Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak – Molczyk WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 września 2013 r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata R. R., Kancelaria Adwokacka [....], Spółka Jawna, ul. [....] w K., kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 września 2013 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2013 r. znak [...] o odmowie przyznania A. M. świadczenia w formie zasiłku okresowego.

Jako podstawa prawna decyzji wskazane zostały przepisy art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) i rozporządzenie Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823).

Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego:

Skarżący A. M. zwrócił się w dniu 3 lipca 2013 r. do Prezydenta Miasta o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. znak [...] odmówił mu wnioskowanego świadczenia po ustaleniu, że skarżący nie dotrzymał postanowień zawartych w kontrakcie socjalnym z dnia 14 czerwca 2013 r., w szczególności nie podjął terapii mającej na celu wyjście z problemu alkoholowego.

A. M. odwołał się od ww decyzji, podnosząc, że jest ona dla niego krzywdząca. Zaprzeczył jakoby nadużywał alkoholu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania wydało opisaną na wstępie decyzję.

Organ przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny. Wskazał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka razem z matką - osobą starszą i schorowaną, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący jest zarejestrowany w Grodzkim Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada własnego dochodu. Od maja 2003 korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, do 31 stycznia 2011 r. pobierał zasiłek stały z tytułu orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Następnie miał orzeczony lekki stopień niepełnosprawności do 28 lutego 2013 r. Skarżący pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym m.in. u lekarza psychiatry, u lekarza reumatologa, neurologa i zażywa leki. Organ przyjął w ustaleniach, że trudna sytuacja materialna skarżącego jest konsekwencją nadużywania alkoholu. Wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wspierał go zarówno w formie pomocy finansowej, jak i pracy socjalnej w oparciu o kontrakty socjalne dotyczące terapii uzależnienia. Pierwszy kontrakt socjalny ze skarżącym został zawarty w dniu 25 października 2007 r., w którym strony kontraktu oceniły, że trudna sytuacja życiowa skarżącego wynika z nadużywania alkoholu. Skarżący uczestniczył w spotkaniach terapeutycznych nieregularnie od sierpnia 2007 do stycznia 2008 r. W lutym 2008 r. przerwał terapię, jak podał, z powodu złego stanu zdrowia. W ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki skarżący został umieszczony w grupie wsparcia dla osób uzależnionych od alkoholu. Prowadzone było w ramach tego programu poradnictwo psychologiczne i spotkania z doradcą zawodowym. Drugi kontrakt socjalny został zawarty ze skarżącym w dniu 14 czerwca 2013 r. w celu podjęcia terapii uzależnienia i utrzymywania trzeźwego stylu życia. W dniu 5 lipca 2013 r. skarżący zgłosił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pod wpływem alkoholu, a w dniu 9 lipca 2013 r. do Ośrodka zadzwonił brat skarżącego J. M., informując, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa alkoholu. Pracownicy Ośrodka w tym dniu udali się do miejsca zamieszkania skarżącego i zastali go w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. W dniu 11 lipca 2013 r. skarżący nie zgłosił się do Ośrodka w ramach kontraktu socjalnego na ocenę i nie poinformował pracownika o przyczynie nieobecności. Pracownik socjalny w związku z tymi okolicznościami zakończył kontrakt negatywnie i wysłał wniosek w sprawie leczenia skarżącego jako osoby z problemem alkoholowym do Zespołu Interwencyjnego Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Z powyższych ustaleń wynika dla organu, że skarżący nie wywiązał się z zawartych w kontrakcie ustaleń, nie podjął terapii i nie utrzymuje trzeźwego stylu życia.

W kontekście tych twierdzeń organ wskazał, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej, stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nawiązując do ogólnych zasad zawartych w tej ustawie, które stanowią, że pomoc społeczna ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1) a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3) – organ podkreślił, że pomoc wynikająca z ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocniczy. Pomimo, że skarżący spełnił przesłankę dochodową i opisaną w przepisie art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przesłankę przyznania zasiłku okresowego (bezrobocie) to, jak wskazał organ, pomoc wynikająca z ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocniczy.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zarzucił im naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Zakwestionował ustalenia o prowadzeniu przez niego nietrzeźwego stylu życia oraz, że organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania.

W piśmie z dnia 26 maja 2014 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, znalazły się zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 3 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego i wszechstronnego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia stanu faktycznego – ustalenia sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącego – oraz zaniechanie załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego a przez to naruszenie zasady praworządności i zasady prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów administracji publicznej oraz poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nich zbyt ogólnikowych twierdzeń, co uniemożliwia dokonanie zaskarżonej kontroli. Zarzuty naruszenia prawa materialnego skupiły się wokół przepisów art. 3 ust. 4, 4, 7 pkt 1 i 13 ustawy o pomocy społecznej i wskazały, że organ nie uwzględnił potrzeb skarżącego, mimo, że odpowiadają one celom pomocy społecznej i mieszczą się w jej możliwościach, w sposób niewłaściwy organ zastosował przepisy o obowiązku współdziałania i przyjął, że skarżący nie współdziała w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, na koniec zaznaczając, że organ bezzasadnie odmówił pomocy skarżącemu, pomimo, że znajduje się on w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na bezrobocie, trudną sytuację finansową i chorobę alkoholową.

