Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Sędziowie WSA Tomasz Smoleń SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 lutego 2012r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - oddala skargę -

I SA/Rz 16/12

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2011r. A.T. (dalej - zobowiązana, skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS),

o umorzenie zaległości za okres od 1.02.2007r. do 8.02.2010r., wynikających

z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Stwierdziła, że obecnie nie prowadzi już działalności, więc nie ma możliwości uregulowania zaległości, które powstały w wyniku nieporozumienia. Sądziła bowiem, że będąc na rencie strukturalnej jest ubezpieczona w KRUS, więc napisała w tej sprawie pismo wyjaśniające do ZUS i te wyjaśnienia, w jej ocenie, zostały przyjęte.

W piśmie z dnia 23 sierpnia 2011r. zobowiązana rozszerzyła żądanie wniosku o "stwierdzenie wygaśnięcia decyzji lub jej zmianę".

Decyzją z dnia [...] września 2011r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2007r. do lutego 2010r. w łącznej kwocie 24.343,03 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2007r. do lutego 2010r.

w łącznej kwocie 10.278,14 zł.

- Fundusz Pracy za okres od października 2006r. do lutego 2010r. w łącznej kwocie 2.252,23 zł.

W piśmie z dnia 16 października 2011r. zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że rozstrzygnięcie zostało wydane bez uwzględnienia podstawowych przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1586 ze zm.) –dalej: u.s.u.s. oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Zobowiązana podniosła, że w decyzji z dnia [...] września 2011r. nr [...] ZUS nie odniósł się do części jej wniosku - o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji lub jej zmianę, wobec czego wnosi ona o uzupełnienie decyzji w tym zakresie. Zarzuciła, że decyzja organu I instancji nie jest podjęta zgodnie z przepisami przez organ ZUS, w tym przypadku Prezesa ZUS, lecz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który nie jest organem ZUS.

Ponadto zobowiązana podniosła, że decyzja organu I instancji odnosi się do pisma nazwanego "decyzją nr [...]" z dnia [...] października 2010r., które w istocie nie jest decyzją, gdyż nie zostało podjęte przez Prezesa ZUS, lecz przez ZUS, a osoba podpisana pod decyzją nie wykazała uprawnienia organu ustawowego wyznaczonego do wydania decyzji zgodnie z przepisami ustawy.

Z uwagi na powyższe "decyzja nr [...]" nie wywołuje skutków prawnych, dlatego odmowa umorzenia zaległych należności względem ZUS jest bezpodstawna, gdyż należności te nie istnieją. "Decyzja nr [...]" jest sformułowana w czasie teraźniejszym, choć dotyczy czasu przeszłego, a poza tym traktuje ją jako płatnika i ubezpieczonego, podczas gdy nie prowadzi już ona działalności gospodarczej. Ponadto ZUS złożył za nią deklaracje rozliczeniowe bez jej wiedzy i upoważnienia.

Zobowiązana dodała, że nie została wezwana do uzupełnienia braków rozszerzonego wniosku z dnia 23 sierpnia 2011r. Podała, że złożyła wniosek

o umorzenie zaległości wraz z rozszerzeniem żądania – o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji lub jej zmianę – do ZUS, a nie tylko do działu zajmującego się umarzaniem zaległości, należało zatem odnieść się do całości wniosku.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2011r. ZUS utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] września 2011r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, co do braku przesłanek uzasadniających umorzenie należności i wskazał na ustalenia poczynione przez organ I instancji. Zobowiązana jest właścicielem samochodu osobowego, współwłaścicielem lokalu mieszkalnego oraz nieruchomości gruntowej zabudowanej. W okresie od 6 czerwca 2011r. do 3 lipca 2011r. przebywała na zasiłku chorobowym z tytułu niezdolności do pracy. Od 1 sierpnia 2010r. jest zatrudniona, a podstawy wymiaru składek za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2011r. wynosiły odpowiednio 1.400,00 zł, 233,00 zł, 1.073,00 zł. Mąż zobowiązanej pobiera rentę strukturalną w kwocie 1.483,21 zł miesięcznie. Zobowiązana nie posiada zaległości w podatku dochodowym, a prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjne jest skuteczne.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ wykluczył wystąpienie całkowitej nieściągalności, nie stwierdził również przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) – dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003r. Organ wskazał, że wzięto również pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do zarzutów zobowiązanej organ podniósł, że decyzją

nr [...] z dnia [...] listopada 2011r., ZUS odmówił wznowienia postępowania

i uchylenia przedmiotowej prawomocnej decyzji z dnia [...] października 2010r.

w sprawie o objęcie ubezpieczeniem. W rozstrzygnięciu tym organ odniósł się do wniosku zobowiązanej z dnia 23 sierpnia 2011r.o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji lub jej zmianę.

Ponadto organ uznał za niezasadne zarzuty odnośnie podania nieprawdziwych danych w decyzjach nr [...] oraz nr [...], stwierdzając, że fakt bycia wnioskodawcą nie stoi w sprzeczności z tym, że zobowiązana jest również osobą ubezpieczoną oraz płatnikiem składek w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że zobowiązana nie wniosła odwołania od decyzji nr [...] oraz dodał, że decyzja ta została wydana na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 1999r., nie można zatem mówić o działaniu prawa wstecz.

Organ stwierdził również, że decyzje nr [...] oraz [...] zostały wydane zgodnie z art.83 u.s.u.s. przez ZUS, a pełnomocnictwa osób, które je podpisały znajdują się na ogólnodostępnej stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej.

Na decyzję organu odwoławczego A. T. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając, że błędnie uznano za decyzję pismo zatytułowane "decyzja nr [...]" z dnia [...] października 2010r., sporządzone przez Kierownika Inspektoratu ZUS w T. A. K., gdyż pisma tego nie wydał organ ZUS, ani nie podpisał nikt z upoważnienia organu ZUS. Podniosła, że pismo, które nie jest decyzją nie może wywoływać skutków prawnych przynależnych decyzji, nie można więc ustalić zadłużenia.

Skarżąca zarzuciła również, że w zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do jej wniosku o umorzenie, stwierdzenie wygaśnięcia lub zmianę "decyzji nr [...]", który jest integralną częścią wniosku o umorzenie zaległości, a mimo to błędnie został przez organ wyłączony do odrębnego postępowania.

Ponadto skarżąca dodała, że nie posiada zaległości ustalonych przez ZUS, bowiem to nie ona jest zobowiązana, a płatnik – składający deklaracje rozliczeniowe. Wskazała, że od 9 lutego 2010r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest płatnikiem, nie składała też żadnych deklaracji rozliczeniowych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 lutego 2012r. skarżąca zarzuciła ponadto, że nie została powiadomiona o wydanej w trakcie postępowania administracyjnego opinii innego organu. Na fakt wystąpienia przez ZUS o taką opinię wskazuje, jej zdaniem, wyznaczony jej 14-dniowy termin do uzupełnienia braków wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga nie jest zasadna.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany

w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także

w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia

i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności

z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto

w ust. 3 art. 28, w oparciu o którą należy stwierdzić, że nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Z akt sprawy wynika, że z majątku skarżącej jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. i faktu tego skarżąca nie kwestionuje.

Przepisy u.s.u.s. dają także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., zgodnie

z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie

z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071- powoływana dalej jako k.p.a.) oraz zebrania

i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).

Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca pracuje

i osiąga stały dochód w kwocie 1.400 zł miesięcznie, mąż skarżącej otrzymuje rentę w wysokości 1.530 zł. Skarżąca posiada majątek – jest właścicielką lokalu mieszkalnego, współwłaścicielką nieruchomości gruntowej oraz samochodu osobowego, posiadała również środki finansowe ze sprzedaży mieszkania

w kwocie 10.500 zł, które przeznaczyła na opał, remont samochodu, ogrodzenia i sprzęt domowy. Skarżąca jest przewlekle chora, jednakże schorzenie, na które cierpi, nie uniemożliwia jej pracy.

W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji, w której niezastosowanie instytucji umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się sytuacji materialnej jej i rodziny, nie jest dowolne i znajduje oparcie w materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd stwierdził, iż są one niezasadne. W istocie skarżąca kwestionuje istnienie zadłużenia w zakresie składek, a nie rozstrzygnięcia, co do odmowy ich umorzenia. Decyzja ZUS nr [...] z dnia [...] października 2010r. orzeka o obowiązku podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Kwestionowanie tej decyzji mogło nastąpić wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym, o czym zobowiązana została prawidłowo pouczona. Podnoszone przez skarżącą zarzuty odnośnie decyzji nr [...] nie mogą zostać rozpoznane w niniejszym postępowaniu, gdyż przedmiotowe postępowanie nie dotyczy zasadności podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu i prawidłowości decyzji stwierdzającej istnienie tego obowiązku, ale umorzenia należności z tytułu składek za okres od lutego 2007r. do lutego 2010r. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, istnienie obowiązku opłacania składek nie może być badane. Niniejsze postępowanie wszczęte na wniosek o umorzenie należności zmierza do wyjaśnienia sprawy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia określonych w art.28 u.s.u.s., a te – jak słusznie stwierdził organ rozpoznający sprawę – w niniejszej sprawie nie występują.

W świetle zarzutów skargi należy również wskazać, że decyzja organu

I instancji z dnia [...] września 2011r. została wydana przez właściwy organ, stosownie bowiem do art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Wbrew twierdzeniom skarżącej, ww. decyzja została też prawidłowo podpisana. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 18, poz. 93) zwanego dalej – statutem ZUS, Prezes ZUS może upoważnić inne osoby do wydawania decyzji. Prezes ZUS realizuje zadania przez pomocy m.in. terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu (§ 2 ust. 4 Statutu ZUS). Terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są oddziały oraz inspektoraty i biura terenowe (§ 8 ust.1 Statutu ZUS). Oddziałem Zakładu kieruje dyrektor.

W rozpoznawanej sprawie decyzje w I i w II instancji zostały podpisane przez osoby działające "z upoważnienia Prezesa ZUS", tj. zastępcę dyrektora oddziału i dyrektora oddziału.

Zarzut odnośnie nierozpoznania przez organ żądania skarżącej wyrażonego w rozszerzonym wniosku z dnia 23 sierpnia 2011r. jest nieuzasadniony. We wniosku tym skarżąca zażądała stwierdzenia wygaśnięcia decyzji nr 82 lub jej zmiany. Należy zauważyć, że – jak to wyżej wskazano – od decyzji w przedmiocie wymiaru składek przysługuje odwołanie do właściwego sądu, a postępowanie toczy się według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art.83 ust.2 u.s.u.s.). Całkiem odmienny jest tryb postępowania w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek. Od decyzji Zakładu odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Nie jest zatem możliwe rozpoznanie w jednym postępowaniu wniosku o umorzenie należności oraz wniosku o zmianę lub stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, która stwierdza podleganie ubezpieczeniom społecznym.

Zasadnie zatem organ wyłączył wskazany wniosek do odrębnego postępowania i rozpoznał go, wydając decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2011r., pouczając o prawie do złożenia odwołania do sądu powszechnego. Prawidłowość tego postępowania i wydanego w nim rozstrzygnięcia podlegać może wyłącznie kontroli sądu powszechnego, nie może być natomiast badana przez sąd administracyjny w obecnym postępowaniu.

Odnosząc się do podniesionych na rozprawie zarzutów Sąd uznaje je za nietrafne.

Z akt postępowania nie wynika, aby organ pierwszej instancji tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zasięgał opinii jakiegoś innego organu, nie można zatem zarzucić, że nie powiadomił o tym fakcie skarżącej. Konieczności uzyskania opinii w trakcie postępowania o umorzenie należności nie przewidują obowiązujące w tym zakresie przepisy, a wyznaczenie przez organ 14- dniowego, zamiast 7-dniowego terminu do uzupełnienia braków wniosku, nie dowodzi, że organ takiej opinii zasięgał.

Pozostałe zarzuty dotyczą prawidłowości decyzji określającej zobowiązanie z tytułu składek (decyzji nr [...]), a - jak to wyżej wskazano - jej ocena leży poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa

i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.