Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 39/21 o odrzuceniu skargi B.C. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 765/19 w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 765/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny Bydgoszczy oddalił skargę B.C. (dalej "skarżący") na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., nr WSPN.DT.7581.12.2018.MD w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] października 2020 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu – adw. P. J. - sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższa opinia została doręczona skarżącemu w dniu 19 listopada 2020 r.

Pismem złożonym w dniu 19 grudnia 2020 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę o wznowienie postępowania sądowego wskazanego wyżej wyroku wskazując na nienależytą reprezentację oraz późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Bydgoszczy postanowieniem z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 39/21 odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest instytucją wyjątkową. Skarga o wznowienie postępowania, stosownie do art. 270-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), przysługuje od określonych orzeczeń – prawomocnych, kończących postępowanie – i musi być oparta na przesłankach określonych w ustawie. Taka konstrukcja instytucji wznowienia ma na celu zapewnienie stabilności orzeczeń sądu (w tym wyroków) i autorytetu sądu, który je wydał (por. K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, s. 49-50). Stąd też merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego poprzedzone jest badaniem przez sąd dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie bowiem z art. art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę o wznowienie postępowania, której wniesienie jest z innych przyczyn niedopuszczalne, co może nastąpić także na posiedzeniu niejawnym (por. postanowienie NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 1237/05).

W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalność skargi o wznowienie postępowania sądowego wynika z faktu, że w dniu jej wniesienia przez skarżącego (19 grudnia 2020 r.), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 765/19, nie był prawomocny. Zgodnie bowiem z art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Sąd wskazał, że na wniosek adwokata, reprezentującego skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy, Sąd sporządził uzasadnienie wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 22 września 2020 r. (zpo k. 90 akt sądowych). Pełnomocnik wniósł opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie, która została doręczona skarżącemu w dniu 19 listopada 2020 r. wraz z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej.

Sąd podniósł, że w myśl art. 177 § 4 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, biegnie na nowo od dnia doręczenia odpisu opinii. Skarżący nie wniósł skargi kasacyjnej, zatem wyrok z 22 lipca 2020 r. uzyskał przymiot prawomocności z upływem tego terminu, tj. od dnia 22 grudnia 2020 r. Skarga o wznowienie postępowania sadowego jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, nie przysługuje jako środek "zamienny" wobec skargi kasacyjną. Skarga o wznowienie nie może być zatem skutecznie wniesiona od wyroku, który jeszcze nie jest prawomocny. Sąd wskazał, że wniesienie w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy przez skarżącego skargi o wznowienie postępowania sądowego w dniu 19 grudnia 2020 r. uznać należało za przedwczesne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2018 r. sygn. II FSK 424/18).

Z powyższych względów, Sąd I instancji odrzucił wniesioną w niniejszej sprawie skargę o wznowienie postępowania, jako przedwczesną.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – adw. M.O. Zaskarżając je w całości, w oparciu o art. 174 pkt p.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1. art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. – zasad pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz czuwania przez organy państwa nad tym, aby skarżący nie poniósł szkody z powodu nie znajomości prawa – mające wpływ na treść orzeczenia a polegające na zaniechaniu wezwania skarżącego do sprecyzowania czy złożone przez niego pismo z dnia 15 grudnia 2020 r. zatytułowane "skarga o wznowienie postępowania" w rzeczywistości stanowi wniosek o wznowienie postępowania, czy wolą skarżącego było złożenie skargi kasacyjnej;

2. naruszenie art. 280 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi w sytuacji gdy z treści pisma skarżącego nie wynikało jednoznacznie czy jego intencją jest złożenie skargi o wznowienie postępowania czy skargi kasacyjnej, co doprowadziło do powstania szkody po stronie skarżącego w postaci zamknięcia drogi do wnoszenia środków zaskarżenia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy,

2. przyznanie na rzecz pełnomocnika wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu wg stawek wynikających z właściwego rozporządzenia, albowiem koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący składając skargę o wznowienie postępowania wyraził w sposób jednoznaczny, iż nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia sądowego. Uczynił to w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. Wtórną kwestią jest forma w jakiej wyraził swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. W treści pisma przedstawił liczne zarzuty co do działania swojego pełnomocnika, ale również podniósł zarzuty merytoryczne co do rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając nieważność postępowania przed organem administracji publicznej – Prezydentem Miasta [...]. Podniesiono, że skarżący całkowicie myli i miesza instytucje procedury sądowoadministracyjnej z jednej strony wnosi o wznowienie postępowania z drugiej zarzuca nieważność postępowania organu administracji publicznej. Niejasne dla skarżącego z pewnością było także to, że jego pełnomocnik złożył opinię o braku postaw do złożenia kasacji, którą mu następnie doręczono, co mogło dla niego oznaczać, że takiej skargi nie może już złożyć. Pouczenie mogło być niezrozumiałe i stąd też zdecydował się na złożenie skargi o wznowienie postępowania. Z drugiej strony jeżeli uczynił to w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej jego intencją mogło być złożenie skargi kasacyjnej. W ocenie obecnego pełnomocnika Sąd I instancji winien dochować wierności zasadzie wyrażonej w art. 6 p.p.s.a. w związku art. 8 i art. 9 k.p.a. i ustalić jakie są intencje skarżącego a dopiero orzec w zakresie złożonego pisma. W ocenie skarżącego działanie WSA w Bydgoszczy narusza zasady pewności i pogłębiania zaufania obywateli do organów rozpoznających sprawy administracyjne. Tak rygorystyczne działanie Sądu zamknęło skarżącemu drogę do zakwestionowania niekorzystnej dla niego decyzji i naraziło na szkodę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego - art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania winny być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W tym kontekście trzeba wyjaśnić, że wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stanowi podstawową instytucję (środek) obalania prawomocnych orzeczeń NSA i WSA umożliwiającą ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty w celu zagwarantowania prawidłowości - zgodności z prawem - wydanego w sprawie rozstrzygnięcia (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017; wyd. elektr.). Co jednak istotne, skarga o wznowienie postępowania nie stanowi alternatywy dla zwykłego środka odwoławczego służącego usunięciu istniejącej wadliwości postępowania.

