Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 11 kwietnia 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi – Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia od postanowienia nakładającego obowiązek usunięcia nieprawidłowości w projekcie budowlanym postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf

II SA/Łd 1138/13

Uzasadnienie

K.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia od postanowienia nakładającego obowiązek usunięcia nieprawidłowości w projekcie budowlanym.

Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką niepełnoletnich dzieci. Skarżący utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5 ha. Swój dochód określili na 2600 zł miesięcznie. Podniósł, że sam leczy się urologicznie i neurologicznie, córka cierpi na chorobę neurologiczną, a syn ma poważna wadę wzroku, za samą wymianę okularów zapłacił 1500 zł. Do tego w 2013 r. zaciągnął kredyt na zakup ciągnika w wysokości 106 000 zł, ostatnia rata w wysokości 9323,26 zł przypada na kwiecień 2014 r. Poprzednie raty to: 24 380 zł w lipcu 2013 r., 63 600 zł w październiku 2013 r. oraz 9 323,26 zł w styczniu 2014 r. Mimo wezwania referendarza sądowego, skarżący nie przedstawił:

1/ zaświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez skarżącego (ze wszystkich źródeł) za ostatnie 3 miesiące,

2/ zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej, z prawem bądź bez prawa do zasiłku, ewentualnie innego zaświadczenia o jej obecnym statusie zawodowym,

3/ zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości zadeklarowanych przez skarżącego i jego żonę dochodów (ze wszystkich źródeł) osiągniętych w dwóch ostatnich latach kalendarzowych,

4/ wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

5/ informacji o otrzymywanych świadczeniach budżetowych, w szczególności zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o otrzymywanych przez skarżącego dopłatach bezpośrednich do produkcji rolnej i ewentualnych innych płatnościach za dwa ostatnie lata,

6/ faktur bądź innych dowodów poniesienia wydatków na leczenie dzieci i zakup okularów dla syna, o czym skarżący poinformował we wniosku o prawo pomocy.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom.

Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność rolniczą, z której zadeklarował 2600 zł dochodu. Jednakże w ocenie referendarza sądowego rzeczywiście osiągane przez skarżącego dochody są wyższe niż zadeklarowane. Doświadczenie życiowe nie pozwala przyjąć, by taki dochód, osiągany przez 4-osobową rodzinę, pozwalał w okresie krótszym niż rok na spłatę kredytu w wysokości ponad 100 000 zł. Ponadto twierdzenie skarżącego o braku środków akurat w kwietniu 2014 r. z uwagi na konieczność spłaty raty pożyczki w kwocie ponad 9000 zł, pozwala przyjąć bez wątpliwości, że kwotą taką skarżący dysponuje. Tymczasem koszty sądowe, które skarżący mógłby w niniejszej sprawie jeszcze ponieść, to opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w wysokości 100 zł i ewentualny wpis od skargi kasacyjnej (jeśli skarżący ją złoży), również w wysokości 100 zł. Zatem twierdzenie o braku kwoty maksymalnie 200 zł, do tego rozłożonej w czasie, przy posiadaniu środków w wysokości wielokrotnie wyższej, nie może być uznane za uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jego wniosku. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego. Po drugie - sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).

Kolejną kwestią rzutującą na negatywne załatwienie wniosku skarżącego jest niedostarczenie, mimo wezwania referendarza sądowego, wielu informacji pozwalających na rzetelną ocenę możliwości finansowych skarżącego, m.in. informacji wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, czy zaświadczenia o wysokości otrzymywanych dopłat do produkcji rolnej. Informacje te pozwoliłby w sposób najbardziej obiektywny zbadać przepływy finansowe w majątku wnioskodawcy, co z kolei umożliwiłoby obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych. Zaniechanie wykonania obowiązku dostarczenia wymaganych przez referendarza dokumentów nie pozwala na taką ocenę, co oznacza niespełnienie przez wnioskodawcę warunków do przyznania prawa pomocy. Nie może rzutować na taką ocenę podnoszony przez skarżącego argument, że uzyskanie tych informacji pociąga za sobą dodatkowe koszty. Nie są to bowiem, w ocenie referendarza, kwoty, których skarżący nie byłby w stanie uiścić, biorąc pod uwagę wcześniejsze rozważania.

Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżących. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty pożyczki na ogół społeczeństwa.

Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

lf