Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, , Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2013 oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] Dyrektor Mazowieckiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor ARiMR), działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: organ I instancji, Kierownik ARMiR) z [...] września 2020 r. nr [...]o odmowie przyznania P. M. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu [...] maja 2013 r. wpłynął do Biura Podawczego w B. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania i o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. We wniosku zadeklarował grunty rolne o łącznej deklarowanej powierzchni [...]ha na działkach ewidencyjnych [...] W. gmina U., [...] i [...] K. gmina N. [...].

W dniu [...] czerwca 2013 r. strona złożyła zmianę do wniosku, która wycofała działki oznaczone numerami [...] i [...]. Po uwzględnieniu zmiany do wniosku, deklaracja strony w ramach płatności ONW, obejmowała grunty rolne wykazane jako działka rolna A/A1, położone na działce ewidencyjnej nr [...], obrębu K. (Gm. N. [...]), o powierzchni wynoszącej [...] ha.

W dniu [...] marca 2015 r. Kierownik ARMiR wydał decyzję nr [...]o odmowie przyznania płatności OB na 2013 rok, z uwagi na stworzenie sztucznych warunków do jej uzyskania. Od wskazanej decyzji wpłynęło odwołanie.

W dniu [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor ARMiR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W opinii organu odwoławczego orzeczenie organu I instancji dotyczące stworzenia przez wnioskodawcę sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia było przedwczesne. Zdaniem Dyrektora ARiMR nie kwestionując samej zasadności zastosowania przepisów art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. i art. 4 ust.3 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r., organ I instancji nie ustalił należycie stanu faktycznego w sprawie.

Postanowieniem nr [...] Kierownik ARiMR w B. w dniu [...] czerwca 2017 r. zawiesił przedmiotowe postępowanie na wniosek strony. Następnie, zgodnie z wnioskiem strony, postanowieniem [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., Kierownik ARiMR podjął przedmiotowe postępowanie.

W dniu [...] września 2020 r. Kierownik ARMiR, działając na podstawie art. 19 ust. 1 i 2, ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164; dalej "ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"), art. 2 lit. a i b oraz art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L.2009.30.16; dalej "rozporządzeniem nr 73/2009"); art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r., w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich wydał w sprawie decyzję nr [...] o odmowie przyznania wnioskowanej płatności OB na rok 2013. Powodem odmowy było stwierdzenie, że P. M. stworzył sztuczne warunki, o których mowa w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009.

W dniu [...] września 2020 r. strona złożyła odwołanie od przedmiotowej decyzji. Strona zarzuca organowi ARiMR bezpodstawne zastosowanie art. 30 rozporządzenia Rady UE nr 73/2009, wydanie rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa oraz oparcie tego rozstrzygnięcia na nieistniejącej normie/definicji rolnika nie istniejącej w systemie prawnym, a ponadto brak rzetelności, obiektywizmu i arbitralną ocenę materiału dowodowego. Ponadto skarżący wskazuje na błąd logiczny w rozumowaniu organu, albowiem aby w ogóle móc zarzucić tworzenie sztucznych warunków należy wcześniej te grunty posiadać, co jest elementem konstytutywnym i obligatoryjnym.

Organ odwoławczy po przeanalizowaniu całokształtu materiału dowodowego uznał słuszność zaskarżonej decyzji pod względem faktycznym i prawnym oraz postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępnie Dyrektor ARiMR wskazał na treść art. 7 ust. 1-1 a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha:,

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Art. 7 ust. 1a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z kolei zgodnie z art. 30 rozporządzenia Rady 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L.2009.30.16 ze zm.), nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Organ odwoławczy podkreślił, iż i w rozpatrywanym przypadku organ I instancji uznał, że P.M. tworząc [...] spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i cywilnych wraz z innymi członkami rodziny (małżonką – R. M. i synem D. M.), które to spółki ubiegały się również o przyznanie płatności na rok 2013 w ramach programów realizowanych przez ARiMR, dokonał de facto sztucznego podziału większego gospodarstwa w celu ominięcia przepisów dotyczących modulacji stawek płatności.

Jednocześnie podniesiono, że z uwagi na objętość materiału będącego przedmiotem analizy organ I instancji ograniczył zakres włączonego do przedmiotowego postępowania materiału dowodowego, do dokumentacji zgromadzonej w ramach wniosku złożonego przez P. M. oraz sześciu podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w roku 2013, tj. [...] sp. z o.o., oraz podmiotów przejętych w ramach następstwa prawnego przez [...] sp. z o.o., tj. [...] sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o.

