Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 173/22 odrzucające skargi I. K.-P. oraz K. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 roku sygn. akt II SA/Łd 136/15 w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Ł. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z 29 grudnia 2014 roku Nr ..., znak: ... w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania dotyczącego nakazu rozbiórki budynku gospodarczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 173/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: ustawa "p.p.s.a."), odrzucił skargi I. K.-P. oraz K. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 roku sygn. akt II SA/Łd 136/15 w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję L. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z 29 grudnia 2014 roku Nr ..., znak: ... w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania dotyczącego nakazu rozbiórki budynku gospodarczego.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z 17 czerwca 2021 r. I. K.-P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r. II SA/Łd 136/15, w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję L. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z 29 grudnia 2014 r. (Nr ..., znak: ...) w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania dotyczącego nakazu rozbiórki budynku gospodarczego. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego skarżąca podniosła, że w sprawie zakończonej ww. wyrokiem zachodzi wyjątek, o którym mowa w art 278 p.p.s.a., tj. strona była pozbawiona możności działania. W załączeniu skarżąca przedstawiła kopie dokumentacji medycznej dotyczącej jej męża, który przebywał na zwolnieniu lekarskim przez ponad pół roku (styczeń-lipiec 2013 r.) po tym, jak otrzymał decyzję rozbiórkową na sporny budynek. Skarżąca podkreśliła, że jej mąż wymagał opieki w celu zapobieżenia samobójstwa z powodu załamania się zagrożeniem utraty dorobku życia, tj. rozbiórki budynku gospodarczego, w sytuacji, gdy - jak stwierdziła - budynek realizowany jest na podstawie i w granicach skutecznego zgłoszenia.

Również pismem z 17 czerwca 2021 r. K. P. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego opisanego powyżej, wskazując, że: "w dniu 16 czerwca 2021 r. ujawnił się kolejny dowód w sprawie, a w nim wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania przedmiotowego wyroku, nieznane wcześniej, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie, bo ujawniło się, że dnia 18 kwietnia 2011 r. inwestorzy nie zgłosili zamiaru budowy budynku do 35 m2. Wcześniej, ujawniło się zaświadczenie budowlane Starosty Poddębickiego wydane dnia 15 lutego 2021 r. potwierdzające, że inwestorzy w dacie 10 czerwca 2009 r. skutecznie zgłosili zamiar budowy budynku gospodarczego do 35 m2 przy rozpiętości konstrukcji dachu do 4,80 m. Tym samym, kluczowe dane przyjęte w przedmiotowym wyroku są fikcyjne, niezgodne ze stanem rzeczywistym. Z akt sprawy zakończonej przedmiotowym wyrokiem bezspornie wynika, że I. K.-P. oraz K. P. nie byli należycie reprezentowani, ponieważ brak w aktach sprawy pełnomocnictwa dla zawodowego prawnika do reprezentowania inwestorów w postępowaniu zakończonym przedmiotowym wyrokiem".

Dodatkowo wyjaśnienia wymaga, iż Sądowi z urzędu znane są poniższe okoliczności:

- wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 136/15, który jest prawomocny od 4 lipca 2015 roku;

- fakt, iż prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 września 2019 r. II SA/Łd 318/19, oddalono skargę I. K.-P. i K. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r. II SA/Łd 136/15;

- fakt, iż prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 maja 2021 r. II SA/Łd 226/21 odrzucono skargę I. K.-P. i K. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 136/15.

Rozpoznając niniejsze skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że zgodnie z art. 278 § 1 p.p.s.a. – po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.

Dalej Sąd Wojewódzki zazanczył, że upływ terminu określonego w art. 278 p.p.s.a. skutkuje prekluzją roszczenia i bezwzględną niedopuszczalnością skargi o wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynika z akt sprawy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 kwietnia 2015 r. II SA/Łd 136/15, jest prawomocny od 4 lipca 2015 roku, zatem termin materialny na wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego tym orzeczeniem upłynął 4 lipca 2020 r.

Sąd uznał zatem, że z tych względów skarga winna podlegać odrzuceniu na tym etapie postępowania bez dokonywania analizy dalszych podnoszonych zarzutów.

