Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] r., nr LXVIII/513/24 w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie ograniczenia sprzedaży napojów alkoholowych w godzinach nocnych I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości, II. zasądza od Gminy [...] na rzecz skarżącego Wojewody [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Rada Miejska w [...] w dniu [...] kwietnia 2024 r. - powołując się na art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U.

z 2023 r., poz. 40 ze zm., dalej jakou.s.g.) w zw. z art. 12 ust. 4 i 5 ustawy z dnia

października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2151, dalej jako: u.w.t.), podjęła uchwałę nr LXVIII/513/24 zmieniającą uchwałę w sprawie ograniczenia sprzedaży napojów alkoholowych

w godzinach nocnych, o następującej treści:

§ 1. W uchwale nr XXVII/229/20 Rady Miejskiej w [...] z dnia

[...] października 2020 r. w sprawie ograniczenia sprzedaży napojów alkoholowych

w godzinach nocnych § 1 otrzymuje brzmienie:

"W godzinach nocnych, pomiędzy godziną 23:00 a godziną 6:00, zabrania się sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, w punktach sprzedaży zlokalizowanych na terenie Gminy [...]".

§ 2.Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi [...]. § 3.Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa [...].

Uchwała ta została opublikowana w we wskazanym powyżej dzienniku urzędowym w dniu [...] maja 2024 r., pod poz. [...].

Pismem z dnia [...] czerwca 2025 r. Wojewoda [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą uchwałę, zarzucając istotne naruszenieart.12 ust. 5 u.w.t. i § 33 ust. 9 uchwały nr XXXVI/241/09 Rady Miasta [...] z dnia [...] lutego 2009 r. w sprawie uchwalenia Statutu Gminy [...] (Dz.Urz.Woj. Lub. z 2009 r. Nr 30 poz.448 ze zm.; dalej jako Statut ) oraz naruszenie art.36 u.s.g. w zw. z § 4 ust. 3 pkt 1-3 w zw. z § 5 ust. 1 statutów wszystkich sołectw gminy [...], polegające na niewystąpieniu przez Radę Gminy o opinie wszystkich sołectw do projektu uchwały, nieprzeprowadzenie zebrań wiejskich celem podjęcia uchwał w sprawie opinii oraz niepoddanie projektu uchwały pod obrady komisji stałej Rady Miejskiej w [...].

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podkreślając, że to organ jednostki pomocniczej, nie jednostka pomocnicza wydaje stosowną opinię, przy czym zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g. statut danej jednostki pomocniczej winien określać "zadania organów jednostki pomocniczej", a więc wskazać ich kompetencje

i precyzować właściwy do powyższego organ. Przyznał rację również skarżącemu, odnośnie zapisów znajdujących się w § 4 ust.3 statutów wszystkich sołectw Gminy [...], które to zapisy wskazują na zadania sołectwa. Jednocześnie zaznaczył przy tym, że na podstawie § 5 ust. 1 tychże statutów organem sołectwa jest tak zebranie sołeckie, jak i sołtys. Natomiast z § 6 statutów każdego z sołectw Gminy [...], ustalającego kompetencje zebrania wiejskiego nie wynika, iż opinie mieszańców wyraża się wyłącznie podczas obrad zebrania wiejskiego. Opinie takie mogą być bowiem przecież przekazane także bezpośrednio sołtysowi, a sołtys jako reprezentant sołectwa w zakresie zadań i kompetencji przekazanych sołectwu, opinie te przekazuje do odpowiedniego organu. Zdaniem organu zaskarżona uchwała nie wprowadzała w swej istocie ograniczeń sprzedaży napojów alkoholowych w godzinach nocnych, bowiem uchwała jedynie zmieniała godziny z dotychczas obowiązujących, tj. z godzin

w przedziale od 22.00 do 6.00, na godziny od 23.00 do 6.00, a więc w istocie skróciła obowiązujące ograniczenie.

Następnie organ wyjaśnił, że w jego ocenie braku wymaganej opinii właściwej komisji Rady Miejskiej nie można automatycznie uznawać za istotne naruszenie prawa. Podkreślił przy tym, że jak wynika z protokołu nr [...] z sesji Rady Miejskiej

w [...] z dnia[...]kwietnia 2024 r. w posiedzeniu Rady Miejskiej w [...], podczas którego podjęto rzeczoną uchwałę uczestniczyli prawie wszyscy radni Rady Miejskiej w [...] (14 na 15), uchwała została przez nich omówiona, a żaden

z radnych nie zgłosił wniosku o dokonanie jej zmiany w jakimkolwiek zakresie. Uchwała została podjęta 13 głosami "za" (przy 1 wstrzymującym), a nad uchwałą przeprowadzono dyskusję, podczas której głos mogli (i zabrali) tak Radni Rady Miejskiej w [...], jak i mieszkańcy. W takiej sytuacji brak zaopiniowania zaskarżonej chwały przez komisje pozostał bez wpływu na jej treść. Ponadto uchwała ta, jak wynika z rzeczonego protokołu, zgodna była z oczekiwaniami społecznymi mieszkańców Gminy [...]. Organ zaznaczył również, że komisje Rady Miejskiej w [...] nie obradowały w kwietniu 2024 r., a przy ocenie istotnego naruszenia prawa należy uwzględnić zarówno przesłanki uwzględniające podjęcie uchwały oraz czy brak opinii komisji miał wpływ na jej treść.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 3 § 1 i § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.).

