Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 października 2022 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 08 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę w całości; 2. zwraca skarżącemu niezasadnie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł (słownie: dwieście złotych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia

[...] czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz S. P. w związku z opieką nad babcią G. P..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 6 maja 2022 r. S. P. zwrócił się do Wójta Gminy P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią G. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku załączył orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. . z dnia [...] r. o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności – znacznego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. Wójt Gminy P. działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 1-3, art. 23 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazywał, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ wskazał, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. P. zarzucając:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego S. P. jako opiekunowi niepełnosprawnej osoby dorosłej, pomimo uznania tego przepisu za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7 kpa, art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 86 kpa przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, a w szczególności:

- nieustalenie okoliczności dotyczących przyczyn rezygnacji S. P. z zatrudnienia z dniem [...] grudnia 2019 roku oraz przyczyn braku podejmowania zatrudnienia od tego dnia do chwili obecnej,

- nieustalenie okoliczności czasu powstania niepełnosprawności i charakteru schorzeń G. P., czasu ich trwania, długotrwałości procesu leczenia,

- sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i logiki przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią w sytuacji, w której organ I instancji przyjął, że odwołujący sprawuje szeroki zakres opieki codziennie w godzinach od 07:00 do 20:00,

- brak przeprowadzenia dowodu z zeznań w charakterze świadka K. P. na okoliczność przyczyn rezygnacji odwołującego z zatrudnienia, przyczyn niepodejmowania zatrudnienia obecnie, intensywności opieki S. P. nad babcią, braku możliwości podjęcia pracy w związku z tą opieką, czasu trwania i charakteru schorzeń G. P., długotrwałości procesu leczenia babci odwołującego,

- brak przeprowadzenia dowodu z zeznań wnioskodawcy S. P. w charakterze strony na okoliczność przyczyn rezygnacji odwołującego z zatrudnienia, przyczyn niepodejmowania zatrudnienia obecnie, intensywności opieki S. P. nad babcią, braku możliwości podjęcia pracy w związku z tą opieką, czasu trwania i charakteru schorzeń G. P., długotrwałości procesu leczenia babci odwołującego,

- brak przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej G. P. na okoliczność schorzeń G. P. oraz czasu ich powstania, długotrwałości procesu leczenia babci odwołującego, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że brak jest związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją odwołującego S. P. z zatrudnienia z dniem [...] grudnia 2019 roku a podjęciem się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oraz pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego S. P. a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a konkretnie na art. 17 tej ustawy. Dodatkowo organ przywołał art. 128 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem SKO jakkolwiek na wnukach ciąży wobec legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babci obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża je w dalszej kolejności. Zdaniem SKO, aby uznać, że w świetle przepisów u.ś.r. obowiązek alimentacyjny przeszedł z zstępnych zobowiązanych w pierwszej kolejności na osoby będące zobowiązane w dalszej kolejności należy wykazać, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności określone w art. 132 K.r.o. Ustalając zaś, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1 a u.ś.r.

SKO wskazało, że babcia Odwołującego się ma dwóch synów, którzy niewątpliwie zobowiązani są do alimentacji przed nim. Tym samym Odwołującemu się przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby synowie nie byliby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, czego zdaniem organu nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez niech opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o fakt, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. P. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji SKO zarzucił naruszenie:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 2, art. 18, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności w sytuacji, w której osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym same nic legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie są zdolne do wypełnienia tego obowiązku,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dowolne przyjęcie, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż synowie G. P. nie mają możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z poprzedzającą ją decyzją wydanej z upoważnienia Wójta Gminy P..

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że wbrew wykładni przepisów organ II instancji przyjął, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Zdaniem Skarżącego dokonana przez organ II instancji wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pomija całkowicie cel, jakiemu służy ta ustawa oraz zasady wynikające z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, jak chociażby zasada równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej) oraz konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Ponadto, z art. 69 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wynika obowiązek zapewnienia przez władze publiczne realnej pomocy osobom niepełnosprawnych. Z kolei z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wynika obowiązek uwzględniania dobra rodziny oraz prawo rodzin w trudnej sytuacji materialnej i społecznej do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Organ II instancji zdaniem S. P. niezasadnie oparł się jedynie na literalnym brzmieniu analizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Skarżącego wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób wskazanych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej, a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną. Powyższy sposób rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy, w związku z art. 132, ale także art. 144 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prowadzi do konkluzji, iż w wyjątkowych sytuacjach, pasierb wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem/macochą, może zostać uznany za osobę uprawnioną do takiego świadczenia.

Nie sposób zgodzić się zdaniem Skarżącego ze stanowiskiem organu II instancji, by synowie G. P. byli w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec swojej matki. Dalej Skarżący podał, że organ I instancji, który prowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w tym zakresie, nie miał wątpliwości co do okoliczności braku możliwości sprawowania opieki przez synów G. P.. Niezrozumiale, nieuzasadnione i pozbawione podstaw jest dla S. P. odmienne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego i jeżeli w ocenie organu II instancji stan faktyczny jest inny niż ustalony przez organ I instancji, należało w tym zakresie przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, aby te okoliczności szczegółowo ustalić. Przyjęcie takiego stanowiska przez organ II instancji jest zdaniem Skarżącego całkowicie dowolne, czym organ II instancji w sposób istotny naruszył art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa.

Ponadto Skarżący w pełni podtrzymał argumentację wskazaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji, do których w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie odniósł się organ II instancji.