W związku z ww. zarzutami zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że teza organu o niedotrzymywaniu warunków kontraktu socjalnego oparta została jedynie na twierdzeniach pracowników socjalnych zawartych w notatkach służbowych natomiast zostały pominięte zupełnie twierdzenia i zarzuty podniesione w odwołaniu. Skarżący podniósł, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie wykazali co było podstawą założenia, że w czasie wizyty pracowników w jego domu był on pod wpływem alkoholu, wskazując, że ewentualny zapach jaki można było od niego wyczuć mógł pochodzić od zażywanych leków zawierających w swoim składzie alkohol, a nietypowe zachowanie mogłoby być konsekwencją zażywania silnych leków psychotropowych. Skarżący zarzucił ponadto nieprecyzyjność ustalenia organu, który w uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący podczas wizyty w jego mieszkaniu "był w stanie nietrzeźwym", gdy tymczasem nie wynika to z notatki służbowej (zawarto w niej jedynie stwierdzenie "pod wpływem alkoholu"), a stan nietrzeźwości zachodzi gdy zawartość alkoholu we kwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub zawartość alkoholu w 1 dm 3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Dla skarżącego istotne jest to, że brak jest dowodów na to, że w danym dniu w jego organizmie rzeczywiście stwierdzono taką, a nie inną ilość alkoholu, uzasadniającą nazwanie go "nietrzeźwym". Skarżący podniósł, że wątpliwości co do stanu upojenia alkoholowego nie mogą być rozstrzygane na jego niekorzyść tylko dlatego, że był kiedyś alkoholikiem. Uczęszczał na terapię, która zmuszony był przerwać, na okoliczność czego przedłożył stosowną dokumentację. Skarżący podkreślił, że w jego rozumieniu nie można mówić o braku współpracy, gdyż brak współpracy należy odnieść do okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej a nawet jak zaznaczył, w przypadku stwierdzenia braku współdziałania, który ma związek z alkoholizmem nie można odmówić wnioskowanej pomocy, gdy przemawiają za przyznaniem pomocy inne cele. Skarżący zauważył, że w przypadku osoby chorej, udzielenie pomocy społecznej nie może być warunkowane całkowitym pozbawieniem się jej objawów, gdyż prowadziłoby to do absurdu. Skoro alkoholizm należy uznać za chorobę, to tym samym nie można wymagać od skarżącego, by z dnia na dzień zupełnie przestał pić i zachowywał całkowitą trzeźwość. Istotne dla rozpoznania wniosku o pomoc finansową według skarżącego winny być w niniejszych sprawach okoliczności, że jest on schorowany, nie posiada dochodów i utrzymuje się wraz ze starszą matką z jej niewielkiej emerytury.

Na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje również pomoc osobom cierpiącym na chorobę alkoholową, dlatego sam fakt podlegania tej choroby nie może wyeliminować skarżącego z kręgu osób uprawnionych do tej pomocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu.

Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga A. M. nie podlega uwzględnieniu.

W przedmiocie zasiłku okresowego stanowi przepis art. 38 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Generalnie przyznanie świadczeń z pomocy społecznej musi być rozpatrzone w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ww. ustawy, które stanowią, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. W przepisie art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego w art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma wymierną doniosłość prawną, gdyż według przepisu art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12).

W świetle brzmienia powyższych przepisów nie można w niniejszej sprawie koncentrować się jedynie na względzie, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom z powodu m. in. alkoholizmu (art. 7 pkt 13). Osoby dotknięte problemem alkoholowym mogą być objęte pomocą społeczną, niemniej od osób tych również wymaga się aktywności w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej i materialnej. Pomoc społeczna nie polega jedynie na bezzwrotnym przekazywaniu środków pieniężnych czy udzielaniu świadczeń niepieniężnych w tym znaczeniu, że udzielanie tego rodzaju pomocy jest jedynie środkiem służącym w dążeniu do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Założenie tego rodzaju musi przewidywać aktywność społeczną beneficjenta pomocy społecznej, którą ustawa o pomocy społecznej określa mianem "współdziałania". Jedną z form współdziałania jest kontrakt socjalny zawierany na podstawie przepisu art. 108 ust. 1. Przepis ten stanowi, że w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

W rozpoznawanej sprawie przyjąć należy, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, który wskazuje, że A. M. spełnia podstawowe warunki przyznania świadczenia pomocy społecznej, gdyż nie osiąga dochodu, pozostaje bez pracy, pozostaje w leczeniu i jest osobą, która zmagała się i zmaga z problemem alkoholowym. Prawidłowym jest również wniosek organu, że skarżący nie zrealizował zawartych w kontrakcie socjalnym z dnia 14 czerwca 2013 r. własnych zobowiązań (karta 969 akt administracyjnych). Między innymi zobowiązał się, że rozpocznie terapię uzależnień, będzie w kontakcie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i że będzie stosował się do zaleceń Ośrodka w związku z własną sytuacją bytową. Ocena realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym miała nastąpić w dniu 11 lipca 2013 r. W tym dniu skarżący nie stawił się w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej i nie poinformował pracowników socjalnych w jakiejkolwiek formie, że podjął się działań, do których się zobowiązał w kontrakcie socjalnym.

Brak informacji i niepodjęcie terapii uzależnień należało utożsamić z niewywiązaniem się z postanowień kontraktu i ta okoliczność – nie sam fakt alkoholizmu - w szerokim rozumieniu świadcząca o braku współpracy skarżącego z organem przemawia ostatecznie za tym, że zasadnym była odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy finansowej.

Mając na uwadze powyższe skarga została oddalona na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W pkt II Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz.461).