Z powyższego uregulowania jednoznacznie wynika, że skarga o wznowienie postępowania sądowego przysługuje stronie postępowania tylko w przypadku, gdy dotyczy ona orzeczenia kończącego postępowanie sądowe (niewpadkowego), a ponadto orzeczenia, które już się uprawomocniło, czyli takiego, od którego strona postępowania nie może wnieść środka odwoławczego. Należy również podkreślić, że orzeczenie, którego wznowienia domaga się strona, powinno być prawomocne w dniu złożenia skargi o wznowienie. Orzeczenie, którego dotyczy skarga o wznowienie musi zatem odpowiadać wymogom z art. 168 § 1 P.p.s.a, w myśl którego orzeczenie sądu administracyjnego staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Środkiem odwoławczym od wyroku wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny jest skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 173 § 1 P.p.s.a.).

Wobec powyższego wskazać należy, że wymóg zakończenia postępowania prawomocnym orzeczeniem sądu stanowi podstawową przesłankę warunkującą skuteczność skargi o wznowienie postępowania. Wniesienie skargi przed uprawomocnieniem się orzeczenia stanowiącego podstawę jej wniesienia jest przedwczesne i jako takie winno skutkować jej odrzuceniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 2794/21).

W rozpoznawanej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 39/21 oddalił skargę B.C. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., nr WSPN.DT.7581.12.2018.MD w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Pismem z dnia 7 października 2020 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która to opinia została doręczona skarżącemu w dniu 19 listopada 2020 r. Pismem z dnia 19 grudnia 2020 r. skarżący wniósł osobiście do Sądu I instancji skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. Z akt sprawy o sygn. akt II SA/Bd 765/19 bezspornie wynika, że wyrok WSA w Bydgoszczy uzyskał walor prawomocności z dniem 22 grudnia 2020 r. Z akt wynika ponadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, doręczając skarżącemu odpis opinii pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pouczył go, iż zgodnie z art. 177 § 4 P.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie na nowo od dnia doręczenia skarżącemu odpisu opinii (doręczenie nastąpiło w dniu 19 listopada 2020 r. a termin upływał w dniu 19 grudnia 2020 r.), a także, iż stosowanie do art. 175 P.p.s.a. skarga kasacyjna winna zostać sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika.

Uznać zatem należy, że Sąd I instancji słusznie stwierdził, iż wyrok z dnia 22 lipca 2020 r., w dacie złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego nie posiadał waloru prawomocności, bowiem została ona stwierdzona w dniu 22 grudnia 2020 r. Zgodnie z treścią wyżej przytoczonego art. 270 P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania można wnieść jedynie w przypadku postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Z uwagi natomiast na fakt, że bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego nie może rozpocząć się wcześniej niż w dacie uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie, wniesienie skargi o wznowienie postępowania przed uprawomocnieniem się orzeczenia stanowiącego podstawę jej wniesienia, jako przedwczesne, musi skutkować jej odrzuceniem.

Tym samym, nie sposób zgodzić się z argumentami podniesionymi w skardze kasacyjnej, iż zamiarem skarżącego nie było złożenie skargi o wznowienie postępowania. Skarżący bowiem w sposób jasny wskazał przepisy, które bez wątpienia stanowią o świadomości strony w zakresie złożonego środka odwoławczego, tj. art. 271 pkt 2 P.p.s.a., art. 273 § 2 P.p.s.a. Skarżący był także świadom, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wynosi 3 miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia (str. 2 skargi). Podnieść ponadto należy, że skarżący, pomimo niezadowolenia z usług świadczonych przez pierwotnie ustanowionego dla niego pełnomocnika z urzędu, do dnia 28 września 2021 r. nie zwrócił się do Sądu o jego zmianę. Potwierdza to również pismo z Kujawsko-Pomorskiej Izby Adwokackiej w Toruniu z dnia 28 września 2021 r. Wniosek o zmianę pełnomocnika został sporządzony dopiero w dniu 9 listopada 2021 r. Odnosząc się do natomiast podnoszonego przez pełnomocnika faktu, iż intencją skarżącego mogło być złożenie skargi kasacyjnej wskazać należy, o czym była mowa powyżej i czego świadom był również pełnomocnik skarżącego składając opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia z dnia 5 stycznia 2022 r. (k. 88 akt sądowych), że skarżący został w sposób prawidłowy pouczony o sposobie i formie wniesienia skargi kasacyjnej, a sporządzenie skargi kasacyjnej przez skarżącego osobiście skutkowałoby jej obligatoryjnym odrzuceniem. W świetle powyższego za niezasadne należało uznać wskazane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.