VI SA/Wa 404/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2022-07-14	
Data wpływu	2022-02-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Grzegorz Nowecki
Robert Żukowski
Tomasz Sałek /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Autorskie prawo	
Sygn. powiązane	II GSK 2218/22	
Skarżony organ	Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2021 nr 0 poz 735; art. 10, art. 138 § 1 pkt 1 , art. 750, art. 78 § 2, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 , art. 136 § 1, art. 8 § 2,; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 nr 0 poz 1285; art. 109 ust. 1 - 3 , art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5, art. 109 § 6, art. 85 ust. 4,; Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2019 nr 0 poz 1145; art. 734 § 1, art. 627, art. 628, art. 632 § 1,; Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887; art. 13 pkt 2,; Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2021 nr 0 poz 137; art. 1; Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 nr 0 poz 329; art. 3 § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 2 , art. 106 § 3, art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1982 nr 19 poz 145; art. 41 pkt 4, art. 32 ust. 1; Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Robert Żukowski Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2022 r. sprawy ze skargi O. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę	
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej też jako "ZUS") pismem z dnia 20 sierpnia 2018 roku, wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też jako "Dyrektor [...]OW NFZ" lub "organ I instancji") z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. M. (dalej także jako "Zainteresowana" lub "Uczestniczka") z tytułu wykonywania w dniach 10 marca, 12 marca, 17 marca i 19 marca 2014 roku pracy na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. (dalej także jako "Skarżąca", "Płatnik" lub "OIRP"). Praca ta wykonywana była w oparciu o umowę z dnia [...] marca 2014 roku, nazwaną "umową o dzieło", w ramach której Skarżąca powierzyła a Uczestniczka zobowiązała się do osobistego wykonania dzieła (utworu w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - Dz. U. z 2021 r. poz. 1062), przeznaczonego dla celów dydaktycznych na aplikacji prowadzonej przez Zamawiającego, którego przedmiotem było przygotowanie i wygłoszenie wykładu dla aplikantów radcowskich na temat: "Prawo ochrony środowiska". Z treści ww. umowy wynika, że strony ustaliły konkretny termin wykonania dzieła, tj. 10 marca 2014 r., 12 marca 2014 r., 17 marca 2014 r. oraz 19 marca 2014 r., określono umowne wynagrodzenie ryczałtowe obejmujące w szczególności wynagrodzenie z tytułu wykonywania dzieła oraz przeniesienia praw autorskich, miejscem wykonania dzieła było miejsce przeprowadzenia wykładów (ust. 2 pkt 2 umowy), Wykonawca miał wykonać dzieło zgodnie z przyjętym planem szkolenia dla aplikantów radcowskich w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w K. (ust. 2 pkt 1), Zamawiający miał prawo kontrolować sposób wykonywania przedmiotu umowy i domagać się wprowadzenia odpowiednich zmian (ust. 2 pkt 3 umowy). Ponadto zgodnie z pkt 5 umowy jakiekolwiek zmiany i uzupełnienia umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Strony nie mogą powoływać się na ustalenia. O wpływie powyższego wniosku, Dyrektor [...]OW NFZ, pismem z dnia 20 września 2018 roku, zawiadomił zarówno Uczestniczkę jak i Płatnika, celem realizacji dyspozycji art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Skarżąca w toku postępowania podkreślała, że zakwestionowana przez ZUS umowa jest w istocie zobowiązaniem rezultatu, co do którego nie istnieje obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym, ani zdrowotnym. OIRP wskazała, że ogromna wiedza i doświadczenie Uczestniczki - Prezesa Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w K. dawały rękojmie praktycznego i autorskiego szkolenia. I dlatego też cykl wykładów będących przedmiotem ww. umowy miał charakter niepowtarzalny, właśnie z uwagi na własne przemyślenia, doświadczenie zawodowe, koncepcje przeprowadzenia wykładu a następnie jego wygłoszenie przez wykonawcę dzieła. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. zaznaczyła, że zależało jej właśnie na tym, aby efekt pracy, wymagający od autora posiadania szczególnych właściwości tzn. profesjonalnej wiedzy i niepowtarzalnych doświadczeń wykorzystany w sposób swoisty i indywidualny, miał odróżniać się od prezentowanych wcześniej wytworów pracy intelektualnej w tej dziedzinie. Nadto Skarżąca wystąpiła o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania zarówno swoich przedstawicieli, jak i Uczestniczki.

