Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Asesor WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.), Protokolant Paweł Majka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006r. sprawy ze skargi W.S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] grudnia 2005r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] października 2005r. Nr [...]. Organ pierwszej instancji decyzją odmówił W.S. udzielenia pomocy w miesiącu sierpniu 2005r. w zakresie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat związanych z pełnomocnictwem dla adwokata. Jako podstawę decyzji organ I instancji podał art. 3 ust.4, art.7 ust.4, art. 8, art. 39 ust.1-2, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 3 i art. 107 ust.5 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) – dalej ustawa o pomocy społecznej.

Organ pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na wniosek z dnia [...] sierpnia 2005r. W.S. o przyznanie zasiłku celowego pracownik socjalny w dniu [...] sierpnia 2005r. przeprowadził z wnioskodawcą wywiad środowiskowy, prosząc o uzupełnienie wniosku o brakujące dokumenty tj. pisemne potwierdzenie z Powiatowego Urzędu Pracy o gotowości wnioskodawcy do podjęcia pracy i oświadczenie o dochodach. Zdaniem organu I instancji zaświadczenia z PUP jest istotnym dokumentem mającym wpływ na rodzaj i wielkość przyznanej pomocy, ponieważ potwierdza czy wnioskodawca zgodnie z deklaracjami słownymi wykazuje chęć podjęcia pracy i czyni jakiekolwiek starania w tym kierunku.

W niniejszej sprawie W.S. zdaniem organu odmówił przedstawienia pracownikowi socjalnemu zaświadczenia, jak również pozyskania go w PUP i dostarczenia go w terminie późniejszym. Organ wskazał, że W.S. odmówił złożenia oświadczenia o dochodach z klauzulą o odpowiedzialności karnej wymaganego w oparciu o art. 107 ust.5 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu deklarowany dochód zainteresowanego nie jest adekwatny do poziomu zaspakajanych jego potrzeb, a uzyskiwana pomoc pieniężna ze środków pomocy społecznej nie jest wystarczająca na pokrycie znacznych potrzeb zainteresowanego szczególnie w zakresie zużywanych w dużych ilościach wyrobów tytoniowych, kawy, papieru czy kolorowych tuszy do drukarek komputerowych.

Zdaniem organu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z uwagi na brak kompletu dokumentów – poza wnioskiem- organ pierwszej instancji nie miał możliwości rozpatrzenia wniosku zainteresowanego. Wskazano również, że wcześniej kiedy skarżący zwracał się o przyznanie pomocy i zależało mu na jej uzyskaniu żądane dokumenty przedkładał.

Organ odwoławczy dodatkowo wskazał na znaną z urzędu postawę strony w toku postępowania prowadzonego w każdej sprawie o pomoc o którą wnioskuje i z tego też względu uznał decyzję organu I instancji za zasadną.

Od przedmiotowej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył W.S. wnosząc o uchylenie decyzji "pozbawiającej możliwości skorzystania z przyznanej pomocy prawnej w sprawie – sygn. akt IV SA/Po 1414/04". W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie jest prawdą, że nie chce wylegitymować się potwierdzeniem posiadania statusu osoby bezrobotnej w postaci zaświadczenia, gdyż żaden przepis pomocy społecznej tego nie wymaga od wnioskodawcy. Zdaniem skarżącego przywołany przez organ I jak i II instancji art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest zupełnie nieuzasadnionym, zwłaszcza że przepis ten "nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku roznoszenia poczty własnej Ośrodka Pomocy Społecznej do Urzędu Pracy i nie powinien dyskredytować decyzji starosty i dawać podstawę pracownikowi socjalnemu do odmówienia przyznania świadczenia z pomocy społecznej z powodu nie zgadzania się przez wnioskodawcę na wykonywanie czynności sprawdzających wiarygodności podawanych przez niego informacji i dokumentów – zwłaszcza, że w tym celu pracownikowi służy art. 105 ustawy o pomocy społecznej."