Organ odwoławczy podniósł, iż zgromadzony materiał dowodowy wykazał, iż podmioty utworzone z udziałem P. M. i D. M. (wspólnicy) ubiegały się o przyznanie płatności ONW w 2013r. do łącznej powierzchni [...] ha oraz płatności rolnośrodowiskowej do łącznej powierzchni [...]ha. Występując o przyznanie płatności w ramach kilku odrębnych wniosków i do mniejszych powierzchni, możliwe było ominięcie przepisów modulacyjnych. Składając bowiem jeden wniosek obejmujący powierzchnię [...] ha ([...] ha na PRŚ) skarżący uzyskałby płatność znacznie mniejszą, albowiem w przypadku płatności ONW płatność przyznano by do maksymalnie 300 ha z zastosowaniem modulacji, a w przypadku płatności rolnośrodowiskowej obszar [...] ha zostałby objęty jedynie 10% stawki podstawowej.

W toku postępowania ustalono, iż w podmioty objęte analizą wskazywały jako swoją siedzibę ul. Ż. [...] - tożsamy z adresem zamieszkania P. M., lub też, w przypadku spółek zawiązanych w latach 2009-2010 ten sam adres tj. F. [...]. W praktyce taki sam był również zakres ich działalności. Zwrócono uwagę na okoliczność prowadzenia działalności rolniczej przez każdy z podmiotów w części na obszarach położonych w tym samym powiecie gdzie działalność swoją deklaruje inny wnioskodawca powiązany z P. M..

Organ odwoławczy dokonał (strony 16-20 tabeli), z której wynika, że wszystkie grunty zadeklarowane do płatności przez podmiot [...]sp. z o. o., oraz pozostałe analizowane spółki, których [...]jest następcą prawnym nie stanowią własności tej spółki. Właścicielem tych gruntów jest skarb państwa (znajdują się w zasobach ANR) lub inne osoby fizyczne, a zarówno [...] jak i pozostałe analizowane spółki użytkują je bezumownie lub w ramach poddzierżawy od P. M. (ewentualnie [...] sp. z o.o., również powiązanej z wnioskodawcą). Charakterystyczne jest również swobodne przekazywanie deklarowanych do płatności gruntów w różnych latach różnym spółkom.

Dyrektor ARiMR zwrócił uwagę na okoliczność, że wykonawcą większości prac agrotechnicznych na deklarowanych w ciągu kolejnych lat gruntach rolnych była firma P. M. tj. [...] lub spółka [...] sp. z o.o. (w której P. M. - pośrednio poprzez podmioty będące jej wspólnikami - miał większość udziałów). Wskazane podmioty w ramach świadczenia usług, każdorazowo udostępniały zarówno konieczne do wykonania prac maszyny rolnicze jak i pracowników.

Nie bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy ma również okoliczność wskazania dla wszystkich analizowanych podmiotów, konta bankowego, którego właścicielem był P. M. lub jego syn – D. M..

W ocenie organu odwoławczego, sposób prowadzonej działalności poszczególnych podmiotów (firma [...] należąca do P. M. wykonująca prace rolne), okoliczności powiązań osobowych z innymi spółkami łączące podmioty aplikujące o płatności w roku 2013 z P. M., okoliczności przekazywania gruntów deklarowanych do płatności w kolejnych latach podmiotom powiązanym z osobą P. M., świadczą o tym, że również w tym przypadku indywidualny wniosek P. M. dotyczył części większego gospodarstwa zarządzanego przez tą osobę.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, według którego grunty rolne zgłaszane przez stronę postępowania, są de facto zarządzane przez tą samą osobę – P. M., a grunty zgłaszane do płatności odrębnie przez pozostałe analizowane podmioty, nie stanowią gospodarstw samodzielnych, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Wzajemne powiązania osobowe oraz biznesowe dają podstawy do twierdzenia, że podmioty te zostały zawiązane przez P. M. oraz grupę osób z nim związanych jedynie w celu stworzenia sztucznych warunków do otrzymania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.

Dalej Dyrektor ARiMR wskazał na definicje "rolnika" i "gospodarstwa" zawarte w art. 2 lit a i b rozporządzenia Nr 73/2009 uznając P. M. oraz współdziałającą z nim grupę osób (R. M. i D. M.) jako jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tą grupę osób, wraz z prowadzoną przez P. M. działalnością gospodarczą pod nazwą [...] P. M. jako jedno gospodarstwo prowadzone przez P. M. wraz z członkami jego rodziny.

