Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie: Asesor sądowy Maciej Gapski Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 czerwca 2023 r. nr SKO.II.41/1028/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. (nr SKO.II.41/1028/ŚR/2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia 18 maja 2023 r. (nr OPS.V.4042.99.2.2023) w przedmiocie odmowy przyznania K. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. G..

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

We wniosku z dnia 19 kwietnia 2023 r. K. G. zwrócił się do Burmistrza K. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. G..

Decyzją z dnia 18 maja 2023 r. Burmistrz K. odmówił wnioskodawcy przyznania tego rodzaju świadczenia.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r."), bowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z J. G., który nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto nie zachodzi warunek dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, określony w art. 17 ust. 1b wskazanej ustawy. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika bowiem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawcy, a w dniu wydania orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności miała ona 75 lat.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji podjął decyzję m.in. w oparciu o normę prawną, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Pomimo jednak tego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że na przeszkodzie w ustaleniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanęła przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Osoba wymagająca opieki pozostaje bowiem w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było bowiem sporne, że niepełnosprawna M. G. pozostaje w związku małżeńskim z J. G., który legitymował się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Ponadto warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłaby rezygnacja lub niepodejmowanie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o ile pozostawałoby to w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Tymczasem skarżący sprawuje wprawdzie opiekę nad niepełnosprawną matką, jednak wykazany przez niego zakres czynności wykonywanych w ramach tej opieki sprowadza się głównie do czynności związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, które nie wymagają od niego tego rodzaju dyspozycyjności, która skutkowałyby koniecznością rezygnacji z pracy zawodowej. Czynności takie jak sprzątanie, pomoc w przygotowywaniu posiłków, czy zrobienie zakupów, są typowymi czynnościami dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby na co dzień pracujące zawodowo. Natomiast pomoc w ubieraniu, czy też dawkowanie lekarstw, nie wymagają od skarżącego absencji zawodowej, gdyż czynności te może wykonywać przed lub po pracy, a wizyty lekarskie nie są czynnościami wykonywanymi codziennie. W ocenie organu zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej rolnika. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zachodzi zatem negatywna przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący K. G. podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego i opisał sytuację zdrowotną obojga rodziców.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Z kolei w piśmie procesowym z dnia 25 września 2023 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze i dodatkowo dołączył kopię karty leczenia szpitalnego ojca z dnia 7 lipca 2023 r. oraz odpis orzeczenia o zmianie stopnia jego niepełnosprawności z dnia 11 września 2023 r., z którego wynika, że J. G. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od dnia 24 lipca 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez sąd rozpoznana w ustawowym składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, natomiast skarżący w przewidzianym prawem terminie nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do istoty sprawy, w pierwszej kolejności wymaga zwrócenia uwagi, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. jako jednej z podstaw odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższy przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Pomimo, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, jej treść jest wiążąca i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest już obecnie ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i sygn. akt I OSK 1208/16).

Biorąc powyższe pod uwagę całkowicie należało zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji zastosowany wadliwie jako jedna z podstaw odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowe jest również stanowisko organu II instancji, że pomimo powyższego uchybienia zawartego w decyzji organu I instancji brak było podstaw do jej uchylenia, ponieważ odmowa przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia uzasadniona była z innych przyczyn.

Otóż, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

. jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim dopiero wówczas, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej też legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył skarżący K. G. jako syn wymagającej opieki M. G., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 9 marca 2023 r. (k. 24 akt adm.). Niespornym było zaś, że M. G. pozostaje w związku małżeńskim z J. G., który na dzień orzekania przez organy obu instancji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 stycznia 2016 r. J. G. posiadał umiarkowany stopień niepełnosprawności (k. 26 akt adm.). Z tego względu Sąd podziela stanowisko organów obu instancji oraz ich wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą, jedynie posiadanie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności (w rozpoznawanej sprawie synowi).

Zauważyć trzeba, że treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych była w przeszłości różnie interpretowana. Część sądów, w tym również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, przyjmował wykładnię rozszerzającą w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądy dopuszczały wówczas możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji wobec niepełnosprawnego członka rodziny w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wtedy, gdy drugi małżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (por. wyroki NSA: z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1899/12; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14; z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20; z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21). Natomiast część sądów przyjmowała, że jeżeli decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki NSA: z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20; z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1232/21; z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1244/21).

Powyższe rozbieżności interpretacyjne rozstrzygnięto ostatecznie uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.), zawierał jednie przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprost wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Ustawodawca zastąpił zatem przesłankę braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według NSA pojęcie "orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności", jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym, wymagającym odwołania się do zasad języka "powszechnego". Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573, ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza więc legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. NSA zaznaczył, że być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców, jednak podkreślił, że rozwiązanie to, ustalone w oparciu o brzmienie nadane w ustawie przez prawodawcę nie narusza standardów konstytucyjnych. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale wynikały z odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych. W ocenie NSA, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z konstytucyjnego obowiązku ochrony rodziny, o czym świadczy katalog pozostałych świadczeń opiekuńczych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest też sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