Dyrektor [...] OW NFZ postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków oraz strony.

Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, stwierdził, że Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek: Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. w dniu 10 marca 2014 r., 12 marca 2014 r., 17 marca 2014 r. oraz 19 marca 2014 roku. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 109 ust. 1 – 3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach"). Organ pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 1145 ze zm., dalej też jako "k.c."), dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu zawartą przez Skarżąca i Uczestniczkę umowę z dnia [...] marca 2014 roku, należy uznać za umowę o świadczenie usług, nie uregulowaną odrębnymi przepisami, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, względnie przyporządkować ją do klasy umów mieszanych, o wysokim natężeniu cech charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług, do których przepisy o zleceniu również w takim wypadku znajdują zastosowanie.

W odwołaniu, skierowanym do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też jako "Prezes NFZ", "organ drugiej instancji" lub "organ odwoławczy"), Płatnik wniósł o przeprowadzenie dowodu zarówno z przesłuchania jego przedstawiciela, jak i Zainteresowanej na okoliczność autorskiego charakteru szkolenia a także wyroku sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] na okoliczność kwalifikowania przez Sąd analogicznych umów zawieranych przez Płatnika jako umów o dzieło nie objętych obowiązkowym ubezpieczeniem.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemia COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Zdaniem organu II instancji sporna umowa nie przewidywała (w momencie jej zawarcia) wykonania z góry oznaczonego, w sposób jednoznaczny i wymierny dzieła oraz osiągnięcia konkretnego indywidualnego rezultatu jej wykonania a jedynie staranne działanie poprzez świadczenie określonej usługi na rzecz Płatnika. W ocenie Prezesa NFZ nauczanie nie może stanowić wykonywania określonego dzieła. Czynności polegające na przekazywaniu wiedzy według określonego przepisami programu mają charakter wyłącznie starannego działania. Przeprowadzenie tego typu szkoleń to nic innego jak przekazywanie wiedzy teoretycznej i praktycznej – jest świadczeniem usług, a nie wykonywaniem dzieła. Prowadzenie wykładów dla aplikantów, jest bowiem szeregiem czynności, wykonywanych z należytą starannością przez Zainteresowaną. Trudno wskazać w badanym przypadku weryfikowalny, samoistny wynik analizowanej umowy. Brak jest również w zapisach spornej umowy uregulowania kwestii odpowiedzialności Zainteresowanej za ewentualne wady dzieła. Zainteresowana, prowadząc wykład dla aplikantów, wykonywała zadania niemające autonomicznego charakteru twórczego, a będące realizacją jednego z celów aplikacji radcowskiej, zgodnie z wytycznymi oraz regulaminem Krajowej Izby Radców Prawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że umowa polegająca na: przygotowaniu i wygłoszeniu wykładu dla aplikantów radcowskich, nie stanowi umowy o dzieło, ponieważ nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać aplikantom.

W skardze wniesionej przez Płatnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2021 r., zarzucił on:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 750 ustawy - Kodeks cywilny w zw. z art. 734 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że umowa zawarta pomiędzy Skarżącą a Uczestniczką jest umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy charakter zawartej umowy, a także okoliczności jej wykonywania przemawiają za przyjęciem, że strony łączyła umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług, co doprowadziło do błędnego niezastosowania art. 627 k.c.;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 628 k.c. w zw. z art. 632 § 1 k.c., poprzez błędne przywołanie poglądu, że określenie wynagrodzenia w jednostkach czasowych dowodzi, iż umowa Skarżącej z Uczestniczką była umową o świadczenie usług, podczas gdy wynagrodzenie w umowie o dzieło może przybrać charakter wynagrodzenia ryczałtowego, a art. 632 § 1 k.c. dopuszcza określenie wysokości wynagrodzenia wykonawcy dzieła poprzez wskazanie podstaw do jego ustalenia w postaci wartości godzinowej stawki pracy;

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że Uczestnik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na to, że spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, ponieważ świadczył pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia, podczas gdy charakter prawny umowy zawartej pomiędzy Skarżącą a Uczestnikiem wskazuje, iż zawarta umowa była umową o dzieło;

4. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tj. art. 78 § 2 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.ś.o.z. i art. 86 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.ś.o.z. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] stycznia 2019 r. o odmowie przeprowadzenia dowodów osobowych, poprzez błędne uznanie przez Organ, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich przeprowadzenie, podczas gdy dowody te zostały zgłoszone w toku postępowania administracyjnego i mają znaczenie dla sprawy, z uwagi na konieczność ustalenia zgodnego zamiaru stron, celu umowy oraz sposobu wykonania umowy w kontekście kwalifikacji prawnej umowy, a zwłaszcza istotnej dla rozstrzygnięcia jest to, jak w rzeczywistości wyglądały: sposób oznaczenia parametrów dzieła, możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad, kontrola dzieła, odpowiedzialność Uczestniczki za wykonanie umowy, moment, w którym powstało roszczenie o zapłatę wynagrodzenia, a ustalenie tych przesłanek nie jest możliwe jedynie w oparciu o dokumenty;

5. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, 8 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.ś.o.z. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.o.ś.z. poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w II instancji, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji wadliwym przypisaniem kwalifikacji prawnej do umowy łączącej Uczestniczki ze Skarżącą i niezasadne ustalenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do wniosku, że strony łączyła umowa o dzieło, a w konsekwencji na Skarżącej nie spoczywał obowiązek zgłoszenia Uczestniczki do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Powyższy brak wyjaśnienia stanu faktycznego wynikał przede wszystkim z:

a) pominięcia, że Uczestnik miał uwzględnić plan szkolenia tworząc wykład jako dzieło (w świetle pkt 2 ust. 1 umowy Stron); b) braku zbadania zgodnego zamiaru stron umowy i celu umowy, podczas gdy nie można całkowicie pomijać tych kwestii w kontekście ustalenia kwalifikacji prawnej umowy, co wpłynęło również na wadliwe ustalenie zasad odpowiedzialności Uczestnika za dzieło, czy zakresu jego swobody w realizacji dzieła; c) pominięcia w ocenie prawnej dowodów w postaci zdjęć (załączonego do pisma Skarżącej z 29.11.2018 r.), podczas gdy te dowody potwierdzają dokonanie przez Skarżącą oznaczenia parametrów dzieła, kontrolę tego dzieła i wykonania tego dzieła przez Uczestnika zgodnie z ww. parametrami; d) pominięcia szczególnych kwalifikacji i doświadczenia w pracy Uczestnika, tj. czynników nadającym wykładom niepowtarzalny charakter; e) braku uwzględnienia dowodów z maili ZUS z dni 4.04.2019 r. oraz 13.11.2019 r., potwierdzających zwieranie umów na wykłady w celach szkoleniowych w roku 2014 przez ZUS, co skutkuje nierównym traktowaniem podmiotów prawa i przyzwoleniem zawierania takich umów przez podmiot publicznoprawny przy jednoczesnym pozbawieniu takiego prawa Skarżącej, co skutkuje naruszeniem art. 8 k.p.a. jako naruszenie zasady zaufania władzy publicznej wyrażonej w tej regulacji; f) brak uwzględnienia przez Organ kopii wyroków przedłożonych przez Skarżącą w toku postępowania (wyrok SA w Krakowie z dn. 18 stycznia 2021 r., sygn. akt III AUa 1900/19, prawomocne wyroki SO w Krakowie: z 11.03.2020 r., sygn..§ akt VII U 3977/18 oraz z 13.06.19, VII U 4115/18), zapadłych w sprawach Skarżącej i wydanych na jej korzyść, w których Sądy uznały, że umowy zawarte przez Skarżącą z innymi osobami na przygotowanie i wygłoszenie wykładów są umowami o dzieło – ww. wyroki zapadały w analogicznych stanach faktycznych jak niniejszy, co mając na uwadze brak przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów osobowych na etapie postępowania administracyjnego pozwala poznać specyfikę zawierania i realizowania umów o dzieło przez Skarżącą i przemawia za wnioskiem, że również w niniejszej sprawie umowa powinna zostać uznana za umowę o dzieło,

