II SA/Sz 254/11 - Wyrok

Data orzeczenia	2011-04-28	
Data wpływu	2011-03-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie	
Sędziowie	Arkadiusz Windak
Barbara Gebel /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder	
Symbol z opisem	6122 Rozgraniczenia nieruchomości	
Hasła tematyczne	Rozgraniczenie nieruchomości	
Sygn. powiązane	IOSK 1202/11	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071;  art. 156,  art. 145 par. 1 pkt 4,  art. 157,  art. 7 i 8; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] (sygn. [...]) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] nr [...] z dnia [...]

o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...] w obrębie [...]

w gminie [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, iż decyzją ostateczną

nr [...] z dnia [...], Kierownik Urzędu Rejonowego w [...], orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...], w gminie [...].

W piśmie z dnia [...], skierowanym do Urzędu Miasta w [...], J.K. wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie nr [...] zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...], wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], orzekającą o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...], w gminie [...].

Wniosek został przekazany do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...]. Pismem nr [...] z dnia [...]. Kolegium wezwało J.K. do sprecyzowania żądania określonego we wniosku z dnia [...]. Kolegium powzięło bowiem wątpliwości w tym zakresie żądań strony. Wskazało, że sprecyzowanie złożonego wniosku winno nastąpić poprzez określenie, czy wniesiono o wszczęcie i przeprowadzenie nowego postępowania rozgraniczeniowego działki nr [...], w obrębie [...]; wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...], wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], orzekającą o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...], w gminie [...]; czy też

o stwierdzenie nieważności tej decyzji ostatecznej. W piśmie tym wskazano jednocześnie szczegółowo przepisy prawne stanowiące podstawę prawną poszczególnych trybów postępowania i reguły nimi rządzące.

W odpowiedzi, w piśmie z dnia [...] (data wpływu do Kolegium), J.K. poinformował, że kieruje sprawę do Burmistrza [...] i wnosi o wszczęcie i przeprowadzenie nowego postępowania rozgraniczeniowego działki nr [...]. Mając to na uwadze, Kolegium przekazało wniosek wraz z aktami sprawy Burmistrzowi [...] w celu jego załatwienia.

Następnie, w dniu [...] do Kolegium wpłynął - przekazany przez Burmistrza [...] , wniosek J.K. z dnia [...] J.K. oświadczył w nim, iż wycofuje swój wcześniejszy wniosek o wszczęcie i przeprowadzenie nowego postępowania rozgraniczeniowego działki nr [...], w obrębie [...]. Jednocześnie wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...], wydanej z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...]. Podkreślił, iż nie brał udziału jako strona w postępowaniu rozgraniczeniowym przeprowadzonym w [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu tego wniosku stanęło na stanowisku, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wniosek skarżącego uznać należy tym samym za niezasadny.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 157 § 2 Kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Według art. 157 § 3 Kpa, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzono, iż odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 Kpa może nastąpić wówczas, gdy wszczęcie i prowadzenie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Art. 157 § 3 Kpa stanowi podstawę niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Stanowisko takie prezentuje zarówno doktryna (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks Postępowania administracyjnego - Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2006 r. str. 759), jak też orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych bądź z przyczyn przedmiotowych - wyrok NSA z dnia [...],[...]¬niepubl).

Niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych oznacza, że wniesienie żądania przez dany podmiot nie może wywołać skutku w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego. W większości przypadków będzie to oznaczać, że podmiot żądający stwierdzenia nieważności decyzji nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kpa (teza pierwsza wyroku NSA z 8 lipca 1999r., IV SA 2152/97 - LEX nr 47902; wyrok NSA z 4 grudnia 1998r., I SA 382/98 ¬LEX nr 44550; wyrok NSA z 27 maja 1998r.,

IV SA 1167/96 - LEX nr 43287; teza druga wyroku NSA z 8 listopada 1995r.,

III SA 182/95 - ONSA 1996, nr 4, poz. 167). Natomiast do przyczyn przedmiotowych niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia zalicza się takie okoliczności, jak np. żądanie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, które jeszcze nie zostały wydane, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - oparcie żądania na podstawach uruchomienia innych trybów (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 czerwca 2008r., sygn. akt II SA/Lu 113/08, LEX nr 497341; wyrok NSA z 1 lipca 1998r., III SA 1342/97 - LEX nr 44821). Dopiero w przypadku stwierdzenia, że żądanie zgłosiła strona, a ponadto nie zachodzi żadna z przyczyn wymienionych powyżej, obowiązkiem właściwego organu będzie wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej.