W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt,

o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu

w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. W tej kwestii odwołać się należy do przepisów u.s.g., w której mowa o dwóch rodzajach naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy, tj. naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). W piśmiennictwie i orzecznictwie do istotnego naruszenia prawa zalicza się naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę lub zarządzenie przepisówo właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, jak również naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały. Innymi słowy, za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSAi poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102; wyroki NSA: z 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805; z 8 lutego 1996 r., SA/Gd 327/95, Lex nr 25639). Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Nie jest zaś konieczne rażące naruszenie prawa, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U.

z 2024 r., poz. 572 ze zm.). Natomiast w przypadku nieistotnego naruszenia nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałęlub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.

Przedmiotem kontroli sądowejprzeprowadzonejw niniejszej sprawie

w powyższych granicach w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie

z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. była opisana na wstępie uchwała zmieniająca uchwałę w sprawie ograniczenia sprzedaży napojów alkoholowych w godzinach nocnych.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej uchwały stanowił przepisy u.w.t. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.w.t. rada gminy może ustalić, w drodze uchwały, dla terenu gminy lub wskazanych jednostek pomocniczych gminy, ograniczenia w godzinach nocnej sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży. Ograniczenia mogą dotyczyć sprzedaży prowadzonej między godziną 22.00 a 6.00. Powołany wyżej przepis, u.w.t. zawiera zatem upoważnienie dla właściwego organu uchwałodawczego samorządu terytorialnego do ustanowienia przepisów prawa miejscowego. Redakcja wskazanego przepisu art. 12 ust. 4 u.w.t. wytycza granice ustawowego upoważnienia rady miasta do ograniczenia w sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w godzinach nocnych. Przepis ten został wprowadzony na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o zmianie u.w.t. (Dz. U. z 2018 r. poz. 310 - dalej zwanej "ustawą nowelizującą"). Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wynika, że wprowadzone regulacje mają na celu m.in. uregulowanie na poziomie ustawowym zagadnień, które umożliwią gminom sprawniejsze realizowanie celów u.w.t., tj. ograniczania dostępności napojów alkoholowych, bowiem "im łatwiejszy dostęp do alkoholu tym wzrasta ogólne spożycie w populacji, co w efekcie przekłada się na zwiększone problemy alkoholowe. (...) Nie sposób nie wskazać, że według Światowej Organizacji Zdrowia alkohol znajduje się na trzecim miejscu wśród czynników ryzyka dla zdrowia populacji, a ponad 200 rodzajów chorób i urazów wiąże się z jego spożywaniem (Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia http://www.who.int/mediacentre/factsheets /fs349/en/index.html.). Choroby występujące na tle używania alkoholu to przede wszystkim: urazy, zaburzenia umysłowe i psychiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego, zaburzenia immunologiczne, choroby układu kostno-szkieletowego, dysfunkcje układu rozrodczego i szkody prenatalne. Corocznie

z przyczyn bezpośrednio i pośrednio związanych z używaniem alkoholu umiera

w Rzeczypospolitej Polskiej ok. dziesięć tysięcy osób. (...) Z uwagi na liczne sygnały ze strony prezydentów miast w kwestii wprowadzenia upoważnienia dla rady gminy do ustalania, w drodze uchwały, godzin sprzedaży napojów alkoholowych w punktach sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, proponuje się odpowiedni przepis, który będzie regulował powyższe zagadnienie. Konieczność wprowadzenia powyższej zmiany jest wysoce sprzyjająca działaniom służącym ograniczaniu spożycia napojów alkoholowych" (Druk Sejmowy nr VIII.1988).

Stosownie natomiast do art. 12 ust. 5 u.w.t. rada gminy przed podjęciem uchwał, o których mowa w ust. 1-4, zasięga opinii jednostki pomocniczej gminy.Zasięgnięcie tej opinii stanowi formę tzw. "miękkiego" współdziałania. W przeciwieństwie do uzgodnienia opinia nie wiąże organu prawotwórczego (por. M. Koszowski, I. Niżnik-Dobosz, U.w.t. Komentarz, WKP 2020, t. 12 do art. 12).

