Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] Miasta W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu stwierdza, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa

Uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. Zarządu Dzielnicy [...] Miasta W., wydaną na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 z późn. zm.1), § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 220, poz. 9485, z 2010 r. Nr 203, poz. 6025, z 2012 r. poz. 8352 oraz z 2014 r. poz. 10376) w związku z § 24 ust. 1 uchwały nr LVlll/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937, z 2011 r. Nr 116, poz. 3676, z 2013 r. poz. 6 oraz z 2014 r. poz. 6136), odmówiono zakwalifikowania M. M. do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu jako gospodarstwa trzyosobowego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że M. M. złożyła wniosek o zawarcie umowy najmu na podstawie § 4 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937 z późn. zm.).

Zainteresowana ubiega się o najem lokalu z mieszkaniowego zasobu [...] wraz z dwoma synami P. M. ur. [...].04.2000 r. i M. M. ur. [...].03.2003 r. Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z synami i byłym mężem w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Najemcami tego lokalu są były mąż wnioskodawczyni oraz jego siostra A. M. na podstawie umowy najmu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Osobami uprawnionymi do zamieszkiwania są wnioskodawczyni oraz jej synowie. Lokal składa się z trzech pokoi o powierzchni mieszkalnej 34,45 m2 i powierzchni użytkowej 48,00 m2. Na koncie lokalu nie występują zaległości, do opłat zgłoszonych jest pięć osób. Dalej organ wskazał, iż w dniu [...] marca 2015 r. przeprowadzono wizję lokalną w przedmiotowym lokalu, podczas której wnioskodawczyni wskazała, iż zamieszkuje w pokoju z synami, drugi pokój zajmuje jej były mąż, natomiast trzeci pokój stoi pusty. A. M. przebywa w lokalu czasami, przychodzi w odwiedziny do brata. Zdaniem organu powierzchnia mieszkalna na osobę wynosi 8,61 m2 i nawet przy założeniu, że w lokalu zamieszkuje pięć osób powierzchnia mieszkalna jest przekroczona, a więc wnioskodawczyni nie spełnia kryterium metrażowego. Nadto organ wyjaśnił, że Komisja Mieszkaniowa w dniu [...] kwietnia 2015 r. zaopiniowała wniosek negatywnie.

Skarżąca pismem z dnia [...] lipca 2015 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmówieniu jej i dzieciom udzielenia pomocy mieszkaniowej z zasobów lokalowych [...] pomimo spełnienia przez nich kryteriów przewidzianych prawem.

W odpowiedzi na to wezwanie Zarząd Dzielnicy [...] W. podjął w dniu [...] sierpnia 2015 r. uchwałę nr [...], w której podtrzymał negatywną kwalifikację M. M. do przyznania lokalu mieszkalnego wyrażoną w uchwale nr [...] z dnia [...] maja 2015 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. zarzuciła zaskarżonej uchwale nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej, w której znajduje się z synami, a także niezbadanie całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i niezbadanie jej sytuacji życiowej, opisanej w piśmie pracownicy OPSu złożonego do akt sprawy wraz z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, niewskazanie dlaczego dokument ten został pominięty przy ocenie materiału dowodowego oraz przez niedokonanie własnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji rodzinnej, w której się znajduje wraz z synami, w związku z sytuacją mieszkaniową oraz pominięcie w tym zakresie pisma pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej.

Zarzuciła również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

– § 4 ust. 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. (dalej uchwała), poprzez stwierdzenie, że nie wypełnia warunków do udzielenia pomocy mieszkaniowej z zasobów lokalowych miasta, tj. pozostawania w trudnych warunkach mieszkaniowych, bowiem w lokalu, w którym zamieszkuje wraz z dziećmi, przypada więcej niż 6 m2 powierzchni mieszkalnej na domownika, podczas gdy z synami może korzystać z jednego pokoju o powierzchni 9,62 m2 i nie ma żadnej możliwości korzystania z pozostałych pokoi,

– § 5 ust. 2 pkt 3 lit. c uchwały, przez ustalenie, że z synami nie pozostaje w trudnej sytuacji rodzinnej, związanej z warunkami mieszkaniowymi, polegającej na istniejącej przemocy lub innej patologii w rodzinie, pomimo że trudna sytuacja została stwierdzona przez pracownika OPS i potwierdzona pisemnie, a możliwość korzystania przez nią i synów z najmniejszego pokoju w lokalu, podczas, gdy były mąż i ojciec chłopców zajmuje największy z pokoi, należy zakwalifikować, jako zarówno przemoc psychiczną lub inną patologię.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga oceniania w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w postępowaniu poprzedzającym ustalenie listy osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wydawania decyzji i administracyjnych, chociaż w art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) ustawodawca określił działania organu gminy jako "rozpatrywanie i załatwianie" wniosków o najem lokali, co wyraźnie nawiązuje do pojęć z zakresu procedury administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 997/09, dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.cbois.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Nie oznacza to jednak, że podstawowe standardy określone zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności dyspozycją art. 7 k.p.a., nie mają zastosowania do postępowania zakończonego wydaniem aktu z zakresu administracji publicznej.

Odmawiając skarżącej zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu [...], organ powołał § 4 w zw. z § 22 oraz § 24 ust. 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r.

Zgodnie z § 4 uchwały lokale z mieszkaniowego zasobu mogą być wynajmowane osobom:

1) które są bezdomne albo pozostają w trudnych warunkach mieszkaniowych, przy czym za trudne warunki mieszkaniowe uznaje się zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni mieszkalnej, a także zamieszkiwanie w pomieszczeniach nienadających się na stały pobyt ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, a nadto

2) w których gospodarstwie domowym średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza minimum dochodowego.

Stosownie do § 22 ww. uchwały:

1. Wnioski osób występujących o zawarcie umowy najmu lokalu, zamianę lub uregulowanie tytułu prawnego do lokalu, z wyłączeniem spraw wymienionych w § 40 i § 40a, wraz z oświadczeniami dotyczącymi stanu majątkowego oraz dokumentacją potwierdzającą posiadane przez te osoby tytuły prawne do lokali, powinny być składane w urzędzie dzielnicy właściwym dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, w przypadku osób bezdomnych - w urzędzie dzielnicy, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce faktycznego zamieszkania, natomiast w przypadku osób bezdomnych, które nie wykazały swojego ostatniego miejsca zamieszkania w [...] - w dowolnie wybranym urzędzie dzielnicy. Wnioski w sprawach, w których wymagane jest weryfikowanie kryterium dochodowego, składane są dodatkowo wraz z oświadczeniami i dokumentami wydanymi przez podmioty wskazane w § 1 pkt 25, potwierdzającymi wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone we wniosku do wspólnego zamieszkiwania.

2. Przy rozpatrywaniu wniosków osób, o których mowa w ust. 1 należy poddać wnikliwej analizie:

1) dotychczasowy sposób korzystania przez wnioskodawcę z lokalu, a w szczególności przestrzeganie przez wnioskodawcę warunków określonych w umowie najmu oraz wywiązywanie się z obowiązków najemcy;

2) zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela;

3) posiadanie przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania innego tytułu prawnego do lokalu niż wymienione w § 6 ust. 1 pkt 1;

4) rozporządzenie, przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania, pod jakimkolwiek tytułem posiadanym prawem do lokalu, budynku mieszkalnego lub jego części w okresie ostatnich pięciu lat przed dniem złożenia wniosku, a także fakt dokonania przez te osoby zamiany lokalu, budynku mieszkalnego lub jego części na lokal kwalifikujący ich do ubiegania się o poprawę warunków zamieszkiwania w ramach mieszkaniowego zasobu, oraz dodatkowo

5) w przypadku osób ubiegających się o najem lokalu na podstawie § 4, § 12 i § 31:

a) warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania,

b) warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i uwzględnić możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach.

3. Burmistrz dzielnicy lub osoba przez niego upoważniona może zwrócić się do właściwego ośrodka pomocy społecznej o wydanie opinii na temat sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy oraz osób zgłoszonych przez niego do wspólnego zamieszkiwania.

4. Wnioski, o których mowa w ust. 1, po przeanalizowaniu i weryfikacji, wskazany przez burmistrza dzielnicy pracownik komórki organizacyjnej urzędu dzielnicy właściwej do prowadzenia spraw lokalowych, przedstawia Komisji do zaopiniowania.

5. Odmowa złożenia oświadczeń i dokumentów, o których mowa w ust. 1, potwierdzenie w nich nieprawdy, odmowa złożenia oświadczeń bądź dokumentów umożliwiających przeprowadzenie analizy, o której mowa w ust. 2, jak również informacje uzyskane w toku analizy, o której mowa w ust. 2, mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania wniosku.

6. (60) W przypadku osób wymienionych w § 5 ust. 2 pkt 2a i 2b legitymowanie się tytułem najmu do lokalu znajdującego się w budynku prywatnym lub lokalu znajdującego się w nieruchomości, w stosunku do której ostateczna stała się decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania byłym właścicielom prawa użytkowania wieczystego do tej nieruchomości, nie może stanowić podstawy do odmowy zakwalifikowania wniosku.

Natomiast w myśl § 24 ust. 1 uchwały, wnioski zaopiniowane przez Komisję rozpatruje zarząd dzielnicy, który rozstrzyga o zakwalifikowaniu i umieszczeniu wnioskodawcy na liście osób oczekujących na najem lokalu.