Kolegium przypomniało, iż pismem nr [...] z dnia [...], wezwało J.K. do sprecyzowania żądania określonego w piśmie z dnia [...]. Wskazało w nim szczegółowo, że nowe postępowanie rozgraniczeniowe może być wszczęte i zakończone zgodnie z zacytowanymi przepisami art. 33 i 34 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005r. Nr 240, poz. 2027 z późn. zm.). W piśmie tym Kolegium jednoznacznie pouczyło ponadto wnioskodawcę o trybie składania wniosków oraz o tym, że przesłanki wznowienia postępowania zostały określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071

z późn. zm.), zacytowało powyższy przepis i wskazało przy tym, że zgodnie z art. 146 § 1 Kpa, uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. J.K. został także poinformowany, że przyczyny stwierdzenia nieważności zostały określone w art. 156

§ 1 Kpa (przepis został zacytowany ).

Następnie Kolegium stwierdziło, iż jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia

[...], wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego

w [...], orzeczono o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...]. W dniu [...], w Kancelarii Notarialnej B.C. w [...], pomiędzy J.K. a reprezentującymi Spółdzielnię Produkcji Rolnej "A" w [...] – A.K. i S.S. - zawarto umowę sprzedaży nieruchomości, dla której w Sądzie Rejonowym w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona była księga wieczysta nr [...]. Nieruchomość ta stanowiła działkę gruntu nr [...], o powierzchni [...] m2, położoną w miejscowości [...], w gminie [...] i stanowiła własność Spółdzielni. Następnie w stosunku do tej nieruchomości w dniu [...] postanowieniem nr [...] wszczęto postępowanie rozgraniczeniowe, o którym nowy właściciel nieruchomości J.K. miał nie zostać poinformowany. Ponadto w dniu [...] sporządzono protokół graniczny. Brał w nim udział A.K. jako przedstawiciel Spółdzielni Produkcji Rolnej "A" w [...]. W protokole granicznym Spółdzielnia w dalszym ciągu została wskazana jako właściciel działki nr [...], gdy tymczasem w dniu [...] miało nastąpić jej zbycie na rzecz J.K., a akt notarialny sporządzany był z udziałem A.K.. Postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się wydaniem przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] w dniu [...] decyzji nr [...] o rozgraniczeniu.

J.K. domaga się stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu

z uwagi na brak udziału - jako strona - w postępowaniu rozgraniczeniowym przeprowadzonym w [...] pomimo że, jak wskazał, był właścicielem działki nr [...] już od [...].

Kolegium uznało, że J.K. opiera zatem swoje żądanie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie uruchomienia innego trybu, a mianowicie

na przesłance wznowienia postępowania administracyjnego. Artykuł 145 § 1 pkt 4 Kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Powołanie się na taką przesłankę jest podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego. Podniesienie jej natomiast we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji stanowi przedmiotową przyczynę niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, co też orzekło Kolegium.

Organ stwierdził ponadto, że nie można także pominąć, iż podnoszony przez J.K. zarzut nie brania bez własnej winy udziału w postępowaniu rozgraniczeniowym nie może skutkować uchyleniem decyzji o rozgraniczeniu, jeżeli

od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat (art. 146 § 1 Kpa). Art. 148 § 1 Kpa stanowi natomiast, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się

do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2). W niniejszej sprawie J.K. - jak wynika z akt sprawy - dowiedział się o decyzji najpóźniej w [...].

Niezależnie od powyższego, po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz w wyniku przeprowadzonej wstępnej oceny, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, iż nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki do wszczęcia z urzędu postępowania w celu stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

J.K. po otrzymaniu powyższej decyzji złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, iż jako prawny właściciel działki nr [...] w obrębie [...] nie został poinformowany ani też nie brał udziału w postępowaniu rozgraniczeniowym nieruchomości.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...].

Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, a następnie Skład Orzekający Kolegium podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 Kpa) i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad nieważności, wskazanych w art. 156 § 1 Kpa. W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej badaniu podlega sama decyzja. Celem tego badania jest ocena, czy w decyzji tej tkwią takie wady, które powodują, iż z mocy prawa powstał stosunek prawny ułomny, bądź w ogóle stosunek taki nie nawiązał się. Są to wady o charakterze materialnoprawnym .