Dalej Skarżący wskazywał na przesłanki, którymi kierował się organ I instancji wydając decyzję odmowną i wskazał na treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 roku w sprawie K 38/13. Odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez S. P., a opieką nad babcią Skarżący wskazał, że od wielu lat pomagał babci w związku z jej schorzeniami, jednak do końca 2019 roku miał możliwość łączenia tej pomocy z wykonywaniem pracy zarobkowej. Stan zdrowia babci oraz jej niesamodzielność z końcem 2019 roku osiągnęły jednak taki poziom, że nie było już możliwym dalsze jednoczesne wykonywanie pracy i pomaganie chorej babci, a stan ten trwa do chwili obecnej. Jedyną przyczyną niepodejmowania obecnie zatrudnienia przez S. P. jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawną G. P..

Dla Skarżącego oczywistym jest, że niepełnosprawność G. P. powstała znacznie wcześniej niż dzień wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a z pewnością istniała ona w dniu rezygnacji Skarżącego z zatrudnienia w związku z koniecznością intensyfikacji opieki nad babcią. Dalej wskazano, że organ I instancji ustalił w toku postępowania, że pomoc babci sprawowana jest przez skarżącego w godzinach od 07:00 do 20:00 i obejmuje szereg czynności o charakterze opiekuńczym. Oczywistym jest zdaniem Skarżącego w tej sytuacji, że S. P. w związku ze świadczeniem tej opieki nie ma obiektywnej możliwości podjąć zatrudnienia. Wskazuje na to intensywność pomocy oraz fakt świadczenia jej praktycznie od rana do wieczora.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że G. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 55 akt adm.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności jej art. 17.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a Skarżącym jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi (Skarżącemu) S. P. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią G. P. w sytuacji, gdy wymagająca opieki ma dwójkę dzieci – synów zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żaden nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż nie można ustalić daty, od której osoba niepełnosprawna została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, Sąd wskazuje, że zasadnie uznał organ II instancji, że skoro osoba niepełnosprawna wymagająca opieki ma dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to one są w pierwszej kolejności uprawnione do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne.

Z akt sprawy wynika, że G. P. w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała [...] lata i mieszkała w miejscowości K., legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choruje, przyjmuje leki i wymaga całodobowej opieki oraz pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Jest wdową.

W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych organy ustaliły, że G. P. ma dwóch synów. Syn L. P. pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy. Oświadczył, że nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na swój stan zdrowia, m.in. leczy się na chorobę [...]ą (k. 58 akt adm.). Zamieszkuje w O. . Drugi syn S. P. nadużywa alkoholu i nie utrzymuje kontaktów z matką. Również oświadczył, że nie może opiekować się matką z powodu złego stanu zdrowia psychicznego (k. 59 akt adm.). Zamieszkuje w tej samej miejscowości co G. P.. Z akt sprawy wynika, że żaden z synów nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności winny świadczyć o tym, że to Skarżącemu powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż jest on faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej. W sprawie ustalono, że S. P. mieszka w miejscowości T. , a nad babcią, w miejscowości jej zamieszkania - K. , sprawuje opiekę w godzinach 7:00-20:00.

Sąd tej oceny Skarżącej nie podziela, bowiem to dzieci G. P. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to te osoby ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, Skarżący jest wnukiem osoby niepełnosprawnej, w związku z czym jest z nią spokrewniona w linii prostej, ale w drugim stopniu. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu, a te nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Zarówno Wójt, jak i Kolegium ustalili, że żaden z synów osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które niejako warunkuje, w myśl powołanych wyżej przepisów, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszej kolejności (wnukowi).

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którą obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W ocenie Sądu, tak też powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych słusznie argumentował organ odwoławczy.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuka nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż synowie G. P., którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to Skarżącego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy, babcia Skarżącego ma dwóch synów i z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia ich to, że znajdują się ich zdaniem w sytuacji osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej stałej opieki nad matką. Nie ma możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej, jeżeli dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy, a wskazane przez nich okoliczności wyłączające nie tylko nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., ani szczególnie nadzwyczajnych i wyjątkowych, ale i obiektywnych okoliczności pozwalających przyjąć, że Skarżący jako osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, mogłaby skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak ustalono zarówno Stanisław jak i L. P. mogą nawet jeśli opieki nie mogą sprawować osobiście, to wypełnić swój obowiązek alimentacyjny mogą poprzez świadczenia finansowe na rzecz osoby trzeciej wykonującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką (także Skarżącemu). Jak ustalono S. P. osiąga dochody w kwocie [...]zł, a L. P. w kwocie [...]zł (oświadczenia na k. 58-59 akt adm.).

Przywołać w tym miejscu należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyroki NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18, z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1220/19, z 28 kwietnia 2022r., sygn. I OSK 1261/21, dostępne CBOSA).

Wskazać należy jednak, iż wprawdzie nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Takie obiektywne przesłanki w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły.

Sąd podkreśla, że w realiach rozpatrywanej sprawy żaden z synów osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani nawet umiarkowanym. Syn S. P. oświadczył tylko, że nie może opiekować się matką z powodu złego stanu psychicznego, nie opisał jednak tych okoliczności i nie wskazał, że stan jego zdrowia pozwala na ubieganie się o orzeczenie o niepełnosprawności oraz że zaistniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką. Sąd stwierdza także, że w niniejszej sprawie przeprowadzono należyte postępowanie wyjaśniającego na okoliczność, czy synowie G. P. rzeczywiście są w stanie podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez osobiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, czy też pośrednio – poprzez pokrywanie kosztów opieki sprawowanej przez osobę trzecią. Oprócz oświadczenia o niemożności sprawowania opieki nad matką w sprawie nie zaistniały przyczyny uniemożliwiające im osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów opieki nad ich matką sprawowaną przez osobę trzecią, którą może być Skarżący.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

W pkt 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o zwrocie Skarżącemu kwoty 200 zł tytułem nienależnie uiszczonego wpisu, na zasadzie art. 255 w związku z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., albowiem nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 8 września 2022r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, obowiązującej na dzień wydania zarządzenia) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 18 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.