Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1699/14 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 6 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, III SA/Kr 1699/14, odrzucił zażalenie w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że skarżąca wniosła zażalenie, które nie zostało przez nią podpisane. W związku z tym Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z 17 sierpnia 2015 r. wezwał skarżącą do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez jego podpisanie. Pouczono przy tym stronę skarżącą, że braki zażalenia winny być uzupełnione w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej 24 sierpnia 2015 r., a zatem ostatni dzień siedmiodniowego terminu do wykonania nałożonego na skarżącą obowiązku procesowego przypadał na dzień 31 sierpnia 2015 r. Strona skarżąca w zakreślonym przez Sąd terminie nie usunęła braku formalnego zażalenia poprzez jego podpisanie. Sąd I instancji podkreślił również, że zgodnie z art. 194 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Zgodnie zaś z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Odesłanie do wymogów określonych dla pisma w postępowaniu sądowym oznacza konieczność spełnienia przez pismo będące zażaleniem warunków ogólnych przewidzianych dla wszystkich pism strony, w tym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła B. C., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz wezwanie skarżącej do usunięcia braków zażalenia na postanowienie z 9 lipca 2015 r. poprzez jego podpisanie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie otrzymała żadnego wezwania do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Przypuszcza, że ewentualnie pismo zawierające owo wezwanie mogła odebrać jej małoletnia córka – K. C., która nie przekazała skarżącej pisma. Mając to na uwadze wskazała, że nie zostało jej skutecznie doręczone wezwanie do usunięcia braków formalnych zażalenia, a zatem termin do uzupełnienia tychże braków nie rozpoczął swojego biegu i przedmiotowe zażalenie jest w pełni uzasadnione. Ponadto, skarżąca załączyła do niniejszego zażalenia kserokopię legitymacji szkolnej swojej córki, na której widnieje m.in. data urodzenia oraz nr PESEL.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ogólne warunki formalne jakim powinno odpowiadać każde pismo procesowe strony zostały określone w art. 46 § 1 p.p.s.a. Jednym z tych wymagań jest podpis strony lub jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4). Podpis powinien być własnoręczny, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 cytowanej ustawy, które w tej sprawie nie występują. W sytuacji braku własnoręcznego podpisu, Sąd wzywa stronę do usunięcia braku formalnego pisma przez jego podpisanie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (art. 49 § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 67. § 1 p.p.s.a. jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu. Z kolei w myśl art. 69 p.p.s.a. doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie. Natomiast zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Przepis ten reguluje jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, gdy przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata. Przyjmuje się wówczas fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło.

Doręczanie pism jest czynnością materialno - techniczną, która wywołuje określone skutki prawne przez fakty. Prawne skutki związane są z doręczeniem pisma, natomiast z punktu widzenia poprawności czynności procesowych i biegu postępowania nie ma znaczenia, czy adresat z treścią tego pisma się zapoznał. Samo potwierdzenie odbioru ma istotne znaczenie przy ocenie daty rozpoczęcia lub zakończenia biegu terminu oraz możliwości dokonania określonych czynności. Tzw. doręczenie zastępcze, może być dokonane tylko z zachowaniem łącznie kilku przesłanek w nim określonych, tj. po pierwsze - adresat jest nieobecny w mieszkaniu w momencie doręczenia pisma, po drugie - pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej tj. domownik, administracja domu lub dozorca. Po trzecie - osoby te nie mają sprzecznych interesów, po czwarte - zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi.

W orzecznictwie dokonano już wykładni terminu "dorosły domownik", co w rozpoznawanej sprawie ma istotne znaczenie. Uczyniono to co prawda na gruncie postępowania administracyjnego, ale nie ma przeszkód do powielania tej linii w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przyjęto, że określenie "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" określonym w art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego – dalej k.c. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z 3 grudnia 1993 r., SA/Po 1931/1993, ONSA 1995/2/53, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 1999 r., II SA 447/1999). Powyższe uregulowanie ma na celu zagwarantowanie stronie postępowania administracyjnego, że korespondencja kierowana na jej imię i nazwisko dotrze do jej wiadomości. Należy uznać zatem za całkowicie zrozumiałe, że doręczenia pisma stronie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Tak więc w przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią, strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji w trybie art. 43 K.p.a. i obalić domniemanie tzw. doręczenia zastępczego.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.c. pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Jest to zasada ogólna dotycząca wszelkiego rodzaju sytuacji w różnych dziedzinach życia społecznego, z którymi wiążą się określone regulacje prawne, a które to regulacje dla własnych potrzeb nie definiują tego pojęcia. Tak jest np. w ustawach określających przyznawanie świadczeń rodzinnych czy dotyczących bezrobocia. Ustawodawca przyjął, że z osiągnięciem pełnoletniości dana osoba nabywa pełnię praw publicznych a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Wyjątki od tej zasady uregulowane są wyraźnie w konkretnych przepisach np. prawa rodzinnego, dotyczącego zawarcia małżeństwa czy też w przepisach prawa pracy lub prawa karnego. Również w tezie postanowienia NSA z 3 grudnia 1993 r., SA/Po 1931/93 (ONSA 1995, Nr 2, poz. 53) stwierdza się, że "pojęcie dorosły, w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem pełnoletni wżytym w art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego". Podobnie w postanowieniu z 9 września 2010 r., II OSK 1697/10 (Lex nr 743305).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że przesyłka sądowa, zawierająca wezwanie do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez jego podpisanie, została odebrana przez córkę skarżącej – K. C. (k-68 akt sąd.). W dniu doręczenia przesyłki poleconej miała ona skończony 16 rok życia, a zatem był osobą niepełnoletnią. Ponadto, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych, znajduje się adnotacja, że osoba odbierająca przesyłkę to córka (k-68 verte).

W związku z takim przyjęciem terminu "dorosły" w rozumieniu art. 72 § 1 p.p.s.a. należało stwierdzić, że doręczenie skarżącej wezwania do usunięcia braku formalnego było nieprawidłowe, a więc, że dokonane było do rąk domownika, który nie był osobą dorosłą. Nie mogło zatem skutecznie rozpocząć biegu terminu do wniesienia zażalenia.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.