Obecny Skład Orzekający Kolegium w pełni podtrzymuje stanowisko, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wniosek skarżącego uznać należy tym samym za niezasadny. Przeanalizowawszy ponownie treść wydanej z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...], w gminie [...], treść decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium w pełni podtrzymało stanowisko, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji ostatecznej.

Kolegium podniosło, że J.K. domaga się stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu z uwagi na brak udziału - jako strona - w postępowaniu rozgraniczeniowym przeprowadzonym w [...]. Oparł zatem konsekwentnie swoje żądanie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie uruchomienia innego trybu, a mianowicie na przesłance wznowienia postępowania administracyjnego. Artykuł 145 § 1 pkt 4 Kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Powołanie się na taką przesłankę jest podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego. Podniesienie jej natomiast we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji stanowi przedmiotową przyczynę niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, co też orzekło Kolegium.

Zarzut braku udziału bez własnej winy w postępowaniu strona mogłaby podnosić, ale jedynie w trybie złożenia wniosku o wznowienie postępowania, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Przesłanka ta - zgodnie z zasadą niekonkurencyjności przesłanek nadzwyczajnych trybów zaskarżenia - nie może być podstawą wniosku składanego w innym trybie niż o wznowienie postępowania administracyjnego. Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego oraz stwierdzenia nieważności decyzji, oparte są na zupełnie różnych podstawach i przesłankach rozstrzygania. Przesłanki te nie krzyżują się wzajemnie, strona nie może tym samym powoływać zarzutu przesłanki, zawartej w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, w ramach wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji opartego o przesłanki wynikające z art. 156 § 1 Kpa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2008r., sygn. akt II SAjGd 85/08, LEX nr 499761). Artykuł 156 § 1 pkt 2 Kpa stanowiący, iż nieważna jest decyzja wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, nie obejmuje przypadku naruszenia przez organ prawa poprzez brak umożliwienia stronie udziału

w postępowaniu. Łączenie zarzutów zaprzeczałoby zasadzie niekonkurencyjności przesłanek zastosowania trybów nadzwyczajnych w postępowaniu administracyjnym, ale przede wszystkim byłoby w sprzeczności z charakterem tych przepisów, które

z istoty swej rzeczy opierają się o konieczność stosowania wykładni ścisłej, tzn. że brak jest w takim przypadku jakiegokolwiek uznania. Kolegium podniosło dalej,

że zasadność wniosku o stwierdzenie nieważności opierać się musi na stwierdzeniu

w treści decyzji oczywistej sprzeczności w zestawieniu z przepisem prawa materialnego, a przesłanki te określone zostały w przepisie art. 156 § 1 Kpa. Zarzut braku udziału strony bez własnej winy w postępowaniu rozgraniczeniowym do tego typu naruszeń nie należy. W tym zakresie Kolegium w pełni podzieliło także pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia

13 lipca 2010r., sygn. akt II SA/Sz 263/10.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 157 § 2 Kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Według art. 157 § 3 Kpa, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji.

Niezależnie od powyższego, po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz w wyniku ponownie przeprowadzonej wstępnej oceny, Kolegium stwierdziło, iż nie zachodzą

w niniejszej sprawie przesłanki do wszczęcia z urzędu postępowania w celu stwierdzenia nieważno zaskarżonej decyzji.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa bezwzględnie obowiązującego:

1) art. 6-11 (zasady ogólne), art. 28 (definicja strony w postępowaniu administracyjnym), art. 75, 77, 80, 81, 85 (postępowanie dowodowe) Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie strona domagała się wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...], podczas gdy samo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] traktowało sprawę prowadzoną z wniosku strony jako postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji, gdyż strona podaniem z dnia [...] skierowanym do Burmistrza [...] wyraźnie oświadczyła, że domaga się w tej sprawie "stwierdzenia nieważności tej decyzji ostatecznej", a także wolę tę wyraźnie konsekwentnie powtórzyła we wniosku skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy;

2) art. 156 § 1 pkt 2 i 4 i art. 157 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] nr [...] wydanej z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...] w obrębie [...] pomimo, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa i została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; przy wskazaniu, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a zatem SKO w [...] winno - w razie jakichkolwiek wątpliwości co do woli strony - wszcząć i prowadzić z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wobec zaistnienia jej przesłanek;.

