Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 977/17 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Wnioskiem z dnia 16 lutego 2017r. B. K. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty w drodze wyjątku.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2017r. Nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2016r., poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.e.r.f.u.s.", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 kwietnia 2017r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty w drodze wyjątku organ, decyzją z dnia [...] maja 2017r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako: "K.p.a.", utrzymał w mocy powyższą decyzję. W motywach rozstrzygnięcia – powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy – organ stwierdził, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. Organ podkreślił, że przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Przyznanie omawianego świadczenia możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. W ocenie organu trudności w uzyskaniu formalnego zatrudnienia nie mogą być traktowane jako okoliczności szczególne, zaś potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy okres pozostawania bez zatrudnienia, nie stanowi okresu składkowego ani nieskładkowego. Organ wskazał nadto, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą podstawą do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

Skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł B. K., wnosząc o jej uchylenie oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów na okoliczność spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., tj. zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 10 kwietnia 2017r., zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 8 maja 2017r., orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 sierpnia 2016r., karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 11 stycznia 2017r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dowolną ocenę materiału dowodowego, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie. W konsekwencji powyższego błędnie przyjęto, że skarżący nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności, w związku z czym nie przysługuje mu uprawnienie do świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu skargi, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009r. sygn. akt l OSK 295/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), wskazano, że samo powoływanie się na fakt pozostawania bez pracy nie może być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności, bowiem istotne znacznie mają dowody potwierdzające rzeczywistą aktywność w poszukiwaniu pracy. Autor skargi podkreślił, że był zarejestrowany jako bezrobotny i poszukiwał pracy pozostając w gotowości do jej podjęcia, a zatem niemożność znalezienia zatrudnienia stanowiło okoliczność niezależną od niego i niezawinioną, co – zadaniem skarżącego – stanowi o spełnieniu przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. W uzasadnieniu Sąd przypomniał, że przepis art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., determinuje trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech ww. przesłanek, zaś brak jednej z nich wyklucza tę możliwość. Następnie Sąd podkreślił, że organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki wynikające z powołanego przepisu, bowiem w przypadku skarżącego nie można mówić, że nie spełnił on przewidzianych w ustawie warunków do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności.

W dalszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że B. K. na 53 lata życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 18 lat, 5 miesięcy i 23 dni (od dnia 8 marca 1998r. do dnia 14 kwietnia 2004r., od dnia 5 października 2004r. do dnia 18 lutego 2008r., od dnia 1 czerwca 2008r. do dnia 18 listopada 2010r. oraz od dnia 18 lutego 2013r. do dnia 28 maja 2015r.). Do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy występowały długotrwałe przerwy w opłacaniu składek ubezpieczeniowych wynoszące łącznie powyżej 12 lat. Podkreślono, że w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych skarżący udokumentował 1 rok, 4 miesiące i 10 dni tych okresów. Zdaniem Sądu I instancji zestawienie wykazanych przez organ przerw w zatrudnieniu z okresem zatrudnienia jednoznacznie wskazuje, że okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do wieku skarżącego, który miał 53 lata w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy. Sąd I instancji podkreślił, że stan zdrowia skarżącego nie stanowił przeszkody w zatrudnieniu, natomiast przerwy w zatrudniniu nie powstały wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem całkowitej niezdolności do pracy skarżącego, co potwierdza orzeczenie komisji lekarskiej z dnia 22 września 2015r., gdyż został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero od dnia 28 maja 2015r., a od dnia 14 lutego 2011r. istniała jedynie częściowa niezdolność do pracy.

W ocenie Sądu I instancji okoliczność poszukiwania zatrudnienia przez skarżącego jest bezsporna, jednak trudności w znalezieniu pracy związane z wysokim bezrobociem nie są wystarczającym argumentem dla usprawiedliwienia niepodejmowania zatrudnienia podlegającemu ubezpieczeniu. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że fakt rejestracji w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie świadczy o zaistnieniu okoliczności szczególnych, uniemożliwiających podjęcie pracy, a okres zarejestrowania jako bezrobotny bez prawa do zasiłku nie ma wpływu na okres łącznego ubezpieczenia, gdyż nie jest okresem składkowym ani nieskładkowym. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania wszelkich dowodów i okoliczności związanych z dochodzonym roszczeniem. Sąd wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który potwierdziłby, że czynił cokolwiek więcej ponad okresowe stawianie się w urzędzie pracy w celu uzyskania, a następnie przedłużenia statusu bezrobotnego. W aktach sprawy brak jest karty aktywności, informacji o przyczynach niezatrudnienia przez pracodawców, dowodów świadczących o samodzielnym poszukiwaniu zatrudnienia. Nadto skarżący w okresie zarejestrowania w urzędzie pracy nie podnosił kwalifikacji zawodowych oraz nie starał się o ich zmianę.