W tym miejscu podkreślić należy, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę związany był stanowiskiem NSA wyrażonym w powyższej uchwale. W związku z tym należało uznać, że zaskarżona decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że wymagająca opieki matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a w dacie wydania decyzji jej mąż nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – jest w pełni prawidłowa. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo zatem stwierdziły, że w niniejszej sprawie brak było związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Jak wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 19 kwietnia 2023 r., wymagająca opieki jego matka od wielu lat zmaga się z wieloma chorobami: kręgosłupa, przewlekłej niewydolności krążenia, nadciśnienia tętniczego, migotanie przedsionków. Obecnie jej stan zdrowia pogorszył się i mimo stałej opieki lekarzy musi się nią ktoś zajmować i pomagać (k. 4 akt adm.). Z wywiadu środowiskowego wynika, że opieka skarżącego nad matką polega na stałej pomocy przy czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. sprzątanie, gotowanie, dokonywanie zakupów artykułów spożywczych i leków. Ponadto dba on o utrzymanie stanu zdrowia matki na optymalnym poziomie: pomaga w dotarciu do lekarza, załatwia sprawy urzędowe, nadzoruje przyjmowanie leków. Wymagająca opieki jest pod stałą opieką lekarską z powodu schorzeń przewlekłych, stan zdrowia utrudnia jej codzienne funkcjonowanie, często nie jest w stanie samodzielnie się ubrać, a wówczas korzysta z bezpośredniej pomocy syna (k. 29-30 akt adm.).

W takich okolicznościach zasadnie stwierdziły organy, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego, w rzeczywistości nie powoduje konieczności jego rezygnacji z zatrudnienia. Przedstawione ustalenia, wynikające z wywiadu środowiskowego i własnego oświadczenia skarżącego prowadzą zaś do wniosku, że czynności opiekuńcze podejmowane przez stronę względem matki mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, nie dotyczą tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W konsekwencji – zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki, stanowi jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego. Niezbędne jest również wykazanie, że sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad tą osobą wywołuje konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia. W odniesieniu do przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać, że "konieczność stałej lub długotrwałej opieki" wymaga stwierdzenia, że taką opiekę może zapewnić wyłącznie jedna osoba, która zmuszona jest w związku z tym zrezygnować w całości z aktywności zawodowej. Ocena ta jest możliwa jedynie poprzez ustalenie, jakie codzienne potrzeby życiowe – pomimo niepełnosprawności – jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie osoba niepełnosprawna, ewentualnie w zakresie jakich potrzeb ma już zapewnioną pomoc osób bliskich. Wyłącznie w sytuacji, gdy w przeważającym zakresie takie potrzeby osoby niepełnosprawnej nie mogą być zaspokojone w opisany sposób, można mówić o konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez członka rodziny w celu zapewnienia osobie niepełnosprawnej koniecznej opieki.

Z prawidłowych ustaleń orzekających organów wynika, że taka konieczność w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Matka skarżącego ze względu na swój wiek i schorzenia, na które cierpi, rzeczywiście wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednakże wskazane w wywiadzie środowiskowym czynności, jakie w ramach opieki nad matką skarżący jest zmuszony podejmować, nie są tego rodzaju, aby uzasadniony był argument, że jest on zmuszony do niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia, z powodu konieczności sprawowania tejże opieki nad matką. Innymi słowy, matka strony musi godzić się na co dzień z ograniczeniami w samodzielnej egzystencji, ale jej potrzeby dotyczące zakresu pomocy nie są tego rodzaju, aby uniemożliwiały skarżącemu aktywność zawodową, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego i zarazem jaką skarżący świadczy matce, nie usprawiedliwia jego bierności zawodowej. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie. Jakkolwiek nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., to trzeba zwrócić uwagę, że skarżący który mieszka wspólnie z niepełnosprawną matką, również dla siebie zmuszony jest podejmować znakomitą większość czynności, które wskazał, jako wchodzących w zakres opieki nad matką.

Podsumowując powyższe rozważania należało stwierdzić, że zebrany materiał dowodowy okazał się w pełni wystarczający, aby uznać, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy niepełnosprawnemu rodzicowi dotyczy niemal każdego dorosłego dziecka, gdy rodzic ten, ze względu na swą niedołężność, takiej gotowości wymaga. W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. W toku postępowania przed organem I instancji przeprowadzony został wywiad środowiskowy, w którym poczynione zostały podstawowe ustalenia dotyczące opieki, a spójne informacje o jej zakresie i charakterze zostały zawarte również w pisemnym oświadczeniu skarżącego.

Odnosząc się zaś do dokumentacji przedstawionej przez skarżącego przy piśmie procesowym z dnia 25 września 2023 r. wyjaśnić należy, że dokumenty sporządzone po wydaniu zaskarżonej decyzji, a zatem po dniu 30 czerwca 2023 r., nie mogły stanowić podstawy do zmiany ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, bowiem sąd administracyjny kontroluje prawidłowość tych ustaleń organu na chwilę rozstrzygania sprawy (wydania decyzji ostatecznej). Przedstawiona w postępowaniu sądowoadministracyjnym dokumentacja dotycząca J. G. (w szczególności odpis orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności z dnia 11 września 2023 r.) mogłaby wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy, gdyby istniała przed wydaniem decyzji ostatecznej przy niezmienionym stanie prawnym. Należy jednak zauważyć, że stan prawny uległ już zmianie z dniem 1 stycznia 2024 r., m.in. w wyniku uchylenia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był oddalić skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.