3) art. 33 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U.

z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji (9 czerwca 1998 r.) poprzez błędne przyjęcie, że postępowanie rozgraniczeniowe przeprowadzone bez udziału strony (właściciela nieruchomości) zakończone wydaniem decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...] w obrębie [...] skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie (nie do właściciela nieruchomości) nie nosi znamion decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w [...] i orzeczenie, że decyzja administracyjna z dnia [...]

nr [...], wydana z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego

w [...], o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...], w obrębie [...] jest nieważna, jak i o orzeczenie o zwrocie przez SKO w [...] na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia jego praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...].

W uzasadnieniu skargi J.K. podniósł, iż domaga się stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z dnia [...] nr [...], wydanej z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], o rozgraniczeniu nieruchomości położonej na działce nr [...] w obrębie [...], gdyż będąc jej właścicielem od dnia [...] nie składał wniosku

o rozgraniczenie, nie brał udziału w tym postępowaniu, a sama decyzja wydana w tej sprawie została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. O istnieniu

tej decyzji dowiedział się w [...] z decyzji w sprawie wymiaru podatku

od nieruchomości.

Zgodnie z brzmieniem art. 156 § 1 pkt 2 i 4 i § 2 i art.157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa lub została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Powołując się na przesłankę nieważności decyzji, o której mowa w § 1 pkt 2

art. 156 Kpa, strona nie jest ograniczona jakimikolwiek terminem, natomiast przy powołaniu się na przesłankę nieważności, o której mowa w art. 156 §1 pkt 4 Kpa, właściwy organ nie stwierdzi nieważności decyzji, gdy od dnia jej doręczenia

lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W niniejszej sprawie przedmiotowa decyzja w ogóle nie została stronie doręczona. Strona wie o jej istnieniu, lecz formalnie nigdy jej nie otrzymała. Decyzja

ta nie wywołała także nieodwracalnych skutków prawnych. W sprawie nie zachodzą zatem jakiekolwiek przeszkody formalne, aby zbadać, czy ww. decyzja jest nieważna

na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 4 kpa. Co więcej, nawet przy braku wyraźnej woli strony w tym zakresie, właściwy organ zobligowany jest z urzędu wszcząć postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, gdy zachodzą jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie (por. art. 157 § 2 Kpa).

W niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego, nie budzi wątpliwości, że od dnia

[...] jest on właścicielem nieruchomości położonej na działce nr [...]

w obrębie [...], dla której w Sądzie Rejonowym w [...] prowadzona jest Księga Wieczysta [...]. Od tego więc dnia stał się właścicielem ww. nieruchomości, wyłącznie uprawnionym do żądania rozgraniczenia przedmiotu swojej własności i brania udziału w takim postępowaniu. Wpis przejścia prawa własności na stronę w Księdze Wieczystej posiada jedynie charakter deklaratoryjny.

Tym niemniej, według dokumentów znajdujących się w aktach ww. Księgi Wieczystej, wniosek zawarty w umowie sprzedaży przedmiotowej działki (Akt notarialny sporządzony w Kancelarii Notarialnej B. C. w D.P. z dnia [...] Rep. [...]) o wpisanie przejścia prawa własności został złożony do Sądu w dniu [...] i został załatwiony pozytywnie w dniu [...].

Pomimo tego geodeta, na zlecenie poprzedniego właściciela nieruchomości, wykonał w dniu [...] protokół graniczny, który stał się następnie podstawą wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się strona. Decyzja ta rozstrzygnęła o prawach i obowiązkach Spółdzielni Produkcji Rolnej "A" [...], która nie była już stroną w sprawie, albowiem dokonała wcześniej zbycia nieruchomości na rzecz J.K. Decyzja ta została doręczona wyłącznie Spółdzielni Produkcji Rolnej "A" [...].

Zdaniem J.K., w sprawie jest zatem oczywiste, że poprzedni właściciel celowo działał na szkodę nabywcy nieruchomości, a organy administracji publicznej - pomimo obowiązku w tym zakresie - nie stały na straży praworządności

i wydały decyzję rażąco naruszając przepisy prawa.

Pomimo powyższych, oczywistych faktów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] bezzasadnie odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Organ w kilku zaledwie zdaniach uzasadnił w sposób zupełnie nieprzekonujący swoje stanowisko, przy czym w ogóle nie odniósł się do kwestii cytowanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przytoczonych wyżej faktów, poprzestając na analizie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego.

Skarżący stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję SKO w [...] - wbrew bezwzględnemu obowiązkowi przewidzianemu przez art. 28 Kpa, nie zbadał

i w konsekwencji przyjął błędnie, że doręczenie przedmiotowej decyzji osobie niebędącej stroną w sprawie nie skutkuje obowiązkiem stwierdzenia nieważności decyzji. SKO w [...], wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy art. 6-11 Kpa.

