Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego P. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 784/17 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1482/16 postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. C. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych), podwyższoną o stawkę 23% podatku od towarów i usług, tj. 27,60 zł, łącznie kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 września 2017 r. o sygn. akt I SA/Wa 784/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu kwotę 61,50 złotych, w tym tytułem opłaty kwotę 50,00 złotych, tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 11,50 złotych w sprawie ze skargi A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1482/16.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. odrzucił skargę A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1482/16.

W dniu 31 lipca 2017 r. do WSA w Warszawie wpłynęło pismo wyznaczonego skarżącej pełnomocnika z urzędu radcy prawnego P. C., informujące o sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie pełnomocnik wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jednocześnie składając oświadczenie, że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.

Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., dalej "ppsa"), zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Podkreślił, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1715), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Natomiast art. 250 § 2 ppsa stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, bowiem radca prawny P. C. został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej A. P. nie tylko w niniejszej sprawie, ale także w sprawach o sygn. akt: I SA/Wa 780/17, I SA/Wa 781/17, I SA/Wa 782/17 oraz I SA/Wa 783/17. Sprawy te są rodzajowo takie same, dotyczą identycznego zagadnienia prawnego, a analiza faktyczno-prawna podejmowanej w nich materii, jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Świadczy o tym także zasadniczo identyczna, jeśli chodzi o powołane podstawy prawne i ich interpretację, treść opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w ww. sprawach. Zatem nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy, niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową rodzajowo. Powołał się przy tym na treść nieobowiązującego § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804, z późn. zm.), wskazując, że zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w zastępowaniu procesowym strony.

Mając zatem na uwadze charakter i jednorodność rozpatrywanych spraw oraz wkład radcy prawnego ustanowionego z urzędu do reprezentowania strony, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 250 § 2 ppsa, obniżył pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie do kwoty 50 złotych netto.

Na powyższe postanowienie radca prawny P. C. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu kwoty 180 złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 250 § 2 ppsa przez jego zastosowanie w sytuacji, w której nie wystąpiły podstawy do obniżenia wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu.

Uzasadniając powyższy zarzut skarżący wskazał, że ratio legis art. 250 § 2 ppsa polega na unikaniu sytuacji rażącej dysproporcji pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika, a przyznanym mu wynagrodzeniem. W niniejszej sprawie przyznanie wynagrodzenia w pełnej wysokości, tj. w kwocie 180 zł netto nie pozostawałoby, zdaniem skarżącego, w dysproporcji do pracy, którą wykonał. Wniesione przez pełnomocnika z urzędu opinie dotyczyły wprawdzie orzeczeń w analogicznych stanach faktycznych, natomiast każda z opinii dotyczyła innej sprawy. W każdej ze spraw pełnomocnik z urzędu zapoznał się osobiście z aktami sprawy w czytelni sądu, dokonał oceny stanu faktycznego pod kątem dokonanych czynności, w tym w szczególności dokonanych przez sąd doręczeń, dokonał oceny poprawności zastosowania przepisów postępowania. Sporządzona opinia była zaś obszerna i odnosiła się do wszystkich elementów orzeczenia. W ocenie skarżącego, sporządzona opinia odpowiadała standardom pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Opinię sporządził podmiot kwalifikowany, posiadający stosowne uprawnienia zawodowe. Zdobycie tych uprawnień poprzedzone było wieloletnią nauką, odbytą aplikacją, zdanymi egzaminami i wpisem na listę radców prawnych. Obniżenie przyznanego wynagrodzenia do kwoty 50 zł netto jest tym samym niezasadne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z celem art. 250 § 2 ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej "ppsa"), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpatrywanym postępowaniu przepisy te zawarto w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1715). W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Artykuł 250 § 2 p.p.s.a. stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ppsa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, § 2 powołanego przepisu, z uwagi na fakt, że jest on wyjątkiem od zasady określonej w § 1, nie można interpretować rozszerzająco. Pojęcie "uzasadnionych przypadków" obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu jest zwrotem niedookreślonym, który w kontekście wyjątkowości regulacji przewidzianej w art. 250 § 2 ppsa należy interpretować w sposób ścisły - dopuszczalne jest na gruncie powołanych przepisów obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu przede wszystkim w sytuacji, w której nakład jego pracy pozostawałby w niewspółmiernej dysproporcji do wysokości stawek określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 2016 r.

Sąd pierwszej instancji dokonał nieuzasadnionego obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu i tym samym naruszył przepisy art. 250 § 1 i 2 ppsa. Nie można bowiem mówić w niniejszej sprawie o wystąpieniu znacznej dysproporcji pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika z urzędu, a jego wynagrodzeniem w wysokości pełnej stawki określonej w rozporządzeniu. Przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kwoty 50 zł netto, czyli niemal 3,5-krotnie niższej niż wynikająca z powołanego rozporządzenia nie jest uzasadnione, biorąc pod uwagę rzetelne sporządzenie przez niego opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej odnoszącej się do poszczególnych aspektów kontroli instancyjnej orzeczenia. Powyższe czynności poprzedzone były koniecznością zapoznania się z aktami sprawy. Mimo że wszystkie sprawy o wznowienie postępowania były rodzajowo do siebie podobne, to każda z nich wymagała od pełnomocnika z urzędu określonego nakładu pracy, w tym przede wszystkim: przejrzenia akt, zidentyfikowania zagadnień prawnych, oceny podstaw skargi kasacyjnej, sporządzenia opinii oraz złożenia jej w sądzie.

Powyższe względy przemawiają zatem za zasadnością przyznania ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej minimalnej stawce określonej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, czyli 120 złotych. Jednocześnie kwota ta została podwyższona, stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz 250 § 1 ppsa, postanowił jak w sentencji.