Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del.WSA Dariusz Chaciński Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 786/21 w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lipca 2021 roku nr SKO.4141.261.21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 786/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lipca 2021 roku nr SKO.4141.261.21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lututów z dnia 2 czerwca 2021 r. o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskujący o przyznanie przedmiotowego świadczenia [...] nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem [...], bowiem, co przyznaje sam wnioskodawca, jest jej dalszym krewnym, w linii bocznej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję wniósł [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, bez wpływu na przysługujące skarżącemu prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad [...] pozostaje okoliczność, iż został ustanowiony opiekunem prawnym ww., skoro opiekun prawny nie został zaliczony do żadnej kategorii podmiotów, którym ustawodawca przyznał prawo do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 151 p.p.s.a. w zw. z art 6, art. 7 i art 77, art 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuprawnione zastosowanie, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

a ponadto:

2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą jedynie na skorzystaniu tylko z reguł wykładni językowej, która w zakresie tego przepisu prawnego jest niezgodna z wyrażoną w Konstytucji zasadą równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną, w sytuacji, gdy organy obu instancji powinny zastosować wykładnie celowościowo i funkcjonalną, zgodnie z którą skarżący jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w dalszym stopniu, ale faktycznie sprawująca opiekę na [...], powinien otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonych decyzji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy, co oznacza, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę opisane kryteria wskazać należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że [...] (ur. 19 grudnia 1985 r.) jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydanym na stałe, a niepełnosprawność ma miejsce od urodzenia. Zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem Sądu rejonowego w Wieluniu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt III RNs 240/20 skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym dla ww. Z akt sprawy wynika, że rodzice [...] nie żyją, a dwójka jej braci również legitymuje się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza możliwość sprawowania opieki nad siostrą. Wnioskodawca wyjaśnił, że rodzinie [...] pomaga już od 2014 r., to jest od momentu śmierci ojca [...]. Z uwagi na znaczne upośledzenie umysłowe żadne z rodzeństwa "nie zna się na pieniądzach ani na zegarku". Sprawowana przez niego całodobowa opieka nad [...] obejmuje między innymi dowozy do lekarza, zakup żywności, lekarstw oraz innych artykułów przemysłowych, pomoc w pracach domowych oraz gospodarskich, przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że skarżący jest dalszym krewnym oraz że rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest czy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innemu członkowi rodziny - w realiach niniejszej sprawy dalszemu krewnemu w linii bocznej - nie zobowiązanemu do alimentacji, gdy inni bliscy członkowie rodziny nie żyją (rodzice) bądź są niezdolni do sprawowania opieki, bowiem legitymują się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bracia).

Za niezasadne uznać należy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1a w zw. z art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonych decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu Naczelnego, należy się zgodzić z wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądem Sądu wojewódzkiego. Treść przytoczonych przepisów nie budzi bowiem żadnych wątpliwości językowych ani interpretacyjnych. Nie kwestionując podejmowanej nad [...] opieki Sąd wskazuje, że ustawodawca nie przewidział sytuacji, w której znalazł się skarżący. Tylko osoby wymienione w przepisach art. 17 ust. 1a w zw. z art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogą wnioskować o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący do żadnej z wymienionych grup osób jednak nie należy. W myśl kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżący nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w stosunku do [...], wobec czego w realiach niniejszej sprawy nie jest osobą wymienioną w katalogu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (por. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 308–310).

W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego katalog osób uprawnionych do ubiegania się o nie jest wskazany w omówionych przepisach, z których wprost wynika, że skarżący nie zalicza się do żadnej z tych osób. W konsekwencji, za niesłuszny uznać należy zarzut naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach.

Odmówić słuszności należy również zarzutowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 151 p.p.s.a. w zw. z art 6, art. 7 i art 77, art 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuprawnione zastosowanie, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo oddalił skargę, bowiem przywołane zastosowane przez organy przepisy nie zostały naruszone, postępowanie przeprowadzono w poszanowaniu jego zasad kodeksowych, a w konsekwencji wydane w sprawie decyzje były zgodne z prawem obowiązującym w dniu ich wydania. To, że skarżący nie zgadza się z orzeczeniem organów, czy Sądu I instancji nie oznacza, że postępowanie przeprowadzono nieprawidłowo. Wywiad środowiskowy zebrano w sprawie rzetelnie, materiał dowodowy pozwalał na dokładną ocenę stanu faktycznego i prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się dowolności ani wskazanych przez skarżącego kasacyjnie wad w przeprowadzonym przez organy, jak i Sąd I instancji postępowaniu. Przypomnieć jedynie należy, że organy w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie wydają decyzji uznaniowej, a postępują ściśle według norm (przepisów) zawartych m.in. w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. K. M. Ziemski, Indywidualny akt administracyjny – jego istota, [w:] System Prawa Administracyjnego. Prawne formy działania administracji. Tom 5. A. Błaś, J. Boć, M. Stahl, K. M. Ziemski. Redaktorzy naukowi: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2013, s. 181–184). Jeżeli ta zawiera skonkretyzowane i wymienione kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - to organ jest zobligowany do ich przestrzegania i nie może postąpić dowolnie bądź inaczej niż przepisy wskazują.

Z tych wszystkich względów, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione, oraz wobec braku naruszeń prawa branych pod uwagę z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.