Ponadto, organ naruszył zasady prowadzenia postępowania dowodowego

w sprawie administracyjnej wskazane w art. 75 § 1 i 77 §1, art. 80 i 81 Kpa, bezzasadnie pomijając dowody znajdujące się w aktach sprawy, z których wynika,

że zachodzą w sprawie przesłanki nieważności decyzji o rozgraniczeniu, a przecież zgodnie z brzmieniem art. 6 i 7 Kpa, Kolegium działa na podstawie przepisów prawa, stojąc w toku postępowania na straży praworządności i podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W niniejszej sprawie, SKO w [...] zupełnie pominęło interes właściciela przedmiotowej nieruchomości, organ zaś wydający kwestionowaną decyzję wydał

ją z oczywistym rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje jej nieważnością.

Skutek ten powoduje także fakt, zaistnienia w sprawie czwartej przyczyny nieważności decyzji (skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie). Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa i przedstawicieli doktryny, nie chodzi przy tym o omyłkę w doręczeniu decyzji, lecz o rozstrzygnięcie o prawach

i obowiązkach osoby nie będącej stroną (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2007 r.,

I OSK 350/06, Lex nr 291195: "Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. można stosować tylko do kwalifikowanego naruszenia prawa przez skierowanie decyzji do jednostki, która w świetle przepisów prawa nie jest stroną postępowania w danej sprawie. Przy ocenie stopnia naruszenia przepisów prawa należy uwzględnić zatem sytuacje, czy w toku postępowania prowadzono czynności wobec jednostki, która jest stroną w sprawie. Jeżeli z materiałów dowodowych wynika, że całe postępowanie było prowadzone wobec strony w rozumieniu art. 28 Kpa, a jedynie w decyzji omyłkowo określono stronę, nie ma podstaw do stosowania sankcji nieważności decyzji"; por. też wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 400/06, Lex nr 351135: "Kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa., przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, zachodzić będzie wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28Kpa, a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania" czy wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008 r., II OSK 674/07, Lex nr 467518: "W przypadku gdy jako stronę oznaczono podmiot, który nie był i nie może być stroną postępowania, bowiem postępowanie nie dotyczyło jego interesu prawnego lub obowiązku, to taka decyzja jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. W przypadku zaś wielości stron postępowania oznaczenie jako strony osoby, która nie jest i nie może być stroną, powoduje kwalifikowaną wadę decyzji także wówczas, gdy pozostałe strony

są oznaczone prawidłowo").Inne przykłady z orzecznictwa to: wyrok NSA z dnia

26 stycznia 1995 r., I SA 2578/93, Prok. i Pr. 1995, nr 9, s. 47: "Decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty adiacenckiej (art. 44 ustawy z dnia 29. kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), skierowana do osoby, która w chwili orzekania nie jest już właścicielem nieruchomości jest nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 4 Kpa."; podobnie wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1995 r., I SA 2528/93, ONSA 1996, nr 1, poz. 34: "Decyzje administracyjne o ustaleniu opłaty adiacenckiej (art. 44 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), skierowane do osób, które nie mają przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa w tym postępowaniu (byli właściciele), są nieważne z mocy art. 156 § 1 pkt 4 Kpa."; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2001 r., IV SA 2450/98, Wspólnota 2001, nr 8, s. 50: "W postępowaniu administracyjnym zawsze musi uczestniczyć strona, bowiem zmierza ono do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której konieczne jest ustalenie podmiotu mającego interes prawny oraz przedmiotu sprawy. Skierowanie aktu administracyjnego do podmiotu nie będącego stroną w sprawie jest poważną wadą, stanowiącą przesłankę stwierdzenia nieważności tego aktu - art. 156 § 1 pkt 4 Kpa.".

"Na podstawie wyżej wymienionych wyroków NSA można starać się wskazać kryterium odróżnienia sytuacji, w których uznaje się błąd w odniesieniu do strony jako przyczynę nieważności z pkt 4 art. 156 § 1, a w których traktuje się taki błąd jako rażące naruszenie prawa. Otóż przyczyna czwarta znajduje zastosowanie wówczas, gdy wobec danej osoby można było wydać tego typu decyzję bądź wcześniej (były użytkownik, były właściciel bądź organ) mylnie ustalił stosunki między podmiotami pewnych czynności (np. pełnomocnictwo czy przypadek użytkownika niebędącego zarządcą ani inwestorem). Przede wszystkim zaś, jak wskazuje wyrok NSA z dnia

17 grudnia 1998 r., IV SA 2272/97, Lex nr 45697; "Art. 156 § 1 pkt 4 Kpa przewiduje taką sytuację, że osoba, do której skierowana została decyzja istnieje, tzn. osoba fizyczna żyje, a inny podmiot faktycznie i prawnie istnieje, jednakże nie może wykazać się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 Kpa."