Jednocześnie wskazał, że organ odmawiając przyznania pomocy w pokryciu kosztów pełnomocnictwa celowo utrudnia uzyskanie przyznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomocy prawnej. Takim postępowaniem nie działa na korzyść strony postępowania i w jego słusznym interesie, naruszając prawo skarżącego do skorzystania z przyznanej mu pomocy prawnej poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, przytaczając argumentację z zaskarżonej decyzji oraz wskazując, że w aktach sprawy jest dokument potwierdzający fakt odmowy podjęcia pracy przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w prowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego czy też przepisów postępowania, które to naruszenia mają wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd jest władny to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. W niniejszej sprawie Sąd również nie stwierdził by zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca obarczona była wadą powodującą ich nieważność.

Wskazać należy jednakże, iż zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca narusza przepisy postępowania w szczególności art. 107 §1 i § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Jednak naruszenie to nie mało wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z przywołanym przepisem decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

W powyższym zakresie zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie spełniają wskazanych tym przepisem wymogów. Organ drugiej instancji jako podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia powołał przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji natomiast powołano art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast organ pierwszej instancji w podstawie prawnej decyzji wskazał szereg przepisów dotyczących przyznania jak i realizacji pomocy jak również powołał art. 11 ust. 2 ustawy oraz art. 107 ust. 5 ustawy dotyczące odmowy udzielenia pomocy. W uzasadnieniu natomiast odniesiono się do okoliczności dotyczących nie złożenia przez skarżącego wymaganych dokumentów tj. zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o gotowości do podjęcia pracy i oświadczenia o dochodach.

Wskazana przez organ I instancji okoliczność, że wnioskodawca nie przedstawił żądanych dokumentów nie może sama przez się wskazywać, że W.S. nie zależało na uzyskaniu wnioskowanego świadczenia – zasiłku celowego. Nie stanowi również takiego uzasadnienia przytoczona przez organ I instancji okoliczność, że kiedy wnioskodawcy zależało na przyznaniu pomocy finansowej – dokumenty wymagane przez organ przedkładał.

Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że skarżący odmawiał czy też uchylał się od podjęcia zatrudnienia, a tym samym nie współdziałał z organem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zebrany w sprawie materiał - a właściwie jego brak w tym zakresie - nie uprawniał do takiego stwierdzenia i zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Natomiast bezspornym w sprawie jest to, że W.S., pomimo wezwania o przedłożenie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy oraz oświadczenia o dochodach – dokumentów tych nie złożył (wezwanie k- 6 akt administracyjnych). W aktach administracyjnych ( k-5v akt administracyjnych) znajduje się oświadczenie napisane przez W.S., że nie posiada żadnego dochodu ani majątku. Jednak zgodnie z treścią art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin(..). Zgodnie z ust. 5 przywołanego art. 107 ustawy o pomocy społecznej – pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby ubiegającej się pomoc - złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Wzór oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym określa załącznik do rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ( Dz. U. Nr 77 poz.672). Przywołane rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 107 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Zgodnie z przywołanym rozporządzeniem sytuację rodzinną, dochodową i majątkową osoby ustala się na podstawie dokumentów tj. m.in.– decyzji starosty o uznaniu lub odmowie uznania za osobę bezrobotną, utracie statusu osoby bezrobotnej o przyznaniu, odmowie przyznania, wstrzymaniu, wznowieniu wypłaty oraz utracie lub pozbawieniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, dodatku szkoleniowego (...) albo zaświadczenia o pozostawaniu w ewidencji bezrobotnych lub poszukujących pracy (§ 7 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia), oświadczenia o stanie majątkowym. Wzór oświadczenia o stanie majątkowym został określony w rozporządzeniu (§ 7 ust. 1 pkt 20 i ust. 2).

Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad środowiskowy jest nie tylko uprawniony ale zobowiązany ustalić sytuację majątkową osoby ubiegającej się o pomoc. Przywołane przepisy rozporządzenia stanowią podstawę do żądania przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. Z tego też względu nie ma racji skarżący wskazując, że żaden przepis prawa nie wymaga aby dostarczył zaświadczenia z urzędu pracy, czy też wypełnił druki oświadczeń.