Konkludując organ odwoławczy uznał, że P. M. występując o płatność obszarową, ONW i rolnośrodowiskową na 2013 rok i jednocześnie tworząc dużą liczbę podmiotów występujących równolegle o przyznanie płatności co do gruntów wchodzących w skład jednego gospodarstwa rolnego, działał z zamiarem uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. W ocenie Dyrektora ARiMR multiplikowane przez P. M. podmioty były ze sobą organizacyjnie i osobowo powiązane, w rezultacie w proces pozyskiwania płatności z Unii Europejskiej zaangażowane były te same osoby. Spółki nie prowadziły samodzielnie jakiejkolwiek działalności, a osoby formalnie występujące we władzach nie miały realnego wpływu na sposób prowadzenia działalności rolniczej. Całym gospodarstwem rolnym zarządzał samodzielnie P. M. i do niego trafiały korzyści uzyskiwane przez poszczególne spółki, w tym nienależnie. Stworzenie zaś dużej liczby podmiotów, które poza występowaniem o płatności nie prowadzą żadnej innej działalności umożliwiło P. M. nienależne uzyskanie środków z budżetu Unii Europejskiej poprzez obejście przepisów dotyczących modulacji płatności, w tym § 3 ust. 4 rozporządzenia ONW oraz § 20 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, gdzie stawka płatności maleje wraz ze wzrostem deklarowanego areału. Wskazane powyżej powiązania osobowe i funkcjonalne pomiędzy poszczególnymi podmiotami tworzonymi przez P. M. wskazują na działanie w celu uzyskania korzyści w postaci dodatkowych płatności.

Dyrektor ARiMR podniósł, iż przyznanie tego rodzaju płatności podmiotom stworzonym jedynie w celu uzyskania większej płatności stanowi nieprawidłową dystrybucję środków z EFFROW i jest sprzeczne z celem wsparcia. W przypadku płatności JPO, która nie była uzależniona od powierzchni zgłaszanych do płatności działek, jak wskazał NSA w wyroku z 20.11.2017 r. II GSK 1462/17, należy przede wszystkim odnieść się do wskazanych wyżej norm ustanawiających klauzule generalne o charakterze przeciwdziałającym nadużyciom.

Niezależnie zatem od modulacji przyznanie pomocy byłoby sprzeczne z celami wsparcia, gdyż nie mieści się w celach wsparcia bezpośredniego przyznawanie płatności beneficjentom, którzy dopuścili się ominięcia przepisów w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia. Przepis art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 wprost wskazuje, że w takiej sytuacji nie przyznaje się żadnych płatności beneficjentom stosującym niedozwolone praktyki.

Pismem z dnia [...] lutego 2021r. skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzje organu odwoławczego z [...] stycznia 2021r. o numerach: [...], [...]oraz [...], wnosząc o ich uchylenie oraz poprzedzających je decyzji Kierownika ARiMR. Autor skargi zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie:

- § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy w ramach działania 'Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (DZ.U. Nr 40, poz. 329);

- § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (DZ.U. Nr 33, poz. 262);

- art. 7, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 roku poz. 1164);

- art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 (Dz.Urz. UE L nr 25/8 z dn. 28.01.2011);

- art. 2 lit. a i b oraz art.30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L 2009.30.16);

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95;

- brak staranności przy zbieraniu dowodów i ustaleniach stanu faktycznego, naruszenie zasady ciężaru dowodu spoczywającego na organie jako wywodzącym skutki prawne z przyjętej tezy stanu faktycznego, popełnienie fundamentalnych błędów ustaleń faktycznych w oparciu o supozycyjne przypuszczenia i gołosłowne twierdzenia organu, a nie o metodycznie zgromadzone dowody, a także dowolność przy błędnym ustaleniu stanu faktycznego;

- błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nie przeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowaną dotychczas argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w zaistniałym stanie faktycznym zasadnie organy orzekające odmówiły skarżącemu przyznania ww. płatności ze względu na niespełnienie warunków określonych w art. 7 ust 1 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w związku ze stworzeniem przez P. M. sztucznych warunków do uzyskania płatności, o których mowa w art. 30 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16, ze zm.).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha:,

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Stosownie zaś do art. 7 ust. 1a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z kolei zgodnie z art. 30 rozporządzenia Rady 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L.2009.30.16 ze zm.), nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Przepis ten stanowi zatem generalną klauzulę pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty, celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Obejście prawa dotyczy więc sytuacji, gdy działanie danej osoby zmierza do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez taką osobę skutek prawny. Podkreślić trzeba także, że obejście prawa (nadużycie prawa) nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot, o czym orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 16 marca 2006 r. sygn. C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover (pkt 52-53) (Vide LEXIS.pl nr 405322).