Sąd I instancji zaznaczył, że obecny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie pracy, jednak okoliczność ta nie może stanowić wyłącznej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niezdolność do pracy, która pojawiła się u skarżącego od dnia 28 maja 2015r. nie może usprawiedliwiać jego krótkiego stażu ubezpieczeniowego. Również przedstawione zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 8 maja 2017r. o posiadanym od dnia 14 września 2010r. orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, nie świadczą o szczególnych okolicznościach uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia z powodu stanu zdrowia, bowiem brak aktywności zawodowej skarżącego obejmuje także okresy znacznie wcześniejsze. W konkluzji Sąd I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Tym samym w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki do przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w drodze wyjątku określone w art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. Sąd podkreślił trafność wskazania organ, iż wnioskowane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od uzasadnionych potrzeb osoby o nie się ubiegającej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł B. K. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, podnosząc następujące zarzuty naruszenia prawa:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku skarżącego kasacyjnie nie zachodzą szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak spełnienia w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że nie spełnia on warunków do przyznania mu tego świadczenia. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że skarżący kasacyjnie jest osobą, która nie mogła znaleźć ani utrzymać zatrudnienia ze względu na istniejące bezrobocie, występujące w szczególności w okresach, w których nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu. W związku z tym skarżący kasacyjnie nie miał realnej możliwości podjęcia i utrzymania pracy w opisanej sytuacji. Ponadto wskazał, że stany chorobowe, które miały charakter przewlekły, poprzedzające stwierdzenie częściowej, a następnie całkowitej niezdolności do pracy, wpływały na aktywność życiową i zawodową skarżącego kasacyjnie, co utrudniało, a wręcz uniemożliwiało mu znalezienie i utrzymanie pracy. Podniósł, że z uwagi na stwierdzoną częściową niezdolność do pracy miał utrudnioną możliwość znalezienia i utrzymania zatrudnienia, co w sytuacji istniejącego bezrobocia spowodowało, że był osobą nieatrakcyjną dla potencjalnych pracodawców, co z kolei uniemożliwiło mu znalezienie i utrzymanie zatrudnienia w tym okresie. Jednocześnie z tego powodu przez okres ponad 4 lat pozbawiony był możliwości uzyskania wyższego stażu ubezpieczniowego, co ocenione powinno zostać jako dodatkowe uzasadnienie spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności. W ocenie skarżącego kasacyjnie prawidłowa wykładnia powołanego przepisu powinna prowadzić do przyjęcia, że w świetle podjętych ustaleń skarżący kasacyjnie spełnia warunek szczególnych okoliczności, o którym mowa w tym przepisie.

2. Naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo jej wadliwości, bowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie było możliwe stwierdzenie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uprawniające do uzyskania renty w drodze wyjątku, gdyż organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz zaniechał przeprowadzenia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie ustalenia przyczyn związanych z pozostawaniem skarżącego w pewnych okresach osobą bezrobotną.

b. art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 9 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo jej wadliwości z uwagi na niedostateczne poinformowanie skarżącego kasacyjnie o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, związanych z przyczynami pozostawania przez skarżącego osobą bezrobotną i nieudzieleniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek dotyczących możliwości wykazania przez skarżącego kasacyjnie spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie renty w drodze wyjątku.