Sąd rozważył jednak również argument strony skarżącej wskazujący na zaistnienie wyjątku zawartego w tym przepisie, a mianowicie sytuacji, gdy "strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana". Taki argument w skardze o wznowienie podnosili skarżący. Argument ten jednakże, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Po pierwsze bowiem skarżący w żaden sposób nie wykazali, że zostali pozbawieni możliwości działania w postępowaniu. Brali w nim faktyczny udział, a fakt, iż działali w sprawie osobiście, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie świadczy o tym, że pozbawiono lub ograniczono im w jakikolwiek sposób możliwość działania. Okoliczność taka miałaby miejsce jedynie w przypadku, gdyby z winy Sądu skarżący zostali pozbawieni możliwości skorzystania z przysługujących im w postępowaniu środków, a taka sytuacja nie miała w sprawie miejsca. Po drugie natomiast, co ma zasadnicze znaczenie w sprawie, niezbędne jest podkreślenie, że Sąd już w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia z 28 maja 2021 r. II SA/Łd 226/21 ocenił, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 136/15 nie zachodziła okoliczność, że I. K.-P. i K. P. byli pozbawieni możności działania lub nie byli należycie reprezentowani. Choć wskazywane rozstrzygnięcie miało co do zasady charakter procesowy - odrzucenie skargi, to jednakże odnosząc się do kwestii wyjątku z art. 278 p.p.s.a., Sąd dokonał merytorycznej oceny zaistnienia tej przesłanki, stwierdzając, iż nie zachodziła okoliczność, że I. K.-P. i K. P. byli pozbawieni możności działania lub nie byli należycie reprezentowani. Owa ocena wiąże Sąd w składzie orzekającym w niniejszym postępowaniu, co wynika z treści art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ponadto Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że w każdej sprawie wniesionej do sądu administracyjnego merytoryczne rozpoznanie skargi musi zostać poprzedzone zbadaniem dopuszczalności środka zaskarżenia. Przyczyną, dla której sąd administracyjny powinien odrzucić skargę jako niedopuszczalną jest stwierdzenie, że sprawa jest już prawomocnie osądzona (res iudicata). Prawomocne osądzenie sprawy oznacza, że była już ona przedmiotem rozpoznania przed sądem administracyjnym, które zakończyło się prawomocnym orzeczeniem, wywierającym ten skutek, że sprawa ta nie może być przedmiotem ponownego postępowania sądowego toczącego się w tej samej sprawie. Tożsamość sprawy osądzonej z inną sprawą zawisłą przed sądem administracyjnym będzie mieć miejsce wówczas, gdy w sprawach tych zaistnieje tożsamość podmiotowa oraz przedmiotowa, tzn. gdy sprawa dotyczy tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego na tle tego samego co uprzednio stanu faktycznego.

W związku z powyższym Sąd Wojewódzki stwierdził, że z uwagi na prawomocne rozstrzygnięcie wyrażone w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 maja 2021 r. II SA/Łd 226/21 i odnoszące się zarówno do zachowania terminu wynikającego z art. 278 p.p.s.a., jak i oceny czy zachodziła okoliczność pozbawienia strony możności działania lub nienależytej reprezentacji skargi I. K.-P. oraz K. P. są niedopuszczalne i podlegają odrzuceniu.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargi o wznowienie postepowania sądowego.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący K. P., zarzucając niewłaściwą interpretację przepisu art 278 p.p.s.a., w szczególności interpretację przesłanki dopuszczającej wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem pomimo upływu 5 lat od uprawomocnienia się wyroku.

Zdaniem skarżącego twierdzenie, że obecność strony na rozprawie wypełnia przesłankę "należytego reprezentowana" jest błędne, ponieważ strona nie zajmuje się zawodowo reprezentowaniem przed sądami administracyjnymi. Wobec tego, osobisty udział strony na rozprawie wypełnia jedynie przesłankę "możliwości działania", nie zaś "należytego reprezentowana". Strona działała w tej sprawie bez profesjonalnego zastępstwa procesowego. Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie celowo odbiera stronie możliwość ubiegania się o wycofanie wadliwego wyroku opartego na nieprawdziwych twierdzeniach, ponieważ chce ukryć szkodę, jaką wyrządził sędzia sprawozdawca stronie działającej w zaufaniu do polskiego wymiaru sprawiedliwości, bez adwokata.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podane przez stronę skarżącą.

Z zaskarżonego postanowienia wynika, że skargi o wznowienie postępowania sądowego odrzucone zostały przez Sąd Wojewódzki na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. stanowiącego, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Na mocy art. 276 p.p.s.a. przepis ten miał odpowiednie zastosowanie do skargi o wznowienie postępowania.

