IV SA/Wr 772/13 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-02-26	
Data wpływu	2013-11-15	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Henryk Ożóg /przewodniczący/
Lidia Serwiniowska
Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	IOSK 1801/14	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 - ust. 3,  art. 103 ust. 2, art. 104 ust. 3; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
|Sygn. akt IV SA/Wr 772/13 | | , , , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 26 lutego 2014 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, , Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg, , Sędziowie, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r., sprawy ze skargi M. G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oraz zobowiązania do zwrotu należności, , , , oddala skargę., , ,	
Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia[...] sierpnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji z dnia [...] lipca 2013r., Nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza J., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w przedmiocie:

1) ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 3.600,00 zł z tytułu opłaty za pobyt A.G.- matki M. G., w Domu Pomocy Społecznej w J. filia M., wniesionej zastępczo przez Gminę J. w okresie od września 2012r. do marca 2013r.,

2) zobowiązania M. G. do zwrotu należności w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji,

- na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że pismem z dnia 15 kwietnia 2013. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., powołując się na art. 61 § 4 k.p.a., zawiadomił M. G. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu wydatków wnoszonych zastępczo w postaci opłaty za pobyt mieszkańca A. G. w domu pomocy społecznej za okres od września 2012r. do marca 2013r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., powołując się m.in. na art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, orzekł w sprawie:

1) ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 3.600,00 zł z tytułu opłaty za pobyt A.G.- matki M. G., w Domu Pomocy Społecznej w J. filia M., wniesionej zastępczo przez Gminę J. w okresie od września 2012r. do marca 2013r.,

2) zobowiązania M. G. do zwrotu należności w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na przepisy art. 60 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 61 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 62 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej regulujące zasady ustalania i wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Wskazał następnie na przepis art. 61 ust. 3 ustawy, który stanowi, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Wskazał jednocześnie, że zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności, o których mowa w art. 104 ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Organ pomocy społecznej podkreślił, że zgodnie z umową zawartą w dniu [...] lutego 2010r. M. G. zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki A. G. w Domu Pomocy Społecznej w J. w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Strona nie wywiązywała się jednak z przyjętego zobowiązania. W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. w imieniu Gminy J. wniósł opłatę zastępczą w poszczególnych miesiącach, w wysokości: wrzesień 2012r. - 600,00 zł, październik 2012r. - 600,00 zł, listopad 2012r. - 600,00 zł, grudzień 2012r. - 600,00 zł, styczeń 2013r. - 600,00 zł i luty 2013r. - 600,00 zł. Łączna wysokość opłat wniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. wyniosła 3.600,00 zł. W dniu 15 kwietnia 2013r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przez M. G. opłaty za pobyt matki A. G. w Domu Pomocy Społecznej w J., wniesionej zastępczo przez gminę. Z uwagi na wyraźną odmowę strony nie został z nią przeprowadzony wywiad środowiskowy, a tym samym nie można było ustalić jej sytuacji rodzinnej i finansowej. Jednocześnie M. G. nie złożył wyjaśnień co do obecnej jego sytuacji osobistej i dochodowej. W powyższym stanie faktycznym i prawnym organ pomocy społecznej uznał za zasadne ustalenie M. G. należności z tytułu opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w J., wniesionej zastępczo przez Gminę J. i ustalenie terminu zwrotu na 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ podkreślił, że jest to termin wystarczający do dobrowolnego uregulowania należności, ze względu na dochód z pracy, który w ramach wcześniejszego postępowania został ustalony w kwocie 8.049,76 zł miesięcznie.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. G. wniósł o jej uchylenie jako wydanej z naruszeniem art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, które polegało na przyjęciu, iż umowa zawarta pomiędzy skarżącym a Kierownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odpowiadała kryteriom ustalonym tym przepisem, podczas gdy zebrany materiał dowodowy wskazywał na naruszenie ustaloną opłatą minimum egzystencji skarżącego oraz jego rodziny. Powołując się na przepis art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że formuła tego przepisu nie pozwala uznać przyjęcia przez organ pierwszej instancji, jakoby sytuacja majątkowa skarżącego umożliwiała mu ponoszenie opłat we wskazanym rozmiarze. Materiał dowodowy, jaki zebrany został w toku postępowania, nie został uwzględniony w części, w jakiej wskazywał na centrum interesów życiowych skarżącego na terenie [...] i związane z tym znacznie większe koszty utrzymania finansowane wyłącznie z wynagrodzenia otrzymywanego na terenie Polski. W ocenie skarżącego doszło do naruszenia przepisu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który statuuje regułę proporcjonalności obciążeń związanych z refundacją przez zstępnych kosztów pobytu osób uprawnionych do świadczeń pomocy społecznej. Wadliwość rozstrzygnięcia tkwi zatem w odstąpieniu od analizy, czy związane z umową obciążenie pozwoli na utrzymanie skarżącemu minimum egzystencjalnego niezbędnego dla niego samego, jak i pozostałych członków najbliższej rodziny. Wskazał następnie, iż arytmetyczna analiza dokumentowanych wydatków nie pozwalała na usankcjonowanie takiego ustalenia, albowiem podstawowe koszty utrzymania w [...] pochłaniają całość otrzymywanych przez skarżącego dochodów. Zaprezentowaną powyżej wykładnię przedmiotowego przepisu nakazuje aprobować norma art. 71 Konstytucji RP, będąca instytucjonalnym wyrazem gwarancji zabezpieczenia materialnego i społecznego rodziny. Tym samym uznał, że kwestionowana decyzja rażąco narusza ten wymóg, co uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpoznając sprawę ustaliło, co następuje.

