Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. B. i W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 408/20 w sprawie ze skargi K. B. i W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 10 stycznia 2020 r. znak SKO.GN/4160/165/2018 w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 15 listopada 2021 r. II SA/Kr 408/20 (dalej postanowienie z 15 listopada 2021 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek K. B. i W. B. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 13 października 2020 r. II SA/Kr 408/20 (dalej postanowienie z 13 października 2020 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K. B. i W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 10 stycznia 2020 r. znak SKO.GN/4160/165/2018 w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Odpis postanowienia z 13 października 2020 r. doręczono radcy prawnemu W. N. (dalej pełnomocnik skarżących) w dniu 15 grudnia 2020 r. Skarga została odrzucona z uwagi na nieuzupełnienie w zakreślonym terminie braków formalnych skargi w postaci: przedłożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżących, podania adresów zamieszkania skarżących, wskazania ich numerów PESEL.

Dnia 28 marca 2021 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżących wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu wskazał, że dacie doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych (przesyłka została uznana za doręczoną zgodnie z art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ppsa) przebywał w szpitalu. Pełnomocnik zaznaczył, że został wprowadzony w błąd, bowiem w dniu 15 grudnia 2020 r. zostało mu doręczone zarówno postanowienie o odrzuceniu skargi, jak i postanowienie referendarza sądowego, wydane na skutek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, którym orzeczono o zwolnieniu skarżących z obowiązku uiszczenia wpisu w ½ części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 8 kwietnia 2021 r. II SA/Kr 408/20 (dalej postanowienie z 8 kwietnia 2021 r.) odrzucił wniosek o przywrócenie terminu, uznając, że wniosek został złożony z uchybieniem 7-dniowego terminu, bowiem najpóźniej pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminowi w dniu 15 grudnia 2020 r.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 października 2021 r. I OZ 347/21 (dalej postanowienie I OZ 347/21) uchylił postanowienie z 8 kwietnia 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu (art. 86 § 1 [zd. 1] ppsa). Wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 ppsa).

W niniejszej sprawie zapadło postanowienie I OZ 347/21 Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym uchylone zostało postanowienie z 8 kwietnia 2021 r.

Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 w zw. z art. 197 § 2 ppsa). W postanowieniu I OZ 347/21 NSA wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu, jakkolwiek złożony w sprawie przez kwalifikowanego pełnomocnika, nie odpowiada standardom zawodowej kompetencji, w szczególności nie precyzuje daty ustania przyczyny uchybienia, nie precyzuje również tej przyczyny. W takiej sytuacji, jeżeli z okoliczności faktycznych nie da się ustalić w sposób jednoznaczny, czy termin określony w art. 87 § 1 ppsa został zachowany, sąd powinien wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 ppsa.

Kierując się zatem wskazaniami NSA, ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji stwierdził, że wniosek nie pozwala na ustalenie podstawowych okoliczności, w szczególności kiedy przeszkody związane z dolegliwościami zdrowotnymi ustały na tyle, że możliwe było złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Faktem jest, że pełnomocnik skarżących pozostaje w leczeniu z uwagi na różnorodne schorzenia, jednak jako profesjonalista musi zdawać sobie sprawę, że brak winy w uchybieniu terminu powinien zostać w odpowiedni sposób uprawdopodobniony, a wniosek spełniać określone wymogi formalne, w tym zostać złożony w terminie określonym w art. 87 § 1 ppsa. Zawodowe świadczenie usług prawnych wymaga dopełnienia należytej staranności, której w tej sprawie zdecydowanie zabrakło, co skutkowało orzeczeniem jak w sentencji postanowienia (art. 86 § 1 ppsa; k. 32-34, 60-62v, 76-78 akt sądowych).

Zażalenie na postanowienie z 15 listopada 2021 r. złożyli: K. B. i W. B., wnosząc o jego uchylenie. W zażaleniu skarżący podnieśli, że ich pełnomocnik wobec swojej choroby nie był w stanie uzupełnić braków formalnych skargi. W ich ocenie, powody podane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie są nieludzkie (k. 89 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jak stanowi art. 87 § 1 ppsa, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 ppsa, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z kolei, w myśl art. 87 § 4 ppsa, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.

Nie negując schorzenia pełnomocnika skarżących, wskazać należy, że w piśmie z 23 lipca 2020 r. (k. 9-11 akt II SPP/Kr 44/20), do którego dołączył on pierwsze strony dwu kart informacyjnych leczenia szpitalnego, z których ma wynikać zasadność wniosku z 25 marca 2021 r. (data nadania listem poleconym do WSA w Krakowie 28 marca 2021 r. - k. 28-30 akt II SA/Kr 408/20) o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, poniósł on we wniosku z 28 marca 2021 r.: "... ponowne czekam na przesłanie mi orzeczenia załatwiającego skargę." (k. 28 akt II SA/Kr 408/20). Tym samym, należy przyjąć, że co najmniej od dnia 23 lipca 2020 r., pełnomocnik skarżących był w stanie wykonywać swoje obowiązki wobec swoich mocodawców. Z pierwsze strony dwu kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika, że pełnomocnik skarżących był hospitalizowany od 14 czerwca do 10 lipca 2020 r. i od 13 do 16 lipca 2020 r. Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi został natomiast złożony 28 marca 2021 r. (po upływie ponad 8 miesięcy od zakończenia leczenia szpitalnego). Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało powtórnie awizowane na adres kancelarii pełnomocnika skarżących 22 czerwca 2020 r. i 30 czerwca 2020 r., a więc w trakcie hospitalizacji.

