Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia małoletniego R. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2020 r., sygn. akt IV SPP/Wa 5/20 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi małoletniego R. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 marca 2020 r., sygn. akt IV SPP/Wa 5/20, na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy po rozpoznaniu wniosku małoletniego R. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi ww. Skarżącego na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 P.p.s.a. Sąd wyjaśnił, że z oczywista bezzasadność skargi zachodzi gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona.

Sąd uznał, że oczywista bezzasadność skargi zachodzi w szczególności gdy skarga jako niedopuszczalna, kwalifikuje się do odrzucenia.

Zdaniem Sądu I instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy zawarty został w skardze, która podlega odrzuceniu, bowiem została ona wniesiona po upływie ustawowego terminu. Zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi przedstawiciela ustawowego małoletniego 28 października 2019 r., zatem trzydziestodniowy termin na zaskarżenie decyzji upływał 27 listopada 2019 r. Skargę wniesiono w dniu 29 listopada 2019 r.

S. M. jako przedstawicielka ustawowa małoletniego R. M. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie nie zgadzając się z tym postanowieniem. Wskazując na związek niniejszej sprawy z postępowaniem toczącym się w WSA w Warszawie pod sygn. akt IV SA/Wa 109/20 (powinno być IV SA/Wa 11/20) podniosła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zbyt pochopnie i nie odzwierciedla powagi sytuacji, w której znalazła się wraz ze skarżącym. Owa sytuacja jest głównym powodem tego, że potrzebuje ona wsparcia prawnego dla siebie i swoich dzieci. W związku z tym wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że trudna sytuacja w jakiej znajduje się S. M. przedstawicielka ustawowa R. M. wnioskującego o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr [...] z dnia [...] października 2019 r., w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, prowadzonej pod sygnaturą akt IV SA/Wa 11/20 nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia.

Sąd rozpoznając złożony wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko okoliczności wskazujące na zasadność tegoż wniosku (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) ale ocenia również czy wniesiona do sądu skarga jest dopuszczalna tj. czy sąd jest właściwy do rozpoznania skargi, czy skarga została wniesiona w przewidzianym do tego terminie. Bez pozytywnej oceny w tym zakresie nie jest zasadne wypowiadanie się odnośnie do okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy bowiem może okazać się, że skarga jako taka jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Wówczas jej los podziela również wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest on nierozerwalnie związany ze skargą w sprawie, w której udzielenia pomocy prawnej domaga się skarżący.

Ustawodawca mając powyższe na uwadze, kierując się zasadą ekonomiki procesowej, w art. 247 P.p.s.a. stwierdził, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Wynika z tego, że jeśli bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona, to odmawia się przyznania prawa pomocy. Jest to rozwiązanie racjonalne bowiem skoro wniesiona do sądu skarga po wstępnej jej ocenie ma uchybienia tego rodzaju, które nie pozwalają na jej rozpoznanie, to bezcelowe jest angażowanie Sądu do rozpoznawania wniosku o prawo pomocy w takiej sprawie.

Oczywista bezzasadność skargi jak słusznie zauważył Sąd I instancji to między innymi niedopuszczalność skargi. Niedopuszczalność taka zachodzi wówczas gdy skarga została wniesiona do sądu z uchybieniem terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu odnośnie do oczywistej bezzasadności skargi w sytuacji kiedy została ona wniesiona po terminie. Jednak mając na uwadze cel, któremu ma służyć instytucja prawa pomocy - zapewnienie pomocy prawnej przy realizacji prawa strony do sądu, w szczególności poprzez ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu, który reprezentowałby jej interesy z uwagi na jej niezamożność, brak wiedzy w zakresie obowiązujących przepisów prawa i procedur sądowych, NSA stoi na stanowisku, że dla strony będącej cudzoziemcem, która nie zna porządku prawnego kraju pobytu, Sąd zanim odrzuci jej skargę, powinien wypowiedzieć się odnośnie prawa pomocy. Zakładając, że strona taka spełnia warunki aby ustanowić jej pełnomocnika, uzyskuje ona wówczas konieczne dla jej interesów wsparcie. Profesjonalny pełnomocnik będzie miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy i stosownie do okoliczności z nich wynikających udzielić stronie wyjaśnień odnośnie do możliwych w sprawie działań.

Jak wynika z akt rozpatrywanej sprawy (sygn. akt IV SA/Wa 11/20) skarga została wniesiona 29 listopada 2019 r., podczas gdy termin do jej wniesienia upływał 27 listopada 2019 r. bowiem zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona matce małoletniego skarżącego w dniu 28 października 2019 r. W tych okolicznościach skarga taka będzie podlegała odrzuceniu na zasadzie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jednak aby zapewnić stronie poczucie elementarnej sprawiedliwości, zdaniem NSA, ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy pozwoliłoby ocenić czy pomimo uchybionego terminu do wniesienia skargi były okoliczności przemawiające za wystąpieniem z wnioskiem o przywrócenie terminu czy też nie. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w razie ewentualnego odrzucenia skargi cudzoziemca mogłoby skutkować wniesieniem w jego imieniu zażalenia na takie rozstrzygnięcie. W przeciwnym razie cudzoziemiec (osoba nieporadna prawnie) zostaje pozbawiona prawa do sądu bo nie znając przepisów i procedur sama nie będzie w stanie prawidłowo odczytać realiów swojej sytuacji prawnej i odpowiednio, zgodnie z prawem zareagować.

Wobec powyższego NSA w realiach niniejszej sprawy opowiada się za rozpatrzeniem wniosku o prawo pomocy nawet gdy skarga jest niedopuszczalna z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia bowiem ustawa P.p.s.a. zawiera instytucje prawne (przywrócenie terminu), które umożliwiają stronie obronę. Pozbawienie strony pomocy prawnej w takiej sytuacji uczyni zagwarantowane w Konstytucji prawo do sądu iluzorycznym. Jeśli obowiązujące przepisy prawa przewidują ochronę przed uchybieniem terminu, czy możliwość zaskarżenia orzeczenia sądowego, to nie można pozbawiać strony tego uprawnienia poprzez niezapewnienie jej profesjonalnej pomocy prawnej.

W tej sytuacji celowe jest zbadanie przez Sąd I instancji sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego na potrzeby rozpoznania wniosku o udzielenie prawa pomocy.

Podsumowując wskazać należy, że skoro skarżącemu służy prawo do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i w związku z tym skarżący może składać wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który mógłby pomóc taki wniosek sporządzić oraz służy mu także prawo do wniesienie środka zaskarżenia na od rozstrzygnięcia polegającego na odrzuceniu skargi, to uzasadnione jest rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu skutecznej realizacji wspomnianych uprawnień.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.