Rygor nieprzyznania płatności w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Z treści art. 30 rozporządzenia 73/2009 jednoznacznie wynika, że w sytuacji stwierdzonej tym przepisem "nie dokonuje się żadnych płatności".

Dokonując interpretacji przepisu, stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji należy zauważyć, że analogiczną regulację zawiera rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011 (Dz. Urz. UE Nr L 25 z 27 stycznia 2011 r., str. 8, dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011) w art. 4 ust. 8. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) dokonał wykładni tego przepisu w wyroku z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12. Orzeczenie to dotyczyło wprawdzie przepisów rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na podobieństwo regulacji tych przepisów z art. 30 rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 można w pełni jego argumentację odnieść do ww. przepisu.

Wyrok w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazania łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Ponadto, przy ocenie "sztucznego stworzenia warunków" nie można ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GSK 2576/14 z dnia 14.11.2014 r., ustalenie stworzenia sztucznych warunków gospodarowania odnosi się nie tylko do działań samego beneficjenta, lecz również do działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne.

W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, iż P. M. wraz z członkami najbliżej rodziny i współpracownikami zawiązał łącznie [...] podmiotów (spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością), które to spółki ubiegały się o przyznanie płatności na rok 2013, składając odrębne wnioski.

Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko organów zgodnie, z którym analizowane w toku sprawy fakty i okoliczności prowadzenia działalności przez skarżącego zasadnie wskazują, że podmioty utworzone z udziałem skarżącego zostały zawiązane wyłącznie w celu podzielenia łącznie posiadanego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasady, że płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z jego wzrostem. Znamiennym jest bowiem, że wszystkie podmioty, w których głównym udziałowcem jest P. M. posiadają tożsamy adres siedziby tj. B., ul. Ż. [...]lub F. [...], tożsamy z adresem zamieszkania P. M. lub siedzibą spółek zawiązanych w latach 2009-2010 oraz tożsamy mechanizm działania, gdzie podmioty formalnie będące w posiadaniu działek rolnych, w rzeczywistości nie były w ich faktycznym użytkowaniu.

Organy orzekające przeanalizowały powiązania osobowe i organizacyjne podmiotów, w których udziałowcem jest P. M.. Podkreśliły okoliczność posiadania przez nie wszystkie konta bankowego, którego właścicielem był P. M. lub jego syn – D. M.. W konsekwencji środki pieniężne z tytułu płatności dla poszczególnych spółek miały być przekazywane na konto bankowe ww. osób. Jednocześnie wykazano, że zmiany numerów konto dokonano w połowie 2013r. tj. po podjęciu przez Kierownika ARiMR postępowań wyjaśniających na okoliczność stworzenia sztucznych warunków.

Sąd zauważa, że sposób prowadzonej działalności poszczególnych podmiotów, okoliczności powiązań osobowych z innymi spółkami łączące podmioty aplikujące o płatności w roku 2013r. poprzez osobę skarżącego, jak i swobodne przekazywanie poszczególnych gruntów deklarowanych do płatności pomiędzy podmiotami powiązanymi ze stroną, nie wskazuje aby samodzielnie i na własny rachunek prowadziły one deklarowane gospodarstwa rolne. Tym samym zasadne jest twierdzenie Dyrektora ARiMR, iż powyższe świadczy o tym, że indywidualny wniosek P. M. dotyczył części większego gospodarstwa zarządzanego przez tą samą osobę. P. M. dokonał zatem sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego, a formalnie występujące o płatności jako odrębni rolnicy. Celem tej działalności było stworzenie sztucznych warunków do otrzymania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.

Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko organów zgodnie z którym, takie sztuczne stworzenie warunków może polegać na multiplikacji podmiotów tj. na utworzeniu wielu podmiotów powiązanych, które w kolejnych latach przenoszą między sobą posiadanie gruntów w taki sposób, by uzyskać płatności większe, aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06.09.2012 r., sygn. VIII SA/Wa 386/12, aplikowanie o pomoc przez te same osoby w ramach kilkunastu spółek kapitałowych należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi.

W obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 maja 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 299/12)

Sąd podziela stanowisko organów, iż w przedmiotowej sprawie w przypadku skarżącego nie można mówić o samodzielnym prowadzeniu działalności rolnej, z racji na wskazane powyżej liczne powiązania organizacyjne i osobowe. Wartym podkreślenia jest, iż zorganizowanie wielu spółek przez tych samych udziałowców nie jest zdarzeniem naruszającym przepisy krajowe, czy unijne, jednakże ustalony i wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami wynikający z ich struktury własnościowej, a także prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, korzystając ze wspólnego zaplecza, parku maszynowego oraz kont bankowych prowadzi do stwierdzenia, iż podmioty znajdujące się w grupie osób fizycznych lub prawnych zawiązanych przez P. M. prowadzących jedno gospodarstwo, nie są rolnikami prowadzącymi odrębną od niego działalność rolniczą. Wręcz przeciwnie pozwala stwierdzić, iż stanowi sztuczne działanie w celu uzyskania nienależnych płatności poprzez obejście przepisów prawa.