Skarżący pomijają fakt, że dnia 15 grudnia 2020 r. doręczono pełnomocnikowi skarżących do rąk własnych odpis postanowienia z 13 października 2020 r. II SA/Kr 408/20 o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem (k. 14-15, 17, 18, 22-22v akt II SA/Kr 408/20). Pełnomocnik skarżących nie miał zatem żadnego powodu by ponownie doręczono mu odpis postanowienia z 13 października 2020 r. o odrzuceniu skargi.

W konsekwencji, brak było podstaw do uznania, by problemy zdrowotne pełnomocnika skarżących miały realny wpływ na uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący nie uprawdopodobnili, by stan zdrowia ich pełnomocnika stanowił rzeczywistą przeszkodę w wypełnieniu zobowiązania z 22 kwietnia 2020 r. Podobnie ocenić należy zasadność wniosku o przywrócenie terminu. Z wniosku tego nie wynika bowiem kiedy faktycznie ustała przeszkoda w podjęciu czynności przez pełnomocnika. Wbrew zapowiedziom złożenia kolejnej dokumentacji medycznej (k. 28, 45 akt II SA/Kr 408/20) ani pełnomocnik skarżących, ani skarżący dokumentu takiego dotychczas nie złożyli (k. 89, 109 akt II SA/Kr 408/20). Zarzut skarżących sprowadzający się do stwierdzenia, że powody oddalenia wniosku o przywrócenie terminu podane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie "są nieludzkie" jest niewystarczający do wydania orzeczenia uchylającego zaskarżone postanowienie, skoro - jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji - zawodowe świadczenie usług prawnych wymaga dopełnienia należytej staranności, której w tej sprawie zdecydowanie zabrakło.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie Sądu Najwyższego z 27.9.1935 r. C.III 258/35, OSP z 1936 r., poz. 150; akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 r., t. 1, s. 318, uw. 6; uzasadnienie uchwały SN z 18.9.1992 r. III CZP 112/92 OSNC z 1993/5/75; akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 r., t. 1, s. 240, uw. 8).

Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r. I FZ 421/07; 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 31.3.2009 r. I FZ 69/09; 23.7.2009 r. I OZ 737/09; 23.6.2010 r. I OZ 465/10; 19.8.2010 r. I FZ 133/10; 10.6.2011 r. I OZ 408/11; 28.6.2011 r. I FZ 160/11; 28.7.2011 r. I OZ 545/11; 9.9.2011 r. II FZ 425/11; 29.11. 2011 r. I OZ 894/11; 13.12.2011 r. II FZ 736/11; 14.12.2011 r. II GZ 527/11; 11.1. 2012 r. I GZ 231/11; 25.1.2012 r. II OZ 2/12; 13.9.2012 r. II FZ 689/12; 9.10.2013 r. II FZ 872/13; 18.7.2013 r. I OZ 584/13; 9.1.2013 r. I OZ 958/13; 19.12.2012 r. I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może prowadzić do odmiennej oceny niż dokonana przez Sąd I instancji. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika.

Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 3.3.2009 r. I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnicy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również nadawania pism do sądów. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r. II GZ 184/09, cbosa). Niezależnie od tego czy błąd popełnił pełnomocnik wnioskującego, czy pracownik jego kancelarii, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca (postanowienie NSA z 9.1.2013 r. I OZ 958/12, Lex 1273900). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu.

Nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu - choroba musi mieć charakter niespodziewany lub wystąpić musi nagłe pogorszenie stanu zdrowia, które nie dało się przewidzieć (postanowienie NSA z: 12.8.2014 r. II FZ 1172/14, Lex 1495027; 9.11.2011 r. I GZ 173/11; 27.9. 2011 r. II OZ 846/11; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 594-5955, nb 5 pkt 1). Działający na podstawie pełnomocnictwa z 1 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżących z wyboru (k. 47 akt II SA/Kr 408/20) obowiązany był ustanowić pełnomocnika substytucyjnego (czego pełnomocnictwo nie wykluczało) i powiadomić Sąd o okresach, w których nie będzie mógł podejmować czynności w sprawie.

Wniosek pełnomocnika skarżących nie spełniał wymogu uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 86 § 1 ppsa i w konsekwencji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.