I OSK 194/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-25	
Data wpływu	2025-02-05	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	II SA/Rz 833/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2026 nr 0 poz 143; art. 184; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi	
Sentencja
Dnia 25 lutego 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 833/24 w sprawie ze skargi E. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną	
Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 października 2024 r. II SA/Rz 833/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. Ż. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (Kolegium) z [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy Bojanów (Wójt) z [...] marca 2024 r. nr [...].

Kolegium zaskarżyło wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :

1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy p.p.s.a. naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwość uzasadnienia wyroku, gdyż sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku,

2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) zwanym dalej k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zachodzi potrzeba ponownej oceny czy Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji gdy kwestia ta została należycie już oceniana na podstawie zupełnych akt sprawy - co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a;

3) na podstawie ad. 174 pkt 1 p.p.s.a. błędne zastosowanie przepisu prawa materialnego tj. art. 9 ustawy z 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. Urz. 2023 r. poz. 1948) w sytuacji braku jakiegokolwiek wpływu tego przepisu na ocenę zaprzestania bądź nie przez Skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 i 188 ustawy p.p.s.a. Kolegium wniosło o :

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] maja 2024 roku, znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

2) zasądzenie na rzecz Kolegium kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji.

Odpowiedź na skargą kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Zarzut objęty punktem 1 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku jest oczywiście niezasadny. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącego oraz Kolegium a następnie wyjaśnił z jakich przyczyn nie podziela stanowiska organu co do braku zaprzestania prowadzenia przez Skarżącego gospodarstwa rolnego. Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że ocena co do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego winna być dokonana na podstawie wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie z informacji ARiMR wynika, że Skarżący nie korzysta z świadczeń finansowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego od wskazanej we wniosku daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z drugiej strony w 2024r. Skarżący pobrał zwrot podatku akcyzowego jednakże okoliczność ta – jak wyjaśnił Sąd Wojewódzki- była już nieaktualna na dzień wyrokowania w związku z uchyleniem decyzji i zwrotem dotacji. Sąd dostrzegł, że okoliczność pobrania zwrotu podatku akcyzowego istniała na dzień wydania zaskarżonej decyzji uznał jednak, że należy wziąć pod uwagę, iż Skarżący na etapie postępowania odwoławczego został pozbawiony możliwości zapoznania się z nowym materiałem dowodowym zgromadzonym przez Kolegium i wypowiedzenia się co do jego treści. W ocenie Sądu mając na uwadze całokształt okoliczności oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należało przyjąć, że Skarżący wykazał zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego na dzień [...] stycznia 2018r. gdyż znajduje to oparcie w informacji ARiMR z [...] kwietnia 2024r., z której wynika, że Skarżący o przyznanie płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej ubiegał się po raz ostatni w 2017 roku. Natomiast kwestia nienależnego pobrania zwrotu podatku akcyzowego winna być rozpatrywana, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, w ramach art. 9 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1948).

Sąd kasacyjny odnosząc się do zarzutu objętego punktem 2 petitum skargi kasacyjnej wyjaśnia, że podziela w pełni stanowisko w świetle którego zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego - o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - nie polega jedynie na wyrażeniu deklaracji w tym zakresie, czy na faktycznym zaniechaniu wykonywania konkretnych i ukierunkowanych na czerpanie zysku, czynności (prac gospodarskich, jak: osobista uprawa, zakup nawozów, czy środków ochrony roślin, etc.). Dla skuteczności oświadczenia z art. 17b u.ś.r. i przyznania mu mocy dowodowej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest bowiem przedsięwzięcie skonkretyzowanych kroków prawnych, zintegrowanych ze statusem rolnika i niezbędnych dla uznania, że realnie - w sposób możliwy do udokumentowania - rolnik ten zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego dokonał (por. wyroki NSA z 27 marca 2025 r. I OSK 1288/24 22 października 2025 r. I OSK 1907/24) .

Przypomnieć należy w tym miejscu, że stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 885, dalej "ustawa z 18 grudnia 2003 r.") : "Producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku, o którym mowa w art. 11 ust. 1, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany."

Oznacza to, że Skarżący zobligowany był do poinformowania Agencji o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego – w terminie 14 dni od daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Działania tego Skarżący jednak nie dokonał, o czym świadczy treść pisma Agencji z [...] kwietnia 2024 r.

Jak jednak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, z pisma Agencji wynika, że Skarżący ostatni wniosek o przyznanie dopłaty złożył w 2017 r., co zbiega się z podaną przez Skarżącego datą zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego – 1 stycznia 2018 r. i z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności ojca Skarżącego – 31 października 2017 r.

W konsekwencji, w ocenie Sądu kasacyjnego w stanie faktycznym niniejszej sprawy sam fakt figurowania Skarżącego w ewidencji, o której mowa w ustawie z 18 grudnia 2003 r. nie mógł być wystarczający dla uznania, że jego oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie odpowiada stanowi faktycznemu.

Rzeczywiście, w toku postępowania odwoławczego organ ustalił na podstawie pisma Wójta z 5 kwietnia 2024 r., że Skarżący ubiegał się o zwrot podatku akcyzowego w okresie po 1 stycznia 2024 r. Również ta okoliczność miała w ocenie organu znaczenie dla uznania, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Sąd Wojewódzki uchylając decyzje organów obu instancji zwrócił uwagę, że jak wynika z akt sądowych, Skarżący po otrzymaniu zaskarżonej decyzji zwrócił się do Wójta z wnioskiem o uchylenie decyzji w przedmiocie zwrotu podatku akcyzowego, który to wniosek został uwzględniony decyzją z [...] czerwca 2024r. W tym samym dniu doszło również do zwrotu dotacji. Sąd uznał, że należy przy tym wziąć pod uwagę, że Kolegium mimo przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w trybie art. 136 § 1 k.p.a. nie zawiadomiło Skarżącego na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym przez Kolegium materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. O tym, że pobieranie zwrotu podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego pozostaje w kolizji z możliwością przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący dowiedział się, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, z treści zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej Kolegium podkreślało, że Skarżący uruchomił proces uchylenia decyzji o zwrocie podatku akcyzowanego już po wydaniu decyzji. Jak wynika z dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, w ocenie organu działanie w postaci uchylenia prawa do dotacji i jej fizyczny zwrot do organu właściwego ma swoje określone skutki prawne co do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ale wyłącznie na przyszłość od daty ich dokonania.

Podzielając co do zasady powyższe stanowisko organu Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w piśmie z 27 maja 2024 r. cofającym wniosek o przyznanie zwrotu podatku akcyzowego Skarżący wyjaśniał, że wniosek ten złożył omyłkowo. Wskazywał również, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Zwrócić należy również uwagę, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie ubiega się o przyznanie świadczenia od stycznia 2024 r. w związku z uzyskaniem przez jego ojca kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, to jest, jak słusznie wskazał Sąd Wojewódzki, w warunkach art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: "u.ś.w."). Jak wynika z treści decyzji organu pierwszej instancji, Skarżący miał do grudnia 2023 r. przyznane decyzją Kolegium świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem, co oznacza, że jego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie były uprzednio kwestionowane przez organy. Jednocześnie, kolejne orzeczenie o niepełnosprawności ojciec Skarżącego uzyskał 16 stycznia 2024 r. Skarżący zaś wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył 31 stycznia 2024 r.

W tych okolicznościach faktycznych sprawy słusznie Sąd Wojewódzki uznał, że organ drugiej instancji nie wypełnił obowiązków wynikających z art. 9, 79a § 1 i § 2 k.p.a. oraz 10 § 1 k.p.a. W konsekwencji, zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny.

Za przedwczesne uznać należy jednak stanowisko Sądu Wojewódzkiego w świetle którego Skarżący wykazał zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego na dzień 1 stycznia 2018 r. Okoliczność ta winna zostać oceniona w ponownie prowadzonym postępowaniu przy uwzględnieniu całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, zatem zarówno pisma Agencji, z którego wynika, że Skarżący figuruje w ewidencji producentów rolnych ale nie pobiera dopłat od 2018 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności jego ojca datuje się do października 2017 r., treści wyjaśnień Skarżącego zawartych w piśmie z 27 maja 2024 r. a dotyczących omyłkowego wystąpienia o zwrot podatku akcyzowego oraz treści wywiadu środowiskowego. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że z wywiadu tego wynika, że Skarżący zamieszkuje z obojgiem rodziców, sprawuje opiekę nad ojcem, zaś jego matka posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest przewlekle chora i sama wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i zaspokajaniu podstawowych, codziennych potrzeb.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 9 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1948) podzielić należy stanowisko organu, że przepis ten pozostaje bez wpływu na ocenę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji, uznać należy, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organy związane będą oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.