Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku SD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi SD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za II, III, IV kwartał 2013 r. oraz podatku do zapłaty za miesiące od kwietnia do października oraz grudzień 2013 r. postanawia: oddalić wniosek.

Skarżąca SD pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Do skargi załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...], z którego wynika, ze skarżąca nie uzyskała przychodu, poniosła koszty prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...]. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ma [...] lat i jest emerytką. Emerytura wynosi [...]. Z tej kwoty po opłaceniu rachunków (prąd ok. [...] za 2 miesiące, t.j. ok. [...] za miesiąc, śmieci [...], telefon ok. [...] na miesiąc) pozostaje jej ok. [...]. Skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku ruchomego o istotnej wartości, ani żadnych nieruchomości. Mieszka w domu stanowiącym własność jej syna. Zgodnie z łączącym ich porozumieniem nie ponosi kosztów najmu, ale do jej obowiązków należy opłacanie w całości rachunków za energię elektryczną. Pozostała po opłaceniu rachunków kwota musi wystarczyć na bieżące utrzymanie. Wnioskodawczyni wskazała, że jej działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, które poprawiłyby tę sytuację. Na skutek dokonanego przez organy zabezpieczenia na rachunku bankowym kwoty w wysokości ok. [...] zmuszona została do zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą A. W [...] przedmiotowa działalność wygenerowała stratę w wysokości [...]. W [...] deklaracja VAT-R została złożona na kwotę [...]. Działalność gospodarczą pod firmą A wznowiła z dniem [...]. Na obecnym etapie, t.j. w trzecim miesiącu po ponownym podjęciu, działalność gospodarcza nie przynosi jeszcze dochodów. Skarżąca podała, że nie posiada środków na zapłatę wpisu sądowego. Jej emerytura jest znacznie niższa niż kwota przedmiotowego wpisu sądowego i ledwie starcza na pokrycie w.w wydatków, t.j. zakup żywności, leków, środków czystości, czasami odzieży. Z emerytury nie jest w stanie odłożyć żadnych kwot tytułem oszczędności, nie posiada również żadnych oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę wpisu sądowego. Skarżąca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca podała, że syn wraz z rodziną przez większą część roku zamieszkuje w I. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni podała, że na rachunku bankowym A organy skarbowe dokonały zabezpieczenia kwoty [...], która w znacznej części nie jest nawet własnością firmy. Skarżąca podała, że jej dochód miesięczny netto wynosi [...]. Do wniosku załączyła kserokopię deklaracji VAT-7K za [...], z której wynika, że podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...].

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że poza dochodami z emerytury nie uzyskuje dochodów z żadnych innych źródeł. Wnioskodawczyni podała, że nie zatrudnia żadnych pracowników. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Skarżąca podała, że była właścicielem domu, który na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego nr [...] z dnia [...] darowała synowi. Wnioskodawczyni podała, że nie darowała żadnych ruchomości. Syn skarżącej nabył dom, w którym mieszka wnioskodawczyni na podstawie umowy darowizny. Skarżąca podała, że syn od ponad [...] lat mieszka w I. Do Polski, w odwiedziny do skarżącej przyjeżdża średnio co [...] miesiące na dłuższy okres czasu ([...] tygodni). Średnio w każdym roku syn wraz z rodziną zamieszkuje w przedmiotowym domu przez okres [...] miesięcy. Przez cały rok syn ponosi wszelkie opłaty związane z utrzymaniem domu, poza opłatami za energię elektryczną, wywóz śmieci i telefon. Do wniosku załączyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Wnioskodawczyni załączyła wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B za okres [...], z których wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych prowadzonych przez C za miesiące [...], z których wynika, że jest realizowane zajęcie egzekucyjne. Skarżąca do pisma załączyła kserokopię umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...], na podstawie której darowała swojemu synowi prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości L, wartość darowizny strony podały na kwotę [...]. Wnioskodawczyni załączyła podatkową księgę przychodów i rozchodów, z której wynika, że nie uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychodów.

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że nie posiada wiedzy dotyczącej sytuacji materialnej jej syna ani dokumentów, o które została wezwana. Wnioskodawczyni oświadczyła, że syn jest osobą pełnoletnią, posiada własną rodzinę i przez znaczną część każdego roku kalendarzowego przebywa za granicą. Syn prowadzi własne gospodarstwo domowe z żoną i z małoletnimi dziećmi. Syn nie dzieli się z nią informacjami na temat swojej sytuacji materialnej, wnioskodawczyni nie posiada wiedzy o wysokości dochodów jego i członków jego rodziny, ani też o poszczególnych składnikach jego majątku. Syn odmówił skarżącej przekazania dokumentów oraz odmówił udzielenia informacji, o które została wezwana. Skarżąca podała, że nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni w piśmie wskazała, że załącza wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres [...] i wskazała, że organy skarbowe dokonały zajęcia jej rachunków bankowych.

Na wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że z niezrozumiałych dla niej przyczyn przy piśmie z dnia [...] nie zostały załączone cytowane dokumenty i wobec tego do pisma załączyła wyciągi z rachunku bankowego za okres [...] oraz kserokopię zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych.

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, t.j. w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek skarżącej należy oddalić, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lat, utrzymuje się z emerytury z ZUS w wysokości [...], nie posiada majątku, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu, ponosi z tego tytułu stratę, mieszka w domu należącym do jej syna, który darowała jemu w dniu [...]. Z załączonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że posiada osobisty rachunek bankowy w B, saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...] oraz [...] firmowe rachunki bankowe prowadzone przez C, jeden rachunek w walucie euro, drugi rachunek w walucie polskiej. Skarżąca podała, że rachunki bankowe podlegają zajęciu i że prowadzona jest z nich egzekucja. Mimo wezwania do złożenia odpisu dokumentów o zajęciu rachunków bankowych skarżąca nie przedłożyła dokumentu, z którego wynikałoby, że zajęciu egzekucyjnemu podlega rachunek bankowy prowadzony przez B. Skarżąca przedłożyła jedynie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, z którego wynika, że adresowane zostało do C. Z powyższego wynika zatem, że skarżąca posiada środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w w kwocie [...]. Ponadto zauważyć należy, że saldo końcowe na rachunku bankowym prowadzonym przez B na dzień [...] wynosiło [...], natomiast skarżąca w dniu [...] sporządziła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym oświadczyła, że nie posiada środków na zapłatę wpisu sądowego.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że z załączonej przez skarżącą kserokopii umowy darowizny wynika, że skarżąca w dniu [...] darowała swojemu synowi ŁD prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości L, wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008 r. o sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r. o sygn. akt II FZ 682/11, z dnia 26.11.2014 r. o sygn. akt II FZ 1501/14, z dnia 09.07.2015 r. o sygn. akt I FZ 243/15, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy syn skarżącej jest w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna syna wnioskodawczyni, a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej syna ŁD oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych o znacznej wielkości uprawnia do stwierdzenia, że syn skarżącej powinien wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pomimo wezwania pozostają nieznane), i to niezależnie od faktu czy prowadzi z nią, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono, jak w sentencji.