Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Po 117/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2023 r. nr UP-936/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 117/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 grudnia 2023 r., nr UP-936/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że H. P. wniosła skargę w imieniu skarżącej E.P., w związku z czym wezwano H. P. do złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej przed sądami administracyjnymi oraz do wykazania, że spełnia przesłanki z art. 35 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. t.j. z 2023 r. poz. 1364 dalej: p.p.s.a.). W wykonaniu ww. wezwania złożono pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącej, które nie spełniało wymogów określonych w art. 35 p.p.s.a. W związku z powyższym pominięto H. P. jako pełnomocnika skarżącej E.P..

Jednocześnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 11 kwietnia 2024 r. wezwano E.P. do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi przez podpisanie skargi.

Wezwanie do podpisania skargi skarżąca odebrała 22 kwietnia 2024 r. Siedmiodniowy termin ustawowy do usunięcia braków formalnych skargi upłynął zatem 29 kwietnia 2024 r. Skarżąca nadesłała wprawdzie podpisaną przez nią skargę, jednakże uczyniła to dzień po terminie.

W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że nie usunięto braków formalnych skargi w terminie.

W art. 49 § 1 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie zakreślił siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych, który to termin jest terminem ustawowym, a więc nie może być przedłużony ani skrócony. Przepis natomiast z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Nie przewidziano przy tym żadnych wyjątków od reguły wyrażonej w ww. przepisie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. P. Do zażalenia załączyła kserokopię pisma ZUS z dnia 21 lutego 2018 r. oraz z dnia 12 lutego 2024 r., upoważnienie z dnia 29 czerwca 2016 r., protokół kontroli.

Pismem z dnia 11 czerwca 29024 r. skarżąca wniosła o zobowiązanie ZUS do przedłożenia pełnej dokumentacji od 2010 roku. Do wniosku załączyła umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z 29 kwietnia 2019 r. oraz 15 kwietnia 2024 r. Wniosła o przesłanie tych dokumentów do WSA w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie podlega uwzględnieniu.

Należy wskazać, że art. 57 § 1 p.p.s.a. zakreśla wymogi formalne skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Spełnienie wszystkich wskazanych wymogów jest niezbędne dla przyjęcia skargi do rozpoznania. Jedynie prawidłowa i kompletna skarga może stać się przedmiotem merytorycznych rozważań sądu.

Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Z przepisu tego wynika zasada wolnego wyboru sposobu działania przed sądem administracyjnym, polegająca na tym, że strony same decydują o tym, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym będą występowały osobiście czy przez pełnomocnika (np. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FZ 143/18, to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w CBOSA).

Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo kierowane do sądu administracyjnego powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W przypadku składania pisma przez pełnomocnika, zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a., do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, pełnomocnik obowiązany jest złożyć do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej (art. 37 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak też pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.

Braki w zakresie pisemnego dokumentu potwierdzającego istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 p.p.s.a., który przewiduje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1). W odniesieniu do skargi przepisy przewidują rygor jej odrzucenia w razie nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Natomiast skarga poprawiona lub uzupełniona w terminie wywołuje skutki od dnia jej wniesienia (art. 49 § 3 p.p.s.a.).

W orzecznictwie wskazuje się, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 203/16; postanowienia NSA: z 3 października 2018 r., sygn. akt II GZ 326/18 i przywołane tam orzecznictwo; z 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05). W orzecznictwie podkreśla się także, że wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) prowadzi do wniosku, że odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 1425/18; z 6 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2353/15; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11).

Mając na uwadze powyższe należy przyjąć, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę, nie wykazał się stosownym umocowaniem. Braki formalne skargi, które nie zostały uzupełnione w terminie przez pełnomocnika, który podpisał się pod skargą, powinny skutkować skierowaniem bezpośrednio do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo wezwał H. P. do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej przed sądami administracyjnymi oraz do wykazania, że spełnia przesłanki z art. 35 p.p.s.a. przekazując treść tego przepisu, a gdy to nie odniosło skutku uruchomił procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie przez samą skarżącą.

Należy zauważyć, że w wykonaniu pierwszego wezwania Sądu I instancji skarżąca złożyła upoważnienie dla H. P. do wystąpienia przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie jako oskarżyciel posiłkowy. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pełnomocnictwo to nie spełniało wymogów określonych w art. 35 p.p.s.a. Ponadto prawidłowo poinformował, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. w sprawach sądowoadministracyjnych nie występuje instytucja oskarżyciela posiłkowego. Należy również wskazać, że upoważnienie dla H. P., złożone przed ZUS swoim zakresem nie obejmowało postępowania sądowego. Jak wynika z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, pełnomocnik obowiązany jest złożyć do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej tj. w niniejszej sprawie było to wniesienie skargi.

W związku z powyższym, iż pełnomocnictwo nie było prawidłowe, Sąd I instancji zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2024 r. prawidłowo wezwał skarżącą do podpisania wniesionej skargi podpisem własnoręcznym - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, że nieusunięcie braków formalnych skargi w terminie spowoduje odrzucenie skargi. Wezwanie do podpisania skargi skarżąca odebrała 22 kwietnia 2024 r. Siedmiodniowy termin ustawowy do usunięcia braków formalnych skargi upłynął zatem 29 kwietnia 2024 r. Skarżąca nadesłała wprawdzie podpisaną przez nią skargę, jednakże uczyniła to dzień po terminie - 30 kwietnia 2024 r.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że niezastosowanie się do wezwania Sądu w tym zakresie stanowiło podstawę do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W ocenie NSA w rozpoznawanej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę wskazując, że podstawą odrzucenia skargi było nieuzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych.

Ponadto, należy stwierdzić, że w toku postępowania wpadkowego w zakresie odrzucenia skargi z przyczyn formalnych nie można badać prawidłowości wydania zaskarżonego aktu dotyczącego odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odnosić się do zarzutów skargi. Powoływane w zażaleniu argumenty natury merytorycznej, dotyczące zasadności samego skarżonego aktu oraz załączone dokumenty, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej, wpadkowej kwestii.

W związku z tym, zaistniała obligatoryjna przesłanka do odrzucenia skargi wskazana w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.