Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi M. S.A. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I FSK 2395/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 5/18 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 30 października 2017 r. nr 0401-IOV.4103.180.2017 w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2. zwrócić M. S.A. z siedzibą w W. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 2.868 (słownie: dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt osiem) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania.

1. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2395/18), oddalił skargę kasacyjną M. S.A. z siedzibą we Włocławku (dalej: Strona, Skarżąca) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 marca 2018 r. (sygn. akt I SA/Bd 5/18), którym oddalono skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: DIAS) z 30 października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r.

W postępowaniu tym Skarżąca była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego.

2. Pismem procesowym z 16 marca 2020 r. (nadanym drogą pocztową w dniu 16 marca 2020 r.) Skarżąca, reprezentowana przez tego samego pełnomocnika co w postępowaniu kasacyjnym w sprawie I FSK 2395/18, wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Od skargi tej uiściła opłatę, po uprzednim wezwaniu w wysokości 2.868 zł (k. 71 akt sądowych).

Strona żądając wznowienia postępowania wskazała podstawę, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). W odniesieniu do niej, powołała się na opublikowany w dniu 16 grudnia 2019 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) o sygn. akt C-189/18 w sprawie Glencore Agriculture Hungary Kft. przeciwko Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága, które to orzeczenie – zdaniem Skarżącej – ma wpływ na sposób rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi Strona zaznaczyła, że stosownie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17, podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 P.p.s.a., może być orzeczenie TSUE wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie.

3. Organ podatkowy w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd braku podstaw do odrzucenia skargi wniósł o oddalenie skargi o wznowienie postępowania oraz o zasądzenie na rzecz organu od Skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

4. Postanowieniem z 12 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na wydane wobec Skarżącej postanowienie z 5 listopada 2020 r. (sygn. akt ....) o ogłoszeniu upadłości Skarżącej. W związku z prawomocnym umorzeniem postępowania upadłościowego postanowieniem z 20 grudnia 2021 r. (sygn. akt ....), Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 marca 2023 r. podjął postępowanie w sprawie z udziałem M. S.A. z siedzibą we Włocławku.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu.

5.2. Zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

5.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga o wznowienie postępowania, którą złożyła Strona, nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżąca mylnie bowiem uznała, że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2395/18), mogła skutecznie żądać wznowienia powołując się na orzeczenie TSUE z dnia 16 października 2019 r. w sprawie C - 189/18, opublikowane w Dz. UE w dniu 16 grudnia 2019 r. W konsekwencji wznowienie postępowania było niedopuszczalne, a złożona skarga podlegała odrzuceniu. W tym przedmiocie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 460/20, w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy, którego rozważania i przyjętą ocenę prawną Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela i przyjmuje za własne.

5.4. W powołanym postanowieniu z 18 listopada 2020 r., NSA wskazał, że na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. badanie i rozstrzyganie w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania nie ogranicza się tylko do sprawdzenia, czy formalnie powołano się w niej na jedną lub więcej podstaw wznowienia przez wskazanie przepisu je wyrażającego w ramach art. 271-273 P.p.s.a. Czynności te wymagają przede wszystkim zweryfikowania, czy przez wzgląd na uzasadnienie podnoszone podstawy rzeczywiście zachodzą. Skarga o wznowienie musi bowiem zawierać między innymi podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, bo tak stanowi art. 279 ab initio P.p.s.a. Sformułowanie zatem podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 P.p.s.a. samo przez się nie oznacza oparcia takiej skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że wskazana podstawa w istocie nie zachodzi. Skarga tak wyrażona podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 272 § 3 P.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

Istotę tej podstawy wznowienia kształtuje treść owego rozstrzygnięcia i obowiązek zapewnienia mu mocy wiążącej w krajowym porządku prawnym. Może nią być orzeczenie TSUE, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17). W takiej sytuacji, trzymiesięczny termin do wniesienia skargi zaczyna biec od dnia publikacji tego rozstrzygnięcia. "W przypadku rozstrzygnięcia organu międzynarodowego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku stron, które nie były stronami w postępowaniu przed organem międzynarodowym wynosi trzy miesiące od daty publikacji tego rozstrzygnięcia, gdyż z tym dniem orzeczenie to wchodzi w życie". (zob. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 2031/13).

W okolicznościach niniejszej sprawy powołany przez Stronę wyrok TSUE, sygn. C-189/18 nie mógł jednak stanowić przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem NSA wydanym w dniu 26 lutego 2020 r., albowiem w czasie tym wspomniany wyrok TSUE istniał już w krajowym porządku prawnym.