Sąd Wojewódki w niniejszej sprawie uznał, że zachodzi przypadek res iudicata, a więc sprawy prawomocnie osądzonej, bowiem prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 maja 2021 r. odrzucono skargę skarżących o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Łd 136/15 na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276 p.p.s.a. z powodu upływu terminu określonego w art. 278 p.p.s.a. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skoro we wcześniejszym postanowieniu stwierdzono, że w sprawie o sygn. II SA/Łd nie zachodziła okoliczność, że skarżący byli pozbawieni możności działania lub nie byli należycie reprezentowani, to ocena Sądu w tym zakresie jest wiążąca na podstawie art. 153 p.p.s.a., co skutkowało uznaniem, że ponowna skarga o wznowienie jest niedopuszczalna w związku z upływem 5-letniego terminu przewidzianego w art. 278 p.p.s.a.

Odnosząc się do powyższego stanowiska Sądu Wojewódzkiego należy wskazać, że ze sprawą prawomocnie osądzoną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wydane zostało orzeczenie sądowe rozstrzygające sprawę co do istoty, zasadniczo dotyczy to wyroków. Z art. 171 p.p.s.a. wynika, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się jednolicie, że prawomocne postanowienia o odrzuceniu skargi nie mają powagi rzeczy osądzonej, a więc nie stoją na przeszkodzie przeprowadzeniu ponownego postępowania w tej samej sprawie, jak również wydaniu orzeczenia tej samej treści (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, wyd. VI, opubl. WK 2016, sip.lex., komentarz do art. 58 i art. 171; Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, red. S. Babiarz, opubl. Lex 2015, Rozdz. IV, pkt 2.3.5.). Komentatorzy wskazują, że nie można przyjąć, iż sprawa objęta skargą została prawomocnie osądzona, jeżeli skarga została odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, ponieważ orzeczenie takie oznacza jedynie, że sąd sprawy nie rozpoznał z powodu niedopuszczalności skargi (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, str. 317).

Wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, że odrzucenie skargi nie stanowi przeszkody do powtórnego jej wniesienia oraz ewentualnego ponownego jej odrzucenia, z tych samych lub innych przyczyn (por. postanowienie NSA z 9 października 2012 r. I OSK 2316/12, 21 września 2007 r. I OSK 1312/07, 18 października 2012 r. I OSK 2221/12).

Wobec powyższego należało uznać, że również w sytuacji wydania postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania nie zachodzi przesłanka, aby sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 w zw. z art. 276 p.p.s.a. odrzucił wniesioną ponownie skargę o wznowienie.

W szczególności Sąd Wojewódzki nie był uprawniony do uznania, że kwestia związana z badaniem upływu terminu (art. 278 p.p.s.a.) została przesądzona w sytuacji, gdy ocenie podlegały wskazane w przedmiotowych skargach okoliczności, które w przekonaniu skarżących świadczą o tym, iż byli pozbawieni możności działania lub nie byli należycie reprezentowani.

Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd w sposób ogólnikowy odniósł się do tego zagadnienia, jednak w konsekwencji nie odrzucił skargi z powodu upływu terminu określonego w art. 278 p.p.s.a., lecz orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

W takim stanie Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zweryfikować wnioskowania Sądu Wojewódzkiego co do upływu 5-letniego terminu określonego w art. 278 p.p.s.a., gdyż postanowienie o odrzuceniu skargi z tej przyczyny jest zaskarżalne skargą kasacyjną, podczas gdy w niniejszej sprawie skarżący wniósł samodzielne zażalenie, stosownie do uzyskanego pouczenia.

W orzecznictwie ukształtowany został pogląd, że na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania służy zażalenie w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 3 – 4 oraz 220 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a., natomiast od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z powodu niezachowania terminu, o którym mowa w art. 280 § 1 p.p.s.a. przysługuje skarga kasacyjna.

Przyjmuje się bowiem, że przepis art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie może mieć zastosowania do skargi o wznowienie postępowania na mocy odesłania z art. 276 p.p.s.a., gdyż terminy wniesienia skargi o wznowienie zostały uregulowane odrębnie w art. 277 i art. 278 p.p.s.a., a podstawą do odrzucenia skargi z powodu niezachowania terminów ustawowych są przepisy art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie. Zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienia NSA z dnia: 3 kwietnia 2019 r. II OZ 40/19, 22 sierpnia 2019 r. II OZ 725/19, 15 listopada 2019 r. I OZ 1040/19, 18 grudnia 2020 r. II OZ 1110/20, 24 lutego 2021 r. I OZ 20/21, 7 października 2020 r. I OZ 646/20).

Z tych względów konieczne jest ponowne zbadanie dopuszczalności przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania przez Sąd pierwszej instancji.

W rezultacie zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, jako wydane z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 4 w zw. z art. 276 p.p.s.a.

-----------------------

7