Natomiast wskazany przez skarżącego przepis art. 105 ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę żądania przez organy pomocy społecznej udzielania informacji czy dostarczenia dokumentów niezbędnych dla postępowania w sprawie przyznania pomocy - od sądów, organów i jednostek organizacyjnych. Przywołany przepis nie wyłącza obowiązku przedłożenia określonych dokumentów przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia. W sytuacji w której skarżący nie dostarcza żądanych przez organ dokumentów musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami takiego działania. Postawa taka doprowadzić może do odmowy przyznania pomocy – tak jak w niniejszej sprawie.

Skarżący pomimo wezwania do złożenia oświadczenia o dochodach – oświadczenia nie złożył. W piśmie, które skarżący przesłał do organu z dnia [...].09.2005r. (k-11 akt administracyjnych) żądał jedynie wyjaśnienia podstawy prawnej nałożonego obowiązku dostarczenia dokumentów z powiatowego urzędu pracy. Jednocześnie wymaganych dokumentów nie złożył.

Zdaniem Sądu - realizacja uprawnień świadczeniobiorcy wymaga spełnienia przez niego określonych warunków, które powinny być oceniane w kontekście zasad i celów pomocy społecznej. Ustawodawca przewiduje różne przypadki odmowy przyznania pomocy, jej wstrzymania, ograniczenia i zmiany formy. Zachowanie skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie - przyznania zasiłku celowego – wskazuje na co najmniej obojętność w zakresie nakładanych na niego obowiązków. Niewątpliwie żądanie przez organ zaświadczenia z urzędu pracy znajdowało w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnienie. Nie można zarzucić również organowy bezpodstawności żądania złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Pracownik socjalny, który przeprowadza wywiad środowiskowy – bądź dokonuje jego aktualizacji - jest zobowiązany do zwrócenia szczególnej uwagi na postawę osoby ubiegającej się o pomoc. Skarżący wielokrotnie podkreślał, że do jego obowiązków nie należy przedkładanie dokumentów, tym samym uchylał się od ich przedłożenia i winien liczyć się z odmową przyznania zasiłku.

Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej organ wskazał m.in. art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przywołany przepis uprawnia organ do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia w sytuacji w której osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy odmawia złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie kwestionuje tej okoliczności tj. nie złożenia oświadczenia o stanie majątkowym na wymaganym formularzu. Wskazuje natomiast na bezzasadność żądania od niego zaświadczenia z urzędu pracy w sytuacji legitymowania się przez skarżącego decyzją starosty. Powyższego nie może zmienić żądanie skarżącego dotyczące przeprowadzenia z urzędu dowodów z akt administracyjnych jak i sądowoadministracyjnych z innych postępowań jego dotyczących. Sąd bada legalność działań organu na dzień wydawania przez ten organ decyzji. Nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji dostarczenie do sądu tj. po zakończeniu postępowania administracyjnego dokumentów, które winny być przedłożone organowi.

Dodatkowo wskazać należy, że zasiłek celowy zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Skarżący w sprawie IV SA/Po 1414/04, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżącemu w tym zakresie prawo pomocy zostało udzielone. Oznacza to, że wszelkie koszty udziału pełnomocnika w sprawie zostały wyłożone przez Skarb Państwa. Nie miałoby więc żadnego uzasadnienia przyznawanie dodatkowo w tym zakresie zasiłku celowego.

Nieuzasadniony jest również zarzut skargi, że decyzja organu pozbawia skarżącego możliwości skorzystania z przyznanej pomocy prawnej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 244 § 2 wskazują, że ustanowienie adwokata stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi bez ponoszenia przez stronę wynagrodzenia i wydatków adwokata. Z tego też względu, nawet jeżeli ustanowiony adwokat wezwał skarżącego o opłacenie opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – brak tej opłaty nie stanowił przeszkody w działaniu pełnomocnika.

Z akt administracyjnych wynika, że w niniejszej sprawie zaszła jedna z okoliczności na mocy której organ był uprawniony do odmowy przyznania pomocy (art. 107 ust.5) i podstawa ta została wskazana w decyzji organu. Sąd stwierdził, że postępowanie administracyjne pomimo wymienionych nieprawidłowości zakończone zostało decyzją, której rozstrzygnięcie nie uchybia prawu.

Z uwagi, że zarzuty skarżącego nie mogły zostać uwzględnione, skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić.