podejmujący działalność gospodarczą powinien liczyć się z obowiązkiem opłacenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne; działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na podatniku. Mając to na względzie zgodzić się należało w pełni z zaprezentowanym stanowiskiem organów. Skoro bowiem skarżący jest zdrowy i aktywny i dalej prowadzi przynoszącą dochód działalność gospodarczą, pomimo, jak twierdzi trudnej i fatalnej sytuacji powstałej w wyniku współpracy z nierzetelnym kontrahentem, to skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że uczynił wszystko, by jak tylko to możliwe uzyskać zasądzone na jego rzecz wierzytelności, a po drugie, że dbając należycie o swoje interesy uczynił, by osiągany przez niego dochód zapewniał mu nie tylko odpowiednie warunki życia, ale i dalsze funkcjonowanie prowadzonej działalności gospodarczej bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego przez organy, wbrew twierdzeniom skargi, nie jest więc dowolna. Nie można też pominąć okoliczności, że w obecnej sytuacji gospodarczej i społecznej kraju, gdzie brakuje środków na wypłatę już wymagalnych świadczeń z ZUS dla już uprawnionych osób, w sytuacji starzenia się społeczeństwa, zwolnienie skarżącego z ciążącego na nim obowiązku w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą musiałoby prowadzić do wyzbycia się przez ZUS środków na wypłatę już wymagalnych świadczeń i w istocie przerzucenie ciężaru prowadzonej przez skarżącego działalności na ogół całego społeczeństwa, w tym osoby osiągające podobne dochody, a nawet niższe niż skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej i to w sytuacji gdy skarżący w miarę prowadzenia działalności ma jednak możliwość zwiększenia przychodu, czego nie mają z pewnością osoby niepełnosprawne i nie mogące z powodu tej niepełnosprawności zwiększyć swoich dochodów. Skarżący musi bowiem w sposób bardziej rygorystyczny, a przede wszystkim planowy i przemyślany, prowadzić swoją działalność gospodarczą polegającą na usługach remontowo-budowlanych.

Nade wszystko przedstawienie przez orzekające w sprawie organy w motywach podjętych rozstrzygnięć sytuacji materialnej skarżącego, kosztów jego utrzymania i rodziny, składników majątkowych ruchomych i nieruchomych, dochodów, zobowiązań firmy, majątku firmowego zobrazowało w przekonujący sposób, zestawiając to wysokością zaległej należności objętej wnioskiem skarżącego w wysokości 18.884,28 zł, że skarżący jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS, a stanowisko organów jest w obliczu tego błędne.

Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń wymienionych w skardze przepisów postępowania, które mogły by mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy zebrały cały dostępny materiał dowodowy i dokonały jego wszechstronnej oceny, a następnie rozważyły i oceniły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Organy oceniły zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący nie wykazał zatem, wbrew swoim i pełnomocnika twierdzeniom, że brak umorzenia zaległości wobec ZUS rzeczywiście może doprowadzić do zachwiania kondycji finansowej firmy, a w konsekwencji do utraty płynności finansowej i uniemożliwienia prowadzenia dalszej działalności gospodarczej, co wiązałoby się z brakiem zaspokajania swoich i rodziny oraz pracowników egzystencjalnych potrzeb. Skoro sytuacja finansowa firmy jest aż tak zła, jak to przedstawiono, to zastanawiające jest, że skarżący nadal jednak kontynuuje działalność gospodarczą.

W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS podjął w ocenie Sądu prawidłowe rozstrzygnięcie. Mógł więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjną skoro doszedł do takiego samego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) orzekł, jak w sentencji wyroku.