Błąd wobec osoby wywołuje natomiast nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa, gdy nie mogło być wątpliwości, że dana osoba nie może być podmiotem danych praw i obowiązków z uwagi na brak spełnienia materialnych przesłanek wynikających z ustawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że wniosek skarżącego z dnia [...] brzmi: "...proszę o stwierdzenie nieważności tej decyzji ostatecznej. Prośbę swą motywuję tym, iż będąc właścicielem w/w działki od [...] nie brałem udziału jako strona w postępowaniu rozgraniczeniowym przeprowadzonym w [...]"

Odczytując sens tego wniosku należy z całą pewnością stwierdzić, że J.K. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Skarżący nie powołał się jednak na art.156 Kpa i nie wskazał konkretnej przesłanki stwierdzenia nieważności. Organ uznał, iż wniosek ten oparty jest na przesłance wznowieniowej (art.145 § 1 pkt 4 Kpa) - strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dlatego też, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. Powstaje jednak pytanie czy taka interpretacja wniosku J.K., była jedyną możliwą i właściwą. Jakkolwiek skarżący wcześniej został przez Kolegium szczegółowo poinformowany o podstawach prawnych i zasadach stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej i wznowienia postępowania administracyjnego, to jednak jako osoba nie posiadająca wykształcenia prawniczego, mógł sporządzić swój wniosek w sposób nieprofesjonalny.

Zdaniem Sądu, możliwe było i bardziej właściwe, inne odczytanie motywacji wniosku skarżącego i uznanie wniosku jako opartego na przepisie art.156 § 1 pkt 4 Kpa (stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie). Jeżeli organ miał jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie zobowiązany był do spytania strony jak należy rozumieć jej żądanie. Organ tego nie uczynił, sam zinterpretował wniosek i jak wynika ze skargi, dokonał tego w sposób niezgodny z intencją skarżącego.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], tak z dnia [...] jak i z dnia [...], znajduje się sformułowanie, iż "po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz w wyniku przeprowadzonej wstępnej oceny, Kolegium stwierdza, iż nie zachodzą również w niniejszej sprawie przesłanki wszczęcia z urzędu postępowania w celu stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji."

W ocenie Sądu, takie stanowisko nie jest prawidłowe. Należy pamiętać, że decyzja nieważna, zawierająca wady wyliczone w art. 156 § 1 jest, pomimo tych wad, aktem administracyjnym. Jest to jednak niewątpliwie akt wadliwy, który do czasu stwierdzenia jego nieważności wywołuje skutki prawne i wiąże inne organy państwowe.

W przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, iż organ wydając decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a następnie ponownie rozpatrując sprawę, dokonał jedynie wstępnej analizy wystąpienia przesłanek, czy to rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, czy to przesłanek wymienionych w pozostałych punktach art. 156 § 1 Kpa i nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Obowiązkiem organu rozważającego wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest przeprowadzenie analizy, nie tylko czy wystąpiła w sprawie ta przesłanka, która zawarta została we wniosku i czy nie występują inne formalnoprawne warunki do wszczęcia postępowania, ale także czy nie miały miejsca inne naruszenia prawa objęte art. 156 § 1 Kpa, mogące stanowić podstawę wszczęcia postępowania z urzędu (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995, z. 1 poz. 32; wyrok NSA z 15.kwietnia 2008 r. sygn.akt II OSK 390/07 LEX 53459; por. też M. Jaśkowska (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, Kraków 2000, s. 930). Należy wszak pamiętać, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem prowadzonym w trybie nadzwyczajnym. Jego przedmiotem jest ostateczna decyzja administracyjna, a ściślej wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Zakończenie tego postępowania decyzją o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności oznacza, że nie stwierdzono występowania żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, a tym samym, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym, decyzja ta może pozostać w obrocie prawnym.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] nr [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art.7,art.8, art.156 § 1 pkt 4

i art.157 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...],

na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art.200 w zw. z art.205 ww. ustawy.

.