Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 105/23 w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 października 2022 r. nr. DNI.gn.625.119.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r. I SA/Wa 105/23, oddalił skargę W.P. (dalej: "skarżący") na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 października 2022 r. nr DNI.gn.625.119.2022, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W.P. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 61a § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Niewłaściwe zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowała oddaleniem skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę, powołał się na zaistnienie res iudicata w przedmiotowej sprawie, bowiem zdaniem Sądu sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania przez organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 grudnia 2018 r I SA/Wa 1283/[18] przed wniesieniem skargi.

Wobec tak ukształtowanego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zrzekł się także rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do jedynego zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej zważyć należy, że w sprawie nie naruszono art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przepis ten przewiduje zatem dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania. Natomiast druga, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Nie budzi wątpliwości, że art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Tak przyjmuje się zarówno w literaturze przedmiotu (por. B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; Warszawa 2011 r.; teza 6 do art. 61a), jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zważyć jednak należy, że o tożsamości sprawy można mówić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok NSA sygn. akt II OSK 931/09, LEX nr 597967).

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że decyzja z 14 lutego 1977 r., o stwierdzenie nieważności której wystąpił W.P., była już przedmiotem postępowania nadzorczego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 29 maja 2018 r. uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z 31 marca 2016 r. (odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia 14 lutego 1977 r.) i stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy w C. z dnia 14 lutego 1977 r. została wydana z naruszeniem prawa, ale nie stwierdził jej nieważności, gdyż od dnia jej doręczenia upłynęło 10 lat. W.P. był stroną tego postępowania. Prawomocnym wyrokiem z 7 grudnia 2018 r. I SA/Wa 1283/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 maja 2018 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprawa ta dotyczy tych samych podmiotów oraz przedmiotu, którym była kwestia stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w C. z 14 lutego 1977 r. znak UG-8220/2/1/77 w sprawie przymusowego wykupu zabudowanego gospodarstwa rolnego o pow. 4,52 ha, stanowiącego własność W.N., oznaczonego jako działki nr [...], położonego w [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] (obecnie woj. [...]). W.P. jest zaś następcą prawnym W.N., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Strzyżowie z 19 grudnia 2016 r. I Ns 491/16. Wobec tego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ nadzoru i Sąd I instancji prawidłowo uznały, że wyżej opisane sprawy charakteryzują się tożsamością. Taka sytuacja uprawniała organ do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i odmówienia wszczęcia ponownego postępowania.

Samo twierdzenie Skarżącego, że sprawa powinna być rozpoznana raz jeszcze nie jest wystarczające do przyjęcia, że w sprawie nie występuje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 156 k.p.a. ma zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Istotne jest również, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości (por. np. wyrok NSA z 10 września 2014 r., I OSK 229/13).

Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.