6. naruszenie prawa procesowego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.ś.o.z. poprzez działanie Organu w sposób podważający zaufanie do organu i naruszenie przez Organ zasady równego traktowania, ponieważ Organ nie traktuje podmiotów prawa jednakowo doprowadzając do sytuacji, w której zawieranie umów o dzieło na wykłady szkoleniowe przez podmioty publicznoprawne (ZUS) jest dozwolone, przy jednoczesnej odmowie takiego prawa Skarżącej;

7. naruszenie prawa procesowego mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.ś.o.z. poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny do utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, tj. uznaniu, że umowa w niniejszej sprawie nie jest umową o dzieło, podczas gdy utrwalona sądów powszechnych w sprawach Skarżącej wskazuje, że w analogicznych stanach faktycznych i prawnych umowy zawierane przez Skarżącą, których przedmiotami były wykłady, są uznawane za umowy o dzieło niestanowiące tytułu do ubezpieczeń społecznych, a także ubezpieczenia zdrowotnego; 8. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 u.o.ś.z. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] czerwca 2019 r., podczas gdy Organ powinien uchylić powyższą decyzję i orzec, że Uczestniczka nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniach w niej wymienionych.

Wobec powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ponadto o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] czerwca 2019 r. oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów reprezentacji przez radcę prawnego.

Płatnik wniósł w skardze o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci:

a) wyciągu z wytycznych jakie miał spełniać wykład Uczestniczki na fakty dokonania parametryzacji dzieła w postaci wykładów poprzez przekazanie wykazu zagadnień tematycznych do omówienia przez Uczestniczkę;

b) przykładowych slajdów z prezentacji przygotowanych przez Uczestniczkę.

W uzasadnieniu skargi Płatnik rozwinął i uargumentował podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zainteresowana nie zajęła stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021, poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej zwana: "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa NFZ, utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, stwierdzającą istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Uczestniczki w dniach 10 marca, 12 marca, 17 marca i 19 marca 2014 roku, z tytułu wykonywania przez nią, na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w K., umowy z dnia [...] marca 2014 roku, polegającej na przygotowaniu i wygłoszeniu wykładu dla aplikantów radcowskich na temat: "Prawo ochrony środowiska".

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że poczynione przez organy ustalenia faktyczne znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Materiał dowodowy został w toku postępowania przed organami zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób wyczerpujący. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania administracyjnego miały zapewnione prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym na każdym jego etapie i przedstawiały pisemnie swoje stanowisko w sprawie. Nie doszło zatem do zarzucanego przez Skarżącą naruszenia art. 7, art. 8 § 1, 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach, poprzez odmowę dopuszczenia dodatkowych dowodów. Stan faktyczny w niniejszej sprawie został bowiem ustalony na podstawie m.in. treści umowy, protokołu kontroli ZUS, zastrzeżenia do protokołu kontroli, informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli oraz oświadczeń stron, przedstawionych w pismach przedłożonych w postępowaniu administracyjnym i kontrolnym (przed organem rentowym), w tym pisma pt. wyjaśnienia Płatnika z dnia 2 października 2018 roku, w których zawarty został wniosek dowodowy (wraz z załączonymi dokumentami) a także pisma Płatnika z dnia 29 listopada 2021 roku. Organ odwoławczy rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy a wyciągnięte na tej podstawie wnioski są logiczne i zasługują na akceptację. Sąd, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, na które wskazuje skarżąca lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W szczególności nie można uznać za zasadne zarzutów nieprawidłowości postępowania dowodowego, gdyż nie znajdują one oparcia w stanie faktycznym sprawy. Zdaniem Sądu, organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornej umowy oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności jej treści. Na tej podstawie oraz innych wskazanych okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny, a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało w sposób należyty uzasadnione. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie. W przedmiotowej sprawie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Tym samym ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), co pozwala na ocenę prawidłowości zastosowania przez organy w przedmiotowej sprawie wspomnianego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Zgodnie ww. przepisem, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Z kolei zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o oświadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 655), obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie więc, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. k. c., lecz umowę o świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że Skarżąca, jako płatnik składek, była zobowiązana do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania - na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zatem istotą sporu w sprawie jest ocena, czy sporna umowa, zawarta między Zainteresowaną a Płatnikiem składek, jest umową o dzieło, jak została nazwana przez strony ją zawierające, czy też – mając na uwadze jej rzeczywistą treść, stanowiła ona de facto umowę, co do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.

Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy podkreślić należy, że obowiązkiem organów NFZ, rozstrzygających sprawę z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, jest ustalenie charakteru prawnego umów łączących strony, a zatem organy te zobowiązane są zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartych umów nie było aby uniknięcie dopełnienia ustawowych obowiązków ubezpieczonego oraz płatnika składek, tj. uniknięcia w drodze czynności cywilnoprawnych (zawarcia umowy) obowiązków publicznoprawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rolą Sądu jest zweryfikowanie stanowisk stron i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawarcia z płatnikiem składek spornej umowy.

I tak zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego, uznaje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia, czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło – "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Zaakcentować należy, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie jest objęty treścią świadczenia. Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób, nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych, zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36). Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12. Sąd ten wskazał, że umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (p. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r., II UK 60/12).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ prawidłowo ustalił, że Zainteresowana podlegała w dniach 10 marca, 12 marca, 17 marca i 19 marca 2014 roku, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornej umowy, która była umową o świadczenie usług, a nie umową o dzieło. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w wyniku wykonania wspomnianej umowy powstał rezultat poddający się ocenie z uwzględnieniem odpowiedzialności za wady dzieła. O określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy tzn. by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie, przy czym rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić go od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Tymczasem działalność edukacyjna/szkoleniowa, polegająca na przeprowadzeniu wykładu w ramach szkolenia (w niniejszej sprawie aplikantów radcowskich) z dziedziny dotyczącej prawa ochrony środowiska, z natury rzeczy dostosowanego do indywidualnych potrzeb i możliwości kursantów, nie nosi cechy dzieła w rozumieniu przepisów k.c. Z treści umowy nie wynika, aby Uczestniczka zobowiązała się do wykonania ściśle określonego utworu – dzieła, a jedynie do przeprowadzenia wykładu w trakcie szkolenia. Chodziło więc o wykonanie określonej czynności, bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. Za wymagany istotą umowy o dzieło rezultat nie może być uznana bowiem możliwość zapoznania się uczestników szkolenia z przedstawioną w ramach wykładu tematyką. Co istotne, celem zawarcia spornej umowy było przy tym wypełnienie dyspozycji art. 41 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym do zadań samorządu radcowskiego należy przygotowywanie aplikantów radcowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 32 ust. 1 ww. ustawy, celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w szczególności wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii prawnych oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu.

Tymczasem w orzecznictwie zasadnie podkreśla się, że wykłady posiadają walory twórcze, ale będą mogły stanowić dzieło tylko wtedy, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast - jak wspomniano - samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z oryginalnym dziełem. W konsekwencji uznać należało, że przedmiotem spornej umowy były określone czynności, a nie jej wynik, co przesądzało o jej kwalifikacji jako umowy starannego działania, tj. umowy o świadczenie usług.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, zlecenia ani też przepisów regulujących umowę o świadczeniu usług czy przepisów o oświadczeniach woli i zobowiązaniach i przepisów ustawy o świadczeniach. Skoro sporna umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, zasadnie uznano, że Uczestniczka podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych, istotnych dla wyniku postępowania naruszeń w obrębie prawa materialnego, w tym art. 66 ust.1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W rozpatrywanej sprawie organ administracji nie był związany powołanymi przez Skarżącą orzeczeniami sądów powszechnych wydanymi w innych sprawach, ani poczynionymi przez te sądy ustaleniami, a tym samym nie był zwolniony z obowiązku samodzielnej oceny spełnienia przesłanek podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wynikającymi z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w okolicznościach tej konkretnej sprawy.

Ponadto Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję, jak już wyżej wskazano, nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów prawa procesowego, mogących mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Organ, ustaliwszy rzeczywisty stan faktyczny sprawy, mający oparcie w zgromadzonych w aktach dokumentach, dokonał jego prawidłowej subsumpcji do obowiązujących, mających do niego zastosowanie norm. W ocenie Sądu skarżone rozstrzygnięcie zostało także w sposób należyty uzasadnione.

Zawarty przy tym w skardze wniosek o dopuszczenie dowodów w postępowaniu sądowym nie został przez Sąd uwzględniony. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uwzględnienie wniosku dowodowego Skarżącej, nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał możliwość dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.