Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu Starogardzkiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem starogardzkim a powiatem bieszczadzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na małoletnich L.T. oraz K.T. umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat starogardzki jako właściwy w sprawie.

Pismem z 15 lutego 2024 r. Starosta Starogardzki, działający w imieniu powiatu starogardzkiego (dalej także: "wnioskodawca"), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między powiatem starogardzkim a powiatem bieszczadzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na małoletnich L.T. oraz K.T. umieszczonych w rodzinie zastępczej .

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ww. małoletni zostali umieszczeni w pieczy zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt III Nsm [...]. W ocenie wnioskodawcy ostatnim miejscem zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej znajdowało się na terenie powiatu gdańskiego.

W odpowiedzi na wniosek Starosta Bieszczadzki, działający w imieniu powiatu bieszczadzkiego, wskazał, że okoliczności sprawy pozwalają na ustalenie, że miejsce zamieszkania małoletnich znajdowało się na terenie powiatu starogardzkiego, natomiast w przypadku przyjęcia, że nie da się ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dzieci, należałoby przyjąć, że właściwy jest powiat ich ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. powiat gdański.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy powiatem starogardzkim a powiatem bieszczadzkim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich L.T. oraz K.T., umieszczonych w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości:

1. 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;

2. 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;

3. 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej.

Przepisy ust. 2-4 i 7 upz stosuje się odpowiednio.

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 w z. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dzieci przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 18 kwietnia 2023 r.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że matka małoletnich – K.D. – zmarła [...] stycznia 2023 r., natomiast ojciec małoletnich – T.T. – przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej posiadał pełną władzę rodzicielską (pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. z [...] sierpnia 2023 r.). W tej sytuacji, zgodnie z art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania małoletnich przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej będzie miejsce zamieszkania ich ojca. Z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 15 maja 2023 r. wynika, że K.D. oraz T.T. zamieszkiwali na terenie gminy S., pod adresem: ul. [...], [...]. Adres ten znajduje się na obszarze powiatu starogardzkiego. W aktach sprawy brak informacji, aby T.T. przed 18 kwietnia 2023 r. miał zmienić miejsce zamieszkania. Fakt częstych wyjazdów za granicę nie podważa jego miejsca zamieszkania pod ww. adresem. Ani fakt, że ojciec nie interesował się dziećmi, ani też okoliczność, że dzieci nie mieszkały razem z nim nie ma wpływu na to, że po śmierci matki małoletnich to ich ojcu wyłącznie przysługiwała władza rodzicielska, a zatem zgodnie z art. 26 § 1 kc miejsce zamieszkania T.T. jest jednocześnie miejscem zamieszkania L.T. oraz K.T. Pozwala to przyjąć, że zgodnie z art. 191 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w zw. z art. 26 § 1 kc organem właściwym w sprawie jest Starosta Starogardzki – działający w imieniu powiatu starogardzkiego.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.