c. art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 10 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo jej wadliwości poprzez nieumożliwienie skarżącemu kasacyjnie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji, gdyż w toku sprawy nie skierowano do skarżącego pisma informującego, że zostały zebrane wszystkie materiały i dowody oraz nie poinformowano go przed wydaniem decyzji, że będzie mógł się w określonym terminie co do nich wypowiedzieć.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i ponowne rozpoznanie skargi, natomiast w razie nieuwzględnienia tego wniosku wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu podkreślono, że skarżący kasacyjnie pozostawał bez pracy z uwagi na istniejące bezrobocie, które realnie uniemożliwiało mu zatrudnienie. Niezależnie od tego schorzenia, na które cierpiał z pewnością zmniejszały jego aktywność życiową i zawodową potęgując problemy w znalezieniu pracy w okresach bezrobocia. Przyczyny te należało ocenić jako mające charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od możliwości i woli skarżącego, w związku z czym należało zakwalifikować je jako spełniające przesłankę szczególnych okoliczności wymaganych do przyznania renty w drodze wyjątku. Skarżący kasacyjnie nie miał realnej szansy na znalezienie zatrudnienia w okresach, w których nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, bowiem nie stwierdzono żeby otrzymywał jakieś oferty pracy z urzędu pracy. Podkreślił, że uzyskał przeważający staż ubezpieczeniowy w okresie poprzedzającym zmiany społeczno-polityczne przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Jest powszechnie znane, że po tym okresie bezrobocie stanowi istotny problem społeczny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt FSK 618/04, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W zakresie podstawy kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. jako pierwszy postawiony został zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz zaniechanie przeprowadzenia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia przyczyn pozostawania przez skarżącego w określonych okresach bezrobotnym, w kontekście wypełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. Powyższy zarzut postawiony został w odniesieniu do dwóch okoliczności faktycznych: otrzymywania przez skarżącego ofert pracy w okresach bezrobocia i daty powstania schorzeń skarżącego poprzedzających częściową niezdolność do pracy i ich wpływu na aktywność zawodową skarżącego. Analiza powyższych tez dowodowych dokonana na gruncie ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego, które następnie zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji i nie były podważane w skardze kasacyjnej, prowadzi do wniosku, iż oceniany zarzut kasacyjny nie może być uznany za zasadny. Sąd I instancji zaskarżony wyrok oparł bowiem na generalnym ustaleniu, iż skarżący w konkretnych terminach pozostawał bezrobotnym. Z niezakwestionowanych ustaleń nie wynika natomiast aby skarżący w okresie bezrobocia otrzymywał oferty zatrudnienia. To zaś powoduje zbędność ustaleń czy ewentualne oferty pracy były możliwe do przyjęcia i czy odpowiadały kwalifikacjom skarżącego. Zbędne jest także badanie daty powstania schorzeń skarżącego poprzedzających częściową niezdolność do pracy i ich wpływu na jego aktywność zawodową, skoro niekwestionowane jest ustalenie tyczące daty powstania u skarżącego zarówno częściowej, jak i całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym, jakkolwiek stan zdrowia jest okolicznością mającą generalnie wpływ na aktywność zawodową człowieka, to jednak tak długo jak nie powoduje on całkowitej niezdolności do pracy i nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej zatrudnienie, nie jest okolicznością relewantną na gruncie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (vide: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016r. sygn. akt I OSK 1926/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 9 K.p.a. Nie ulega wątpliwości, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a nadto czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.). Powyższe oznacza, iż na gruncie postępowania administracyjnego nie przyjmuje się fikcji powszechnej znajomości prawa (vide: T.Górzyńska, Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 1999, s. 218). Naruszenie w toku postępowania administracyjnego powyższej zasady może przybierać postać odmowy udzielenia informacji, udzielenia informacji niepełnej lub błędnej. Może także polegać na pominięciu milczeniem pewnych istotnych elementów stanu faktycznego lub prawnego sprawy, jak również udzieleniu informacji nieprawdziwej, w tym również dotyczącej treści przepisów prawa. Ma to miejsce w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że to właśnie błędna informacja lub jej brak spowodowały zachowanie strony przynoszące niekorzystne dla niej skutki (vide: wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011r. sygn. akt II GSK 41/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Analiza okoliczności niniejszej sprawy nie dostarcza dowodów na naruszenie powyższej zasady w toku badanego postępowania, bowiem skarżący kasacyjnie już we wniosku inicjującym postępowanie jasno wskazał w oparciu o jaką regulację prawną i jakie przesłanki domaga się przyznania renty w drodze wyjątku. W toku postępowania z własnej inicjatywy przytaczał argumenty popierające złożony wniosek, a nadto swobodnie poruszał się w postępowaniu składając środki zaskarżenia od niekorzystnych dlań rozstrzygnięć. Ponadto należy zauważyć, iż na żadną z ww. okoliczności, powodującej naruszenie art. 9 K.p.a., skarżący nie powołał się w skardze kasacyjnej. Zarzucił jedynie, iż nie został poinformowany jakie okoliczności "mogłyby mieć znaczenie w zakresie ich oceny pod kątem ich uznania za szczególne". Powyższe nie stanowi jednak naruszenia art. 9 K.p.a., lecz jest oczekiwaniem wskazania przez organ takich okoliczności, które organ jest w stanie uznać za szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. To zaś jest elementem doradztwa prawnego, które zakłada wskazanie określonego sposobu postępowania w sprawie i które należy odróżnić od obowiązku udzielenia stronie należytej i wyczerpującej informacji w rozumieniu art. 9 K.p.a. (vide: wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1997r. sygn. akt III SA 66/96, niepubl; wyrok NSA z dnia 27 marca 1998r. sygn. akt I SA/Łd 489/98, niepubl.).

