Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 16 września 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2778/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2778/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 23 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż w ocenie Sądu dane podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na dokonanie pełnej i rzeczywistej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zaś wezwanie o uzupełnienie tych danych zostało przez skarżącego zignorowane, bowiem nie przedstawił pełnych dodatkowych informacji, w szczególności dotyczących tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny lub znajomych, tego czy uzyskuje dochody z wydzierżawiania gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem oraz wydatków przeznaczanych na bieżące potrzeby życia codziennego, to jest zakup żywości, odzieży i środków chemicznych.

Postanowieniem z 21 kwietnia 2015 r., sygnatura akt II OZ 311/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Oddalając zażalenie NSA zaakceptował stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego skarżący uchylił się od podania istotnych danych o swej sytuacji majątkowej. Nadto Sąd drugiej instancji stwierdził, że skarżący dane te przekazuje w sposób wybiórczy, a nawet niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy.

Skarżący w dniu 10 czerwca 2015 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzupełniony następnie przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu. Sąd pierwszej instancji wniosek ten rozpoznał, jako żądanie zmiany postanowienia z 23 marca 2015 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a. i postanowieniem z 28 lipca 2015 r. odmówił zmiany postanowienia.

Skarżący wniósł na to postanowienie zażalenie.

Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie jest zasadne.

Sąd pierwszej instancji, oddalając wniosek skarżącego o zmianę postanowienia WSA w Warszawie z 23 marca 2015 r. uznał, że skarżący "ponownie nie wykazał rzeczywistej sytuacji materialnej". Stwierdził też, że częściowo wykonał zarządzenie z 25 czerwca 2015 r., którym wezwano skarżącego do podania informacji o stanie osobistym i majątkowym. W szczególności, jak stwierdza Sąd pierwszej instancji, skarżący "zaniechał przekazania danych w zakresie tego, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego (żywność, odzież)". Sąd pierwszej instancji stwierdził też, że informacja o tym, że skarżący nie pracuje oraz że jego miesięczne dochody to [...] zł z pomocy społecznej i [...] zł z tytułu dzierżawy gospodarstwa rolnego jest niewiarygodna, gdyż "przy tak niskim dochodzie nie jest możliwe normalne funkcjonowanie człowieka". Jednocześnie Sąd przyznał, że materialna sytuacja skarżącego jest trudna, aczkolwiek zaznaczył, że "taki stan nie może rzutować na fakt braku współpracy z Sądem przy wykazaniu szczególnej sytuacji życiowej, warunkującej przyznania prawa pomocy". Według Sądu pierwszej instancji, brak wiarygodnych danych o sytuacji materialnej skarżącego uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. To, że oświadczenia skarżącego nie są wiarygodne wynika przy tym – jak wskazał Sąd pierwszej instancji – "z innych dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy". W szczególności Sąd wskazał, że w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał dochodu z dzierżawy gospodarstwa rolnego, że obecnie nie wskazuje wydatku w wysokości [...] zł na ubezpieczenie budynków oraz że w poprzednim wniosku nie podawał, aby był posiadaczem gruntów rolnych i leśnych.

Wskazana argumentacja nie uzasadnia, w ocenie NSA, oddalenia wniosku o zmianę postanowienia WSA w Warszawie z 23 marca 2015 r. Przede wszystkim nie przekonuje stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący "ponownie nie wykazał rzeczywistej sytuacji materialnej". Stwierdzenie to w ocenie NSA nie jest trafne skoro Sąd pierwszej instancji wskazuje, że skarżący wykonał wezwanie Sądu o złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej, z wyjątkiem podania wysokości codziennych wydatków na żywność i odzież. W ocenie NSA brak wyjaśnienia dotyczącego codziennych wydatków na żywność i odzież nie jest istotny dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Tego rodzaju wydatki ponosi każdy i nie mają one wpływu na ocenę sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Istotne jest też, że Sąd pierwszej instancji mimo wszystko stwierdza, że sytuacja skarżącego jest trudna. Nie kwestionuje też, że skarżący korzysta z pomocy społecznej. Fakt ten znajduje też potwierdzenie w złożonej przez skarżącego kopii decyzji Wójta C. z [...] maja 2015 r., z której wynika, że skarżącemu przyznano zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od maja do września 2015 r. Jeżeli zaś chodzi o wątpliwości Sądu pierwszej instancji co do wiarygodności skarżącego, to w ocenie NSA, nie zostały one przekonująco uzasadnione. W ocenie NSA sposób, w jaki skarżący przedstawia swój stan majątkowy i kwestionuje rozstrzygnięcia dotyczące przyznania mu prawa pomocy, nie pomaga w rozpoznaniu jego wniosku. Jednakże nawet z takich pism, jakie przedstawia skarżący można się zorientować co do jego sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów, tym bardziej, że twierdzenia te znajdują potwierdzenie w decyzji o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej. W jej uzasadnieniu przyjmuje się, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,47 ha fizycznych, w tym 1,82 ha przeliczeniowych i osiąga z tego gospodarstwa dochód, obliczony według zasadach stosowanych w sprawach przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w wysokości [...] zł. Jest to oczywiście dochód szacunkowy, jednakże należy zauważyć, że skarżący w zażaleniu wyjaśnia, iż jego dochód z gospodarstwa rolnego to [...] zł rocznie z tytułu czynszu za dzierżawę oraz [...] zł rocznie z tytułu tak zwanych dopłat, a więc [...] zł miesięcznie. Przy czym z pism skarżącego wynika, że dopłaty otrzymuje dzierżawca jego gospodarstwa, on zaś ich połowę. Mimo więc niewłaściwej formy pism skarżącego można z nich zorientować się o stanie majątkowym i dochodach skarżącego.

Nie jest też przekonujący argument sprowadzający się do stwierdzenia, że skoro osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wskazuje dochód, który w sposób oczywisty nie może wystarczyć na utrzymanie, to niewątpliwie jest ona niewiarygodna. Także fakt, że skarżący podawał różne dane o swoim stanie majątkowym nie może przesądzać o negatywnych dla niego ustaleniach, skoro w końcu jednak złożył wyjaśnienia, które – jak zostało to już powiedziane – w zasadzie wyczerpują listę pytań Sądu pierwszej instancji i umożliwiają ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W końcu, stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie jest wiarygodny nie może opierać się na odwołaniu do bliżej nieoznaczonych "dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy".

Konieczne jest podkreślenie, że skoro Sąd pierwszej instancji dostrzega, iż sytuacja skarżącego jest trudna i że korzysta on z pomocy społecznej oraz skoro skarżący wykonał istotną część wezwania Sądu, mającego na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to zakwestionowanie jego wiarygodności powinno opierać się na jednoznacznie stwierdzonych faktach, z których będzie wynikać, że skarżący oświadczył nieprawdę, bądź zataił istotne informacje dotyczące jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji takich faktów w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał.

W tych okolicznościach NSA uznał, że wbrew temu co stwierdził Sąd pierwszej instancji doszło do zmiany okoliczności, które były podstawą wydania postanowienia WSA w Warszawie z 23 marca 2015 r., mianowicie złożone przez skarżącego liczne pisma umożliwiają ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zaskarżone postanowienie powinno być zatem uchylone, zaś Sąd pierwszej instancji winien ocenić, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania i rozstrzygnąć o jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), postanowił jak w sentencji.