Konieczność zasięgnięcia opinii jednostki pomocniczej dotyczy każdej uchwały podejmowanej na podstawie art. 12 ust. 4 u.w.t., również tych zmieniających, które zmniejszają zakres ograniczenia sprzedaży alkoholi, tak jak w niniejszej sprawie przez skrócenie okresu zakazu nocnej sprzedaży alkoholi. Przemawia za tym wykładnia funkcjonalna odwołująca się do celu wprowadzenia obowiązku zasięgania opinii jednostek pomocniczych, jakim jest umożliwienie tym wspólnotom wyrażenia swojego stanowiska w przedmiocie rozwiązań prawnych bezpośrednio oddziałujących na ich członków, która skłania do przyjęcia szerokiego rozumienia przedmiotu obowiązku wynikającego z art. 12 ust. 5 i objęcia nim wszystkich uchwał podejmowanych przez rady gmin na podstawie art. 12 ust. 1–4 u.w.t. (por. M. Lewicki, Wybrane aspekty kompetencji prawotwórczych gmin w świetle znowelizowanej u.w.t., ST 2019/4/44-60, teza w pkt 1).

Brak przedstawienia przez radę gminy uchwały do zaopiniowania jednostce pomocniczej skutkuje nieważnością uchwały rady gminy, ponieważ ustawodawca wyraźnie stanowi w art. 12 ust. 5 u.w.t., że rada gminy przed podjęciem uchwał,

o których mowa w ust. 1–4, zasięga opinii jednostki pomocniczej gminy, a zatem wskazuje na jej prawny obowiązek, używając dyrektywnego określenia "zasięga" (por. K. Płonka-Bielenin, Gminne akty prawa miejscowego wydawane na podstawie u.w.t. - wnioski i postulaty, PPP 2019/6/21-33).

Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że sam fakt zwrócenia się o opinię do jednostki pomocniczej gminy, niezależnie od tego czy faktycznie tę opinię uzyskano, nie może świadczyć o zrealizowaniu dyspozycji art. 12 ust. 5 u.w.t. Kierując się racjonalnością ustawodawcy przyjąć bowiem należy, że tworząc w art. 12 ust. 5 u.w.t. element procedury uchwałodawczej nie chodziło tylko i wyłącznie o zwrócenie się

o udzielenie przedmiotowych opinii, ale o ich faktyczne uzyskanie, gdyż przepis mówi wprost o zasięgnięciu opinii, nie zaś jedynie o zrealizowaniu formalnego obowiązku wystąpienia o nią. Do tego rodzaju wniosków prowadzą zarówno rezultaty wykładni gramatycznej, jak i systemowej oraz funkcjonalnej analizowanego przepisu. Nie sposób jest bowiem stwierdzić czemu miałoby służyć samo wystąpienie o opinię, bez faktycznego uzyskania stanowiska odpowiedniej jednostki pomocniczej (por. wyrok NSA z 5 listopada 2024 r., II GSK 1258/24, wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2024 r., III SA/Gl 747/23). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że z wyjaśnień złożonych przez Burmistrza [...] w piśmie z dnia [...] maja 2024 r. oraz mailu z [...] maja 2024 r., a także z załączonych potwierdzeń odbioru oraz pism sołtysów, wynika, że projekt uchwały zmieniającej - celem wydania opinii - został przekazany w dniu [...] marca 2024 r. do 19 z 20 sołectw istniejących na terenie Gminę [...], a opinie przekazało 14 sołectw. Oznacza to, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 12 ust. 5 u.w.t. nie zwrócono się o opinie do wszystkich jednostek pomocniczych i nie uzyskano ich od wszystkich tych jednostek. Ponadto Burmistrz wskazał, iż wsołectwach nie odbyły zebrania wiejskie celem podjęcia uchwał dotyczących zaopiniowania projektu uchwały zmieniającej.Sąd podziela stanowisko skarżącego, że opinie powinny być wyrażone w formie uchwały zebrania wiejskiego, a nie w formie pisma podpisanego przez organ wykonawczy, tj. sołtysa. Zgodzić bowiem należy się z wyrażanymi w literaturze poglądami, że podział ten powinien być wzorowany na regulacjach dotyczących tego podziału między organami gminyi oparty na domniemaniu właściwości organów uchwałodawczych jednostek pomocniczych w zakresie realizacji zadań tych jednostek. Z odpowiadających tym założeniom postanowień statutów jednostek pomocniczych wynikać powinno, że kompetencje o charakterze opiniodawczym, w szczególności zaś opiniowanie projektów uchwał rad gmin, stanowi kompetencję organów uchwałodawczych tych jednostek. Sama opinia zaś powinna być wyrażona w formie uchwały podjętej z uwzględnieniem określonych w statucie zasad ich podejmowania przez organ uchwałodawczy jednostki. Reasumując, przyjąć należy, że opinię jednostki pomocniczej, której zasięgnięcia wymaga art. 12 ust. 5 u.w.t., utożsamiać należy z podjętą na zasadach określonych