Nie jest także zasadnie podniesiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w związku z art. 10 K.p.a. Powszechnie przyjmuje się, iż naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi wadę procesową, która może stanowić podstawę uchylenia decyzji, jeśli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej ów zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia adekwatnego związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012r. sygn. akt II OSK 1490/11; wyrok NSA z dnia 26 maja 2011r. sygn. akt I OSK 842/11; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011r. sygn. akt I OSK 575/10; H.Knysiak-Molczyk, [w:] H.Knysiak-Molczyk (red.), A.Golęba, T.Kiełkowski, K.Klonowski, M.Romańska, Kodeksu postępowania administracyjnego, Komentarz, WK 2015, uwaga 10 do art. 10; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 6 do art. 145). Skarga kasacyjna nie zawiera natomiast argumentacji wskazującej na to, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło dokonanie konkretnych czynności procesowych, istotnych z punktu widzenia okoliczności sprawy.

Odnosząc się z kolei do sformułowanego na gruncie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., poprzez błędną wykładnię pojęcia "szczególne okoliczności", wskazać należy na poprawność rozumienia tegoż pojęcia zaprezentowaną przez Sąd I instancji , który za kluczowe dla możliwości przyznania prawa do emerytury lub renty w powyższym trybie uznał spełnienie przez wnioskodawcę w znacznym stopniu warunków do uzyskania zwykłej emerytury lub renty. Jakkolwiek w swych początkowych orzeczeniach wydawanych na gruncie omawianego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny uważał, iż przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione od stażu ubezpieczeniowego czy długości przerwy, jaka zaistniała między ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy (vide: wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2000r. sygn. akt II SA 1933/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2000r. sygn. akt II SA 1935/00, niepubl.), to jednak poglądy te ewoluowały w kierunku przeciwnym wskazując, iż zatrudnienie, które powinno być brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., powinno obejmować znaczący okres aktywności zawodowej strony. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby bowiem w prosty sposób do przyznawania świadczeń osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (vide: wyrok NSA z dnia 28 marca 2001r. sygn. akt II SA 3028/00, niepubl; wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2001r. sygn. akt II SA 3276/00, Lex nr 81648; wyrok NSA z dnia 14 maja 2001r. sygn. akt II SA 249/01, Lex nr 55035, a w nowszym orzecznictwie: wyrok NSA z dnia 3 września 2014r. sygn. akt I OSK 1396/14; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016r. sygn. akt I OSK 929/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W okolicznościach niniejszej sprawy warunek ów nie może być uznany za spełniony, skoro w okresie 10 lat poprzedzających datę powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżący udokumentował jedynie 1 rok, 4 miesiące i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a w ogóle, będąc osobą w wieku 53 lat, udokumentował 18 lat, 5 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Dodatkowo wypada wskazać, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że za szczególne okoliczności winno uważać się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi zatem tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku (vide: wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017r. sygn. akt I OSK 1845/17; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016r. sygn. akt I OSK 2088/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Taką szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., nie jest fakt niestabilnej sytuacji na rynku pracy, zagrożenia bezrobociem, czy też samego bezrobocia. Są to bowiem zjawiska, które immanentnie występują w gospodarce rynkowej. Uznanie bezrobocia za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., w praktyce powodowałoby obowiązek przyznawania powyższego świadczenia nie w drodze wyjątku lecz powszechnie (vide: wyrok NSA z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt I OSK 2314/16; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018r. sygn. akt I OSK 1844/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym bycie bezrobotnym nie zwalnia bezrobotnego z własnej aktywności w kierunku poszukiwania zatrudnienia. Natomiast niekwestionowane okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na jakąkolwiek aktywność skarżącego w tym zakresie, w tym także w zakresie podnoszenia własnych kwalifikacji i dostosowania ich do aktualnych potrzeb rynku pracy.

Ponadto trzeba podkreślić, iż szczególne okoliczności na gruncie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., to takie zdarzenia, które udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. W tym zakresie skarżący poza zjawiskiem bezrobocia odwoływał się do stanu własnego zdrowia, który nie był w toku postępowania kwestionowany i wynikał w szczególności z wiążących organ orzeczeń komisji lekarskiej. Wskazywane przez skarżącego utrudnienia w możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia, w świetle art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., nie mogą odnieść skutku. Przepis ten bowiem jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zatem zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., jest całkowita niezdolność do pracy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem, a więc przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską, a nie stwierdzona przez innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. (vide: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016r. sygn. akt I OSK 1926/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym nawet stan zdrowia uzasadniający orzeczenie częściowej niezdolności do pracy skarżącego nie mógł być potraktowany jako szczególna okoliczność w rozumieniu powyższego przepisu. Konkludując wypada zatem wskazać, iż postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego także należy uznać za bezzasadny.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 258 – 261 P.p.s.a.).