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 2 lit. a) i b) rozporządzenia Rady (WE) NR 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. L 30 z 31.1.2009, str. 16 ze zm.), "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą, zaś "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Sąd zgadza się zatem ze stwierdzeniem organów orzekających, że P. M. oraz współdziałającą z nim grupę osób (R. M. i D. M.) należy uznać za jako jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tą grupę osób, wraz z prowadzoną przez P. M. działalnością gospodarczą pod nazwą [...]P. M. jako jedno gospodarstwo prowadzone przez P. M. wraz z członkami jego rodziny.

Przyznanie zatem wnioskowanej przez skarżącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 byłoby sprzeczne z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 30 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r.

Uregulowana w przepisach wysokość należnej płatności powiązana jest z powierzchnią zgłoszonych do pomocy gruntów, przy czym rozporządzenie określa przedziały dotyczące powierzchni działek, a przynależność do przedziału o wyższej powierzchni powoduje zmniejszenie procentu należnej płatności. Pomoc finansowa z tytułu płatności zależna jest więc od wielkości gospodarstwa, a mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc. Jak wynika z powyższego uregulowania krajowego wsparcie z tytułu płatności z samej istoty skierowane jest przede wszystkim do małych i średnich gospodarstw. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie według określonego systemu skonstruowanego degresywnie. Każde państwo członkowskie określa stawki płatności. Ustalanie górnych limitów środków przypadających na jedno gospodarstwo rolne ma na celu przeciwdziałanie nadmiernemu kumulowaniu środków w gospodarstwach wielkoobszarowych. Rolnictwo ekologiczne, z racji na konieczność stosowania określonych metod uprawy, w warunkach polskich raczej dotyczy gospodarstw o areale nieprzekraczającym 100 ha i inaczej na takiej wielkości powierzchni kształtuje się dochodowość i kosztowość. Z tej racji legislator krajowy wprowadził system preferujący mniej powierzchniowe gospodarstwa. Ominięcie przepisów dotyczących modulacji płatności, w ocenie Sądu, powoduje przyznanie płatności sprzeczne z celami wsparcia.

Prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. W punkcie 25 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 roku, zapisano, iż systemy wsparcia w ramach WPR przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle wiązany z zachowaniem obszarów wiejskich, aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia, rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Tym samym w przedmiotowej sprawie, sprzecznym z celami wsparcia byłoby przyznanie płatności OB skarżącemu.

Dokonując oceny zarzutu strony co do błędów w ustaleniu stanu faktycznego przez organy ARiMR należy pamiętać, że kwestia postępowania dowodowego w art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich uregulowana jest odmiennie od regulacji k.p.a. Zgodnie z art. 21 ust. 2 tej ustawy, w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Niewątpliwie więc, w oparciu o ww. przepis, na beneficjenta został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności. Natomiast na organie nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie jest on bowiem zobowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 810/11).

Organy w przedmiotowej sprawie dysponowały materiałem dowodowym znanym im z urzędu, w ramach postępowań prowadzonych z wniosków o przyznanie płatności na poszczególne lata, oraz wniosków o wpis do ewidencji producentów składanych przez wykazane w decyzji podmioty. Organy zebrały dowody na potwierdzenie swojego rozstrzygnięcia, dokonały ich oceny i wykazały w decyzji, że strona nie spełniła definicji rolnika oraz mechanizm stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. W ocenie Sądu, organy ARiMR zebrały kompletny materiał dowodowy i na jego podstawie poczyniły prawidłowe i niezbędne ustalenia faktyczne dotyczące przedmiotowej sprawy.

Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził istnienie więzi prawnej, ekonomicznej i personalnej między różnymi osobami tworzącymi poszczególne analizowane spółki prawa handlowego, a skupionymi wokół P. M., oraz takiej koordynacji pomiędzy tymi osobami, która świadczy o stworzeniu, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, sztucznych warunków, o jakich mowa w powyższym przepisie prawa unijnego. Natomiast skarżący nie powołał żadnych nowych dowodów na okoliczności przeciwne, niż ustalone przez organy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy oraz przepisów procesowych w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, brak jest również przesłanek do stwierdzenia nieważności kontrolowanych decyzji. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.