Przypomnieć należało, że orzecznictwo TSUE, w którym dokonuje się wykładni prawa unijnego, wchodzi w skład porządku prawnego Unii Europejskiej. Przedstawiana w orzeczeniach TSUE wykładnia prawa wiąże organy sądowe i administracyjne wszystkich państw członkowskich, orzekające w analogicznych, jak przedstawione w pytaniu prejudycjalnym, stanach faktycznych i prawnych (zob. np. wyrok unijnego Trybunału z dnia 27 marca 1963 r. w sprawach połączonych Da Costa i inni, 28-30/62, ECLI:EU:C:1963:6; wyrok TS z 6 października 1982 r. w sprawie CILFIT, 283/81, ECLI:EU:C:1982:335; wyrok TS w sprawie Denkavit Italiana, 61/79). Tego rodzaju rozwiązanie stanowi gwarancję realizacji w praktyce zasady jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich. Wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku unijnego Trybunału może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa unijnego (zobacz np. wyrok tegoż Trybunału z dnia 30 września 2003 r., w sprawie Köbler, C-224/01, ECLI:EU:C:2003:513 pkt 56 i 57 oraz powołane w nim orzecznictwo). Z zapewnienia jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jak i z zasady efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania tego prawa w rozumieniu przyjętym przez Trybunał, wynika, że odpowiedź udzielona przez TSUE na wskazane pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego.

W tej sprawie postępowanie sądowe zainicjowane skargą Strony na decyzję z 30 października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r., po zapadłym przez Sądem pierwszej instancji wyrokiem z 7 marca 2018 r., następnie toczyło się przed Sądem odwoławczym pod sygn. akt I FSK 2395/18, a zakończono je prawomocnym wyrokiem wydanym w dniu 26 lutego 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznawał sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznaczało to, że w sytuacji, gdy przedmiotem zarzutów kasacyjnych (i motywów skargi kasacyjnej, mogących być również przedstawionych w uzupełnieniu tego środka zaskarżenia) była określona wykładnia prawa, to Naczelny Sąd Administracyjny, jako Sąd krajowy związany był w swojej kontroli także dorobkiem orzecznictwa unijnego Trybunału. W innej zaś konfiguracji, gdy materią kasacji nie była dana wykładnia prawa, podlegająca ocenie pod względem zgodności z prawem UE, to oczywistym jest, że w sprawie nie była ona (bo ex lege nie mogła) objęta zainteresowaniem NSA (postanowienie NSA z 18 listopada 2020 r. sygn. akt I FSK 460/20, dostępne w CBOIS).

Żądanie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wyrok TSUE, znany z urzędu Sądowi krajowemu w momencie rozstrzygania sprawy ze skargi kasacyjnej, stanowi w istocie próbę podważenia prawomocnego orzeczenia krajowego jako niezgodnego (w ocenie wnioskodawcy) z prawem UE. Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego nie służy jednak zwalczaniu prawomocnych orzeczeń mogących naruszać prawo UE. Z kolei postępowanie wywołane skargą o wznowienie nie jest drogą prawną do sanowania uchybień, braków, czy też zaniechań w obrębie skargi kasacyjnej, z powodu których została ona oddalona przez NSA (zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FSK 1357/06).

W przywoływanym postanowieniu z 18 listopada 2020 r. NSA wyraził pogląd, że w ramach podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego można powoływać się na zapadły wyrok TSUE, jednak tylko taki, który opublikowany został po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu krajowego. Wskazane rozumienie przesłanki z art. 272 § 3 w kontekście przewidzianego w art. 270 P.p.s.a. uprawnienia do wznowienia postępowania, gwarantuje stabilność orzeczniczą oraz nie prowadzi do nieuzasadnionych prób podważania prawomocnych orzeczeń sądowych.

5.5. W związku z tym skonstatować w tej sprawie należało, że powołanie się na wyrok TSUE o sygn. C-189/18, istniejący w obiegu prawnym - bo opublikowany w dniu 16 grudnia 2019 r. - już w czasie toczącego się postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem NSA wydanym w dniu 26 lutego 2020 r., którego wznowienia oczekiwano, nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia (wskazana podstawa wznowienia w takim przypadku w istocie nie zachodzi).

5.6. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. z uwagi na niespełnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 272 § 3 P.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi (pkt 1 sentencji). O zwrocie wpisu uiszczonego od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 276 P.p.s.a. (pkt 2 sentencji).