Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.

Syg. akt VIII SA/Wa 288/20

Uzasadnienia

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( DZ.U z 2018 roku poz. 2096 ze zm. dalej kpa), po rozpatrzeniu odwołania M. T. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 roku, nr [...] odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad bratem M. T. - utrzymało w mocy decyzję zaskarżoną decyzję.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku Wójt Gminy w S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz M. T. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem M. T. Organ wskazał, iż skarżący sprawujący opiekę ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co daje podstawy do uznania, że nie spełnia przesłanki z art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku – o świadczeniach rodzinnych( DZ.U z 2018 roku, poz. 2220 ze zm. dalej ustawa).

Odwołanie od decyzji wniósł M. T. zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust.1 pkt 4 oraz ust.1a) ustawy poprzez niezasadne przyjęcie, że brat niepełnosprawnego M. T. nie jest uprawniony o ubieganie się o przedmiotowe świadczenie pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności rodzice mają ustalone prawo do renty – co stanowi negatywną przesłankę przyznania im tego śwaidczenia. Córki niepełnosprawnego kontynuują naukę w systemie stacjonarnym, co nie pozwala im zająć się opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Zdaniem odwołującego nie wzięto pod uwagę, iż rodzice niepełnosprawnego dodatkowo sprawują opiekę nad dziadkiem strony, a starsza córka w obecnym roku szkolnym będzie zdawać maturę i chce kontynuować naukę na wyższej uczelni.

Organ odwoławczy ustalił i zważył co następuje:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2019 roku M. T.( [...] lata) zwrócił się do organu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem M. T.( [...] lata) i uchylenie decyzji organu z [...] grudnia 2018 roku przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy.

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2015 roku wynika, iż M. T. jest trwale i całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2013 roku ustalono, że niepełnosprawność istnieje od [...] października 2012 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2013 roku. M. T. jest [...], mieszka w jednym domu wraz z rodzicami, dwiema córkami i bratem M.. Córki niepełnosprawnego są w wieku szkolnym, z tym, że starsza córka jest pełnoletnia i ukończyła Technikum [...] w L. Dom w którym zamieszkuje niepełnosprawny został dostosowany w miarę możliwości do jego potrzeb. Chory zajmuje jeden pokój, natomiast kuchnię i łazienkę użytkuje wspólnie z domownikami.

Opieka jaką świadczy niepełnosprawnemu bratu M. T. polega na zamawianiu wizyt lekarskich, na które zawozi chorego, robieniu wspólnych zakupów dla domu, przystosowywaniu samochodu dla chorego brata, by mógł się samodzielnie poruszać, pomaganiu w codziennej toalecie, wykupywaniu lekarstw i środków pomocy medycznej oraz załatwianiu spraw urzędowych. Matka niepełnosprawnego – A. T. zajmuje się przygotowywaniem posiłków oraz praniem odzieży.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 roku Wójt Gminy [...] przyznał M. T. świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2018 roku do [...] października 2019 roku.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust.1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce lub ojcu

opiekunowi faktycznemu dziecka

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad osobą legitymującą się między innymi orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl ust.1a pkt 4 wyżej powołanego przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy są spełnione łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy( DZ.U z 2017 roku, poz. 682 ze zm. dalej krio) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem.

Organ wskazał, iż brat jest krewnym drugiego stopnia w linii bocznej, co oznacza, iż zastosowanie w jego przypadku będzie miał przepis art. 17 ust.1a ustawy i wskazane w nim obwarowania.

W przedmiotowej sprawie ustalono, iż:

rodzice osoby wymagającej opieki żyją i nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich, a ponadto nie legitymują się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności;

są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu – pełnoletnia córka E., która dodatkowo nie legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności;

nie ma osób o których mowa a ust.1 pkt 2 i 3, gdyż warunki te nie mają zastosowania w odniesieniu do M. T.

W tej sytuacji zdaniem organu należało uznać, iż skarżący nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia spowodowaną sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – jakich mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 oraz ust.1a ustawy. Organ wskazał, że zarówno rodzice M. T., jego pełnoletnia córka i brat M. wspólnie sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jest to opieka stała i długotrwała. M. T. sprawuje opiekę w ograniczonym zakresie, co daje mu możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w systemie zmianowym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec niepełnosprawnego brata jest dalszy niż obowiązek jego rodziców i jego pełnoletniej córki E. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Zdaniem organu wpływ na wynik sprawy nie mógł mieć fakt, iż rodzice niepełnosprawnego syna M. jako renciści nie mają podstaw do ubiegania się o przyznanie rzeczonego świadczenia. Również fakt, iż córka niepełnosprawnego E. uczy się w systemie stacjonarnym nie mogło mieć znaczenia dla wyniku sprawy.

