Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2016 r., I SA/Wa 1569/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości.

Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono stronie w dniu 25 lutego 2016 r. (k.74).

Wnioskiem z dnia 29 marca 2016 r. (data wpływu do sądu) skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

We wniosku skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z żoną utrzymuje z dochodów w miesięcznej wysokości [...] zł netto (w tym: [...] zł uzyskiwane przez skarżącego tytułem wynagrodzenia za pracę oraz [...] zł tytułem zasiłku macierzyńskiego pobieranego przez jego żonę). Na utrzymaniu skarżącego oraz jego żony pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości [...] zł oraz nieruchomości rolnej – ok. [...] ha o wartości [...] zł. Do stałych wydatków zaliczył: utrzymanie domu, w tym media ([...] zł), leczenie –[...] zł, ubezpieczenie - [...] zł oraz wyżywienie [...] zł. Na wezwanie sądowe, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., wnioskodawca przedstawił kopie umów o pracę na czas nieokreślony zawartych przez niego oraz żonę, kopie zeznań podatkowych PIT 37 za lata 2013 oraz 2014, wyciągi z rachunku bankowego oraz zestawienie miesięcznych wydatków na łączną kwotę [...] zł, wskazując, że jego stałe wydatki dokumentuje przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego. Oświadczył ponadto, że żona nie pobiera aktualnie zasiłku macierzyńskiego i przebywa na zaległym urlopie wypoczynkowym (do czerwca 2016 r.), zaś po jego zakończeniu przebywać będzie na urlopie wychowawczym. Wskazał także, iż nie uzyskuje dochodów z gruntów rolnych i leśnych.

Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Analiza sytuacji majątkowej skarżącego dokonana w oparciu o informacje zawarte w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy oraz wynikające z załączonych do wniosku dokumentów przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakazuje stwierdzić, że w rozważanym przypadku brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia mu adwokata z urzędu.

Dostarczone przez wnioskodawcę dokumenty oraz przedstawione informacje dotyczące poziomu i źródeł dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym wskazują na stałe przychody z tytułu wynagrodzenia skarżącego oraz jego żony otrzymywane w formie wpłat na rachunek bankowy. W marcu 2016 r. wpływ z tytułu wynagrodzenia wyniósł [...] zł.

Powyższe wskazuje na stabilną sytuację finansową skarżącego, kształtowaną m.in. przez posiadane przez dwóch członków wchodzących w skład gospodarstwa domowego, którego budżet domowe podlega w niniejszym postępowaniu ocenie, stałego źródła dochodów (tj. umów o pracę na czas nieokreślony, k. 59 i 60), umożliwiającą bilansowanie się przychodów ze stałymi wydatkami, których wysokość skarżący oszacował na kwotę [...] zł.

Jeśli bowiem chodzi o drugi element składowy oceny bieżącej kondycji finansowej strony, tj. obejmujący analizę poziomu i struktury realizowanych wydatków koniecznych, to w tym zakresie przedstawione dokumenty pozwalają stwierdzić, że rozchody pieniężne budżetu domowego wnioskodawcy obejmują spłaty dwóch kredytów w wysokości od [...] zł (luty 2016 r.) do [...] zł (kwiecień 2016 r.), wydatki na energię elektryczną ([...] zł – wg operacji z dnia 15 lutego 2016 r.), rozliczenie za wodę i ścieki (ok. [...] zł – operacja z 10 lutego 2016 r.), czy opłaty za telefon i telewizję w wysokości wskazanej we wniosku (odpowiednio : [...] zł i [...] zł).

Bilansowanie się dochodów z wynagrodzenia z ponoszonymi przez stronę wydatkami nie daje jednakże wystarczających podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz pokrycia ze środków budżetu państwa kosztów działania pełnomocnika procesowego.

Poszukując źródeł pokrycia tych wydatków w zasobach skarżącego nie sposób bowiem pominąć tego, że analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wskazuje na jednorazowe wypłaty znacznych kwot na niezidentyfikowane cele ([...] zł – operacja z dnia 27 marca 2016 r., [...] zł – wypłata w dniu 31 marca 2016 r., [...] zł – wypłata w dniu 13 kwietnia 2016 r.; [...] zł – w dniu 25 kwietnia 2016 r.), co nie pozwala – przy braku przedstawienia przez wnioskodawcę innych dowodów (faktur VAT, dowodów wpłaty) wskazujących na opłacenie tymi środkami towarów bądź usług służących utrzymaniu koniecznemu - w sposób niebudzący wątpliwości przyjąć, że nie zostały one przeznaczone na konsumpcję niewiązaną z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego.

Należy dostrzec i to, że przychody gospodarstwa domowego strony obejmują nie tylko przychody z tytułu wynagrodzenia, skoro przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego ujawnia wpływ w marcu środków ze świadczenia z polisy w wysokości [...] zł, zaś operacja z dnia 11 kwietnia 2016 r. udokumentowała zwrot podatku za rok 2015 w kwocie [...] zł. Saldo końcowe na dzień 25 kwietnia 2016 r. wynosiło [...] zł. Powyższe wskazuje na dysponowanie przez stronę nadwyżką finansową, która może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania związanego z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku z 22 stycznia 2016 r. Skarżący nie wykazał ponadto, że nie ma możliwości wykorzystania posiadanego majątku – nieruchomości rolno-leśnej- jako źródła dodatkowego dochodu.

W praktyce orzeczniczej powszechnie wyrażane jest stanowisko, w świetle którego koszty procesu należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, zaś ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15). Zauważając, iż skarżący wywiązał się z obowiązku uiszczenia w dotychczasowym postępowaniu kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi w wysokości [...] zł oraz opłatę kancelaryjną –[...] zł, przyjąć należało, że przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez radcę prawnego lub adwokata ustanowionego z wyboru, jak też uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł tych granic nie powinno przekroczyć.

Wskazać skarżącemu ponadto należy, że podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może stanowić fakt spłaty kredytów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16, z 19 stycznia 2016 r., I OZ 1826/15). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się ponadto, że zaciąganie kredytów jest obecnie dość powszechne i nie ma znamion wyjątkowości. Konieczność ich spłacania nie może być zatem traktowana priorytetowo w sytuacji, gdy ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (zob. np. postanowienie NSA z 8 stycznia 2016 r., I OZ 1788/15).

W świetle ustaleń wskazujących na dysponowanie aktualnie przez skarżącego środkami umożliwiającymi mu poniesienie we własnym zakresie kosztów postępowania kasacyjnego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania mu prawa pomocy pozostaje okoliczność potencjalnego zmniejszenia wysokości uzyskiwanego w gospodarstwie domowym strony dochodu w związku z decyzją o zamiarze wykorzystania przez żonę skarżącego prawa do urlopu wychowawczego. Ocena wniosku o prawo pomocy obejmuje bowiem aktualną, bieżącą sytuację materialną wnioskodawcy, zaś skutki osobistych decyzji skarżącego bądź jego domownika, mających także wymiar ekonomiczny, gdyż wywierających wpływ na wysokość pozyskiwanego do budżetu domowego strony dochodu, nie mogą obciążać budżetu państwa.

Mając zatem na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, zaś z oświadczeń skarżącego nie wynika obiektywna niemożność odnalezienia przez niego źródeł pokrycia tych kosztów w zasobach własnych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.