Ostatni przywołany przepis jest przepisem kompetencyjnym, natomiast z treści uzasadnienia uchwały wynika, że organ odmówił zakwalifikowania skarżącej do umieszczenia na liście oczekujących na najem lokalu z uwagi na niespełnienie normy wynikającej z § 4 uchwały, bowiem na osobę w zajmowanym przez nią lokalu przypada więcej niż 6 m2 powierzchni mieszkalnej. Zgodzić się należy z organem, iż zgodnie z § 1 pkt 16 ww. uchwały przez powierzchnię mieszkalną lokalu należy rozumieć łączną powierzchnię wszystkich pokoi. Zatem za podstawę wyliczenia kryterium metrażowego przyjmuje się powierzchnię mieszkalną całego lokalu, a nie tylko jego część (jeden z pokoi). Uwzględniając osoby zameldowane w lokalu powierzchnia mieszkalna przypadająca na jedną osobę wynosi w przedmiotowym lokalu 6,89 m2. Tym samym przekroczone zostało kryterium metrażowe określone w § 4 pkt 1 uchwały.

Wskazać jednak należy, odnosząc się do argumentacji organu zawartej w zaskarżonej uchwale, iż nie pozwala ona, zdaniem Sądu, na uznanie, że jest ona wynikiem wnikliwej analizy. Wskazać bowiem należy, iż w § 5 ust. 2 pkt 3 lit. c uchwały stwierdzono, iż postanowień § 4 pkt 1 nie stosuje się do osób pozostających w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej obejmującej istniejącą udokumentowaną przemoc lub inną patologię w rodzinie, pod warunkiem, że wnioskodawca zamieszkuje w lokalu za zgodą właściciela.

W sprawie wiadomo, iż w przedmiotowym lokalu składającym się z trzech pokoi zameldowani są były mąż wnioskodawczyni L. M., jego siostra A. M. oraz M. M. wraz z dwoma synami. Najemcami tego lokalu są L. M. i jego siostra A. M., natomiast jak wskazuje sam organ wnioskodawczyni wraz z synami jest osobą uprawnioną do zamieszkiwania w tym lokalu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy należy zdaniem Sądu rozważyć kwestie związane z faktem zamieszkiwania w tym lokalu trzech rodzin. "Warunki zamieszkiwania", o których mowa w § 5 ust. 2 pkt 3 uchwały należy bowiem rozumieć jako warunki faktyczne zamieszkiwania (powierzchnia, wyposażenie, stan techniczny, ilość osób korzystających w lokalu, itp.), zwłaszcza w kontekście tego co wynika m.in. z protokołu kontroli lokalu w dniu [...] marca 2015 r., zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] W. z dnia [...] maja 2015 r., iż skarżąca wraz z synami zajmuje jeden pokój o powierzchni niespełna 10 m2, zaś pozostałe pokoje w tym lokalu są zamknięte, bowiem zajmują je były mąż skarżącej i jego siostra. Te kwestie nie zostały przez organ w żaden sposób ocenione, a jest to istotne w kontekście zapisu § 5 ust. 2 ww. uchwały. Organ winien ocenić, czy w związku z warunkami mieszkaniowymi skarżąca wraz z małoletnimi synami nie znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej lub społecznej.

Konkludując Sąd stwierdza, iż zaskarżona uchwała została wydana z istotnym naruszeniem przepisów procesowych zawartych w uchwale nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. Organ bowiem, podejmując rozstrzygnięcie o niezakwalifikowaniu i nieumieszczeniu skarżącej na liście osób oczekujących na najem lokalu, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i wnikliwy całego istotnego w sprawie materiału dowodowego, nie czyniąc istotnych dla przyjętej podstawy prawnej ustaleń faktycznych. Przeciwnie, stanowisko organu zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazuje na pobieżną i wybiórczą ocenę okoliczności faktycznych.

Powyższy sposób załatwienia sprawy nie spełnia także standardów obowiązujących w państwie prawa. Choć Zarząd Dzielnicy prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie był zobowiązany stosować przepisy procesowe zawarte w ww. uchwale, to jednak organ władzy publicznej nie powinien tracić z pola widzenia zasad prawnych określonych w art. 6 i 7 k.p.a. Przepisy te stanowią, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tych zasad w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie respektowano.

W tym stanie rzeczy zaskarżona uchwała nie mogła ostać się w obrocie prawnym. 

Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę dokonaną powyżej ocenę prawną. W konsekwencji, mając na względzie procesowe i materialne przepisy uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości ustali, czy skarżąca spełnia przesłanki do zawarcia umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta W.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.