Organ wskazał, iż fakt że zostało skarżącemu przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku dla opiekuna na okres do [...] października 2019 roku nie miało wpływu na treść orzeczenia, gdyż ocena podstaw przyznania tego świadczenia nie jest przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł M. T.

Przedmiotowej decyzji zarzucał: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust.1 pkt 4 oraz 1a ustawy i niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnego M. T. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, pomimo, że ojciec niepełnosprawnego jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałej kontroli lekarskiej.

W związku z tym wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz M. T. świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi podnosił, iż wykładnia literalna przepisów art. 17 ust.1 pkt 4 w związku z art. 17 ust.1a ustawy nie jest wystarczająca. Jego zdaniem w okolicznościach przedmiotowej sprawy podzielić należy stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2017 roku, I OSK 829/16, że dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy mieć na względzie cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad osobami bliskimi niepełnosprawnymi.

Wskazywał, że organ nie podjął żadnych czynności aby ustalić rzeczywisty stan zdrowia ojca niepełnosprawnego J. T. i czy jest w stanie podołać opiece nad niepełnosprawnym synem. Matka niepełnosprawnego A. T. ma [...] lat, ustalone prawo do renty. Z uwagi na fakt, że rodzice mają ustalone prawo do renty nie mogliby być beneficjentami wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Pełnoletnia córka niepełnosprawnego ukończyła szkołę średnią i zamierza kontynuować naukę, co może się wiązać z koniecznością zmiany miejsca zamieszkania. Niewątpliwie na dzieciach ciąży obowiązek sprawowania opieki nad rodzicami. Wynika to z przepisów prawa oraz z kultury i tradycji w której się wychowujemy. Nie mniej rodzice nie powinni oczekiwać czy żądać, by dorosłe dzieci rezygnowały ze swoich planów życiowych i przekreślały możliwość kreowania własnej przyszłości.

Nadto skarżący powołał się na stanowisko NSA z 13 listopada 2015 roku, I OSK 1230/14, zgodnie z którym wyłączenie przez ustawodawcę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej kryteria z art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy w sytuacji gdy osoba wymieniona w art. 17 ust 1a pkt 1 ustawy nie może takiej opieki sprawować narusza konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Organy obu instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołały się na sformułowaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust.1a ustawy przeszkodę polegającą na tym, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił brat osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji, co do braku podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącego - brata osoby niepełnosprawnej, w sytuacji gdy osoby zobowiązane alimentacyjnie w pierwszej kolejności – rodzice i pełnoletnia córka nie legitymują się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki( por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 roku, I OSK 3804/18, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2017 roku, IV SA/Wr 88/17). Przepis art. 17 ust.1a pkt 1 ustawy określa obiektywne przypadki, w których żyjący rodzice nie mogliby sprawować opieki. Niezamieszkiwanie z rodzicami ze względu na podjęcie studiów poza miejscem zamieszkania, to okoliczność zależna od woli, dlatego nie może skutkować wyłączeniem stosowania bezwzględnie obowiązującego art. 17 ust.1a pkt 1 ustawy( por. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 roku, I OSK 2453/17, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2013 roku, IV SA/Gl 658/12).

Z ustaleń faktycznych w sprawie wynika, iż zarówno rodzice, jak i pełnoletnia córka osoby niepełnosprawnej – M. T. nie mają orzeczonego [...] stopnia niepełnosprawności. Fakt, iż matka niepełnosprawnego dodatkowo opiekuje się swoim ojcem, a J. T. ma [...] lat i swoje kłopoty zdrowotne nie mogą stanowić podstawy, iż nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest równoznaczne z zaistnieniem sytuacji niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Odnosząc się do argumentu, iż rodzice jako osoby mające ustalone prawo do renty nie mogliby ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest poglądem trafnym. Warto zwrócić uwagę, iż TK w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 roku, SK 2/17 stwierdził, iż art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust.1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Tak więc zakładając, iż rodzice niepełnosprawnego mają ustalone prawo do renty( brak dokumentów potwierdzających ten fakt), to w przypadku wykazania przesłanek rezygnacji z zatrudnienia, bądź niepodejmowania zatrudnienia, to sam fakt pobierania świadczenia rentowego automatycznie w świetle wyżej powołanego orzeczenia TK nie może eliminować ich z możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Nadto osobą z pierwszego kręgu alimentacyjnego jest pełnoletnia córka M. T. - E.

Sam fakt, iż chciałby studiować poza miejscem zamieszkania nie jest równoznaczny z niemożnością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.