Wyrokiem z 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 1051/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z 22 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej.
Od powyższego orzeczenia Skarżący 14 marca 2014 r. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zmarł 27 grudnia 2014 r. (vide odpis aktu zgonu – k. 139 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niniejsza sprawa w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą Skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), zgodnie z którym, organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może realizować wskazaną w tym przepisie ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Podkreślenia wymaga, że konstrukcja tego przepisu opiera się na niedookreślonych pojęciach - "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" - których wystąpienie uprawnia organ podatkowy do przyznania ulgi podatkowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma pierwsza ze wspomnianych przesłanek. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" jest bezpośrednio związana z sytuacją ściśle określonej osoby - konkretnego podatnika występującego o ulgę podatkową. "Ważny interes podatnika" musi być na tyle istotny i wyjątkowy, aby jego pominięcie przyniosło dla tej osoby wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. Co istotne kwestia umorzenia zaległości podatkowych rozpatrywana jest w odniesieniu do aktualnego stanu materialnego, w jakim znajduje się wnioskujący podatnik. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga zatem wykazania okoliczności, które uniemożliwiają danemu podatnikowi wywiązanie się z ciążących na nim indywidualnych obowiązków podatkowych względem Skarbu Państwa. Omawiana przesłanka powoduje konieczność ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej ściśle określonego podatnika oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpiłyby (dla tej osoby) w wyniku realizacji zobowiązania podatkowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z normy prawnej zawartej w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że umorzenie zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę dotyczy prawa ściśle związanego z osobą składającą wniosek. Jeżeli zatem taka osoba zmarła, wówczas brak jest podmiotu uprawnionego do żądania umorzenia należności podatkowych. Jest to bowiem prawo osobiste podatnika, które nie podlega przejęciu przez spadkobierców, w świetle art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Zasadniczo bowiem spadkobiercom, którzy odpowiadają za zaległości podatkowe spadkodawcy, na mocy art. 67c § 2 Ordynacji podatkowej, przysługuje samodzielne uprawnienie do ubiegania się o umorzenie ich zaległości w związku z ich sytuacją życiową i materialną.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