Problematykę opłat za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 z późn.zm.).

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przyznaje się prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2 powołanego przepisu). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy) wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków ( ust. 3 powołanego przepisu). Powzięcie przez gminę wiadomości o zaległości jakiej dopuścił się jeden ze zobowiązanych podmiotów, nakazuje gminie niezwłoczne uiszczenie opłaty zastępczej. Fakt uiszczenia opłaty zastępczej stanowi podstawę do domagania się przez gminę (tzw. regres publicznoprawny) zwrotu zastępczo uiszczonej opłaty od osoby, która nie wykonała swojego obowiązku jej uiszczenia. Tym samym właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę jest wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010r. w sprawie I OSK 1171/09). Pierwszy z wymienionych wyżej przepisów prawa stanowi bowiem, że wysokość należności, o których mowa, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W świetle zebranej w sprawie dokumentacji jest okolicznością niesporną, że źródłem obowiązku M. G. ponoszenia - niepokrytych z własnych dochodów jego matki A. G.- kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej w J. była umowa z dnia [...] lutego 2010r. zawarta w trybie art. 103 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Na podstawie tej umowy skarżący został zobowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny (matki) w domu pomocy społecznej w kwocie 600,00 zł miesięcznie, począwszy od marca 2010r. tj. od daty umieszczenia matki w placówce. Umowa zawarta została na czas nieokreślony. Przed zawarciem umowy przeprowadzony został z M. G. wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwoma synami G. G. ur. [...] r. ([...]) i R. G. ur. [....] ([...]). M. G. w pisemnym oświadczeniu z dnia 22 lutego 2011r. stwierdził, że uzyskuje dochód w wysokości [...] euro. Ponadto wskazał, że ponosi wydatki z tytułu czynszu w wysokości [...] euro, zużycia gazu [...] euro i zużycia energii elektrycznej [...] euro. Strony umowy z dnia [...] lutego 2010r. postanowiły w § 3, że wysokość świadczonej pomocy przez zobowiązanego może ulec zmianie w przypadku zmiany jej dochodów i dochodów matki lub zmiany miesięcznych kosztów utrzymania pensjonariusza w domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z § 5 umowy, w przypadku niewywiązywania się zobowiązanego z obowiązku opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, opłatę tę zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W świetle powyższych ustaleń organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że M. G. jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Zawierając powyższą umowę strona wyraziła zgodę na dobrowolne ponoszenie kosztów częściowej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Skoro opłat tych nie uiszczał Gmina J. obowiązana była zastępczo ponieść te opłaty, co też uczyniła. Tym samym w oparciu o art. 61 ust. 3 ustawy, gmina uzyskała prawo dochodzenia od strony zwrotu tych wydatków. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyliczył kwoty podlegające zwrotowi. Gmina J. wniosła zastępczo opłaty w następujących wysokościach: wrzesień 2012r. - 600,00 zł, październik 2012r. - 600,00 zł, listopad 2012r. - 600,00 zł, grudzień 2012r. - 600,00 zł, styczeń 2013r. - 600,00 zł i luty 2013r. - 600,00 zł. Łączna wysokość opłat wniesionych zastępczo wyniosła 3.600,00 zł. Należy w tym miejscu zauważyć, że M. G. nie kwestionował wyliczonej przez organ kwoty 3.600,00 zł. Podniesiony natomiast w odwołaniu przez skarżącego zarzut zaniechania przez organ pierwszej instancji analizy pod kątem jego zdolności do ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej ustalonych w umowie jest nieuzasadniony. Pomimo podjętych przez organ stosownych działań nie było możliwym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Także mimo wezwania strony (pismo z dnia 15 kwietnia 2013r.) uchylała się ona od udzielenia konkretnych i wyczerpujących informacji oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną i finansową. Brak było zatem podstaw do zmiany umowy i obniżenia bądź nie obciążania skarżącego kosztami z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej, bowiem skarżący nie wykazał trudnej sytuacji życiowej i szczególnego przypadku uzasadniającego całkowite jego zwolnienie z odpłatności z pobyt matki w domu pomocy społecznej. Na powyższe miało również wpływ - na co zwrócono uwagę wyżej - zachowanie się samego skarżącego, który ograniczył się jedynie do ogólnych uwag. Powyższe pozwalało na konstatację, że w sytuacji skarżącego nie nastąpiły żadne zmiany w sytuacji rodzinnej i finansowej uniemożliwiające realizację nałożonych na niego umową z dnia [...] lutego 2010r. obciążeń z tytułu kosztów pobytu jego matki w domu pomocy społecznej.

W świetle powyższego zarzut M.. G. dotyczący naruszenia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że związane z umową obciążenie pozwoli na utrzymanie skarżącemu minimum egzystencjalnego niezbędnego dla niego samego, jak i pozostałych członków jego najbliższej rodziny, nie znajduje uzasadnienia.

Na powyższą decyzję M. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniósł o jej uchylenie. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, polegające na przyjęciu, iż umowa zawarta pomiędzy skarżącym a Kierownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odpowiadała kryteriom ustalonym w tym przepisem, podczas gdy zebrany materiał dowodowy wskazywał na naruszenie, ustaloną opłatą, minimum egzystencjalnego skarżącego. W motywach skargi M. G. stwierdził, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] lipca 2013r. ustalił kwotę należności związanych z ponoszeniem kosztów pobytu jego matki w domu pomocy społecznej w wysokości 3.600,00 zł. Podkreślił, że zdaniem organów obu instancji, ustalona w ten sposób kwota należności odpowiada kryterium, jakie dla kontraktowych źródeł tego typu zobowiązań przewiduje ustawa o pomocy społecznej w art. 103 ust. 2. W ocenie skarżącego formuła powołanego przepisu nie pozwala uznać twierdzeń organów obu instancji, jakoby sytuacja majątkowa skarżącego umożliwiała mu ponoszenie opłat we wskazanym rozmiarze. Skarżący wskazał także, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania nie