Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1010/17 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 12 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1010/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę A. M. (dalej: skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z 20 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W motywach orzeczenia Sąd podał, że zarządzeniem z 7 lipca 2017 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Skarżący złożył na to zarządzenie zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II FZ 612/17, oddalił.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 22 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 7 lipca 2017 r. wzywającego stronę do uiszczenia wpisu od skargi, z jednoczesnym pouczeniem, że nieuzupełnienie powyższego braku fiskalnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z notatki urzędowej z dnia 25 stycznia 2018 r. wynika, że strona nie uiściła wpisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga podlega odrzuceniu. Wskazał, że skarżący odebrał wezwanie w dniu 17 stycznia 2018 r., a termin do uregulowania należnego wpisu bezskuteczne upłynął z końcem 24 stycznia 2018 r. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje bez znaczenia złożony przez stronę w piśmie z 22 stycznia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się bowiem, że jeżeli strona po doręczeniu jej prawomocnego wezwania do uiszczenia wpis sądowego, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia tej należności, wystąpi do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas złożenie wniosku nie przerywa biegu do uiszczenia wpisu oraz nie chroni przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie.

Ponadto skoro wezwanie do uiszczenia wpisu nastąpiło w wyniku wykonania prawomocnego zarządzenia, złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może dotyczyć tej konkretnej opłaty. Ewentualne uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy ma znaczenie w toku dalej prowadzonego postępowania w konkretnej sprawie.

Skarżący wywiódł od tego postanowienia zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne, bowiem zaprezentowana przez sąd pierwszej instancji wykładnia przepisów prawa mających zastosowanie w tej sprawie jest sprzeczna z gwarantowanym w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawem do sądu.

W analizowanej sprawie bezsprzecznie zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 lipca 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu stało się prawomocne na skutek oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia od tego zarządzenia w postanowieniu z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II FZ 612/17. W postanowieniu tym przesądzono jednak jedynie tyle, że Przewodniczący Wydziału WSA w Gdańsku określił wpis od skargi w prawidłowej wysokości i uczynił to w oparciu o właściwą podstawę prawną. Z całą pewnością wydanie tego postanowienia, skutkujące zakończeniem procedury odwoławczej od zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu od skargi, nie wpłynęło w jakimkolwiek zakresie na gwarantowane skarżącemu i mające swe źródło w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do pomocy w przypadku braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Jak stanowi art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony nie tylko w toku postępowania – na każdym jego etapie, ale nawet przed jego wszczęciem. Taki sposób uregulowania omawianej instytucji ma gwarantować pełną ochronę podmiotów niemających środków na prowadzenie sporu sądowego przed koniecznością rezygnacji z realizacji prawa do sądu z powodów finansowych. Nie może budzić wątpliwości, że w szczególności w sprawach sądowoadministracyjnych, w których obywatel (podmiot prawa) wchodzi w spór z organem administracji, ochrona przed konsekwencjami braku środków finansowych powinna być bezwzględnie przestrzegana. Dlatego też stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu jest nie do zaakceptowania.

Wskazać w tym miejscu należy, że w zaskarżonym orzeczeniu Sąd pierwszej instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego ma wynikać, że jeżeli strona po doręczeniu jej prawomocnego wezwania do uiszczenia wpis sądowego, a przed upływem siedmiodniowego terminu do wniesienia tej należności, wystąpi do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to wówczas złożenie wniosku nie przerywa biegu do uiszczenia wpisu oraz nie chroni przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego teza ta jest prawidłowa, jednak w odniesieniu do innej sytuacji procesowej, tj. gdy skarżący w tej samej sprawie składa kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy. W takim przypadku rzeczywiście złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy po wezwaniu skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu i nie chroni przed skutkami niezastosowania się do wezwania (tak np. w postanowieniach NSA z dnia: 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16; 10 lipca 2018 r., sygn. akt II FZ 339/18). Jednakże w opisanej wyżej sytuacji strona ma zagwarantowane prawo do rozpoznania jej pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast WSA w Gdańsku na skutek zaskarżonego orzeczenia skarżącego takiego prawa pozbawił.

Wniesienie zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu jest uprawnieniem procesowym strony. Skorzystanie przez stronę z tego uprawnienia nie może pozbawiać jej prawa do zainicjowania procedury zapewniającej przyznanie prawa pomocy w wypadku braku środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Oba uprawnienia procesowe strony postępowania: tj. prawo do kwestionowania wysokości wpisu od skargi oraz prawo do przyznania prawa pomocy, są od siebie niezależne i oba gwarantowane w procedurze sądowoadministracyjnej. Nie istnieje podstawa prawna do pozbawienia strony jej uprawnienia do złożenia i rozpoznania wniosku o prawo pomocy tylko z tego powodu, że zdecydowała się kwestionować wysokość (podstawę prawną) wpisu od skargi w postępowaniu zażaleniowym od zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu.

Skoro na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie był jeszcze rozpoznany, to okoliczność taka uniemożliwiała odrzucenie skargi ze względu na nieuiszczenie wpisu w terminie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 uchylił zaskarżone postanowienie.