Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia na Rzecz [...] w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt II SAB/Gd 30/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na Rzecz [...] w T. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt II SAB/Gd 30/08 odmówił przyznania Stowarzyszeniu na Rzecz [...] w T. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na Rzecz [...] w T. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w przedmiocie udzielenia informacji publicznej.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że wnioskodawca, pomimo wezwania, nie uzupełnił dokumentacji, która umożliwiłaby, poprzez ocenę stanu majątkowego członków stowarzyszenia, ocenę możliwości finansowych stowarzyszenia. Sąd podkreślił, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Ponadto Sąd wskazał, że prowadzenie postępowań egzekucyjnych wobec stowarzyszenia jako dłużnika nie ma wpływu na ocenę jego możliwości płatniczych, będących wypadkową stanu majątkowego i zdolności płatniczych każdego z jego członków. Użyty przez skarżącego argument o bezzasadności ustalania składek wobec wszczętych egzekucji uwydatnia roszczeniową postawę skarżącego, który przy braku choćby minimalnego zaangażowania finansowego w postaci składek członkowskich, dąży do realizacji zadań statutowych kosztem Skarbu Państwa.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie na Rzecz [...] w T. domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości alternatywnie o uchylenie postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd administracyjny I instancji. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie wskazało, że żądanie przedstawienia szczegółowej informacji na temat dochodów i sytuacji materialnej podmiotów nie będących stroną sporu sądowego nie znajduje oparcia w obowiązującej procedurze. To Stowarzyszenie a nie jej członkowie jest stroną sporu i to jego sytuacja materialna powinna być przedmiotem analizy sądu, w kontekście przyznania prawa pomocy.

Ponadto żądając zmiany zaskarżonego postanowienia Stowarzyszenie wskazało na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Bydgoszczy przyznające wnioskodawcy prawo pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W tej sytuacji, Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych.

Na wstępie nadmienić należy, że Stowarzyszenie na Rzecz [...] (zwane dalej Stowarzyszeniem) jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. W doktrynie wskazuje się, że stowarzyszenie zwykłe ma swoją strukturę organizacyjną wskazaną w regulaminie, który w szczególności określa jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Środkami działania są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z.Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r., PS 2003, nr 7-8, s. 7).

Z oświadczeń złożonych przez Prezesa Stowarzyszenia wynika, iż działalność Stowarzyszenia opiera się jedynie na pracy społecznej jej członków (na wolontariacie). Ponadto Prezes Stowarzyszenia wskazał, że regulamin nie przewiduje opłacania składek przez członków stowarzyszenia, a zatem nie posiada majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu.

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach w art. 42 ust. 2 normuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich.

Skoro zatem skarżący dobrowolnie pozbawił się środków, z których mógłby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku.

Z wyżej opisanych względów Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Jednakże nie przychyla się do poglądu, że przy ocenie możliwości finansowych stowarzyszenia, konieczna jest ocena stanu majątkowego poszczególnych członków tego stowarzyszenia. Stowarzyszenie zwykłe nie ma wprawdzie zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, ale przyznano mu zdolność sądową (art. 25 § 2 p.p.s.a.). Stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest więc Stowarzyszenie i to jego sytuacja majątkowa podlega badaniu przez sąd.

Ponadto należy zauważyć, że w niniejszej sprawie koszty sądowe nie należą do wysokich. Obowiązek uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność w wysokości 100 zł stanowi w praktyce jedyny koszt w postępowaniu przed sądem I instancji w rozpoznawanej sprawie, natomiast ewentualne postępowanie kasacyjne będzie się wiązać z opłatą od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.

Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy i Warszawie, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W świetle powyższego, należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo postanowieniem z dnia 20 marca 2009 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.