w statucie danej jednostki pomocniczej uchwałą jej organu uchwałodawczego, której przedmiotem jest wyrażone przez jednostkę pomocniczą stanowisko w przedmiocie przedstawionego przez radę gminy projektu uchwały (por. K. Lewicki, ibidem i powołane tamże piśmiennictwo). Wprawdzie statuty sołectw Gminy [...] w § 6 wprost nie wskazują, że zebrania wiejskie - jako organy uchwałodawcze poszczególnych sołectw - opiniują jakichkolwiek akty prawa miejscowego (podobnie zresztą również sołtys - jako organ wykonawczy w § 7), jednakże zgodnie z § 4 ust. 3 pkt 1 wspomnianych statutów zadania sołectwa realizowane są poprzez podejmowanie uchwał w ramach przyznanych kompetencji. Uchwały podejmowane są jedynie przez organy uchwałodawcze, a szczególna kompetencja wynika z art. 12 ust. 5 u.w.t. Powyższe wskazuje, iż właściwym organem jest organ uchwałodawczy, a tym w sołectwie jest zebranie wiejskie zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 statutów sołectw Gminy [...]. Mając na uwadze powyższe zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 12 ust. 5 w zw. z § 4 ust. 3 pkt 1 i § 5 ust. 1 pkt 1 statutów sołectw Gminy [...].

Ze wspomnianego pisma Burmistrza [...] wynika również, że projekt uchwały zmieniającej nie został poddany pod obrady komisji stałej Rady Miejskiej,

w związku z czym nie był przez nią opiniowany. Odbyło się to z naruszeniem § 33 ust. 9 Statutu, zgodnie z którym projekty uchwał opiniują właściwe komisje; opinie komisji powinny być przedstawione przez przewodniczącego danej komisji lub przewodniczącego rady. Sąd uznał powyższe naruszenie za istotne. Podkreślić bowiem należy, że istota powoływania przez rady jednostek samorządowych komisji rady, jako wyspecjalizowanych organów rady, jest dokonywanie swoistego podziału pracy i uprawnień do wypowiadania się w istotnych sprawach dla społeczności (por. wyrok NSA z 15 listopada 2005 r., II OSK 235/05). Jeśli więc statut miasta stanowi o obowiązku opiniowania projektów uchwał rady przez odpowiednią komisję stałą, to zasięgnięcie takiej opinii jest obligatoryjne. Udział członków tej komisji w sesji rady nie zwalnia organów rady od wykonywania przez nie zadań określonych w przepisach statutu(por. wyrok NSA 18 stycznia 2005 r., GSK 1259/04).Za istotnie naruszający prawo uznać zatem należy akt podjęty bez wymaganej statutem opinii komisji Rady Miejskiej. W ten sposób dochodzi bowiem do nieakceptowanego prawem pominięcia udziału instytucji uprawnionej do współuczestniczenia w tworzeniu prawa miejscowego. Stanowi to postać naruszenia norm prawnych regulujących tryb czynności prawotwórczych organu stanowiącego (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 21 grudnia 2021 r., II SA/Rz 1280/21). Statut gminy jest bowiem aktem prawnym o charakterze normatywnym. Postanowienia statutu są więc prawem, którego naruszenie przez uchwałę organu gminy uzasadnia stwierdzenie jej nieważności (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: II SA 6/99 Lex nr 46743; II SA 3174/95,ONSA 1997/2/64; II SA 1525/00 Lex 54148; II SA/Kr 1975/00 Wspólnota 2001/9/54). Stwierdzone uchybienia w zakresie opiniowania projektu uchwały przez jednostki pomocnicze powinny byćusunięte na etapie prac komisji.Zresztą uchybienia te częściowo zostały dostrzeżone na sesji Rady, a mianowicie co do braku opinii

z sześciu sołectw isposobu przebiegu konsultacji z sołectwami. Wątpliwości w tym zakresie nie zostały rozwiane przez Burmistrza, który poprosił o złożenie zapytań

w formie pisemnej, co świadczy o niedostatecznym przygotowaniu uchwały. Stąd też doniosła rola komisji w procedurze tworzenia aktu nie może być pomijana. Tym samym argumentacja organu co do nieistotności tego naruszenia nie mogła zostać uwzględniona. Stanowisko zaś organu o braku wpływu naruszeń na treść zaskarżonej uchwały ma charakter spekulacyjny. Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. - stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądził od Gminy [...] na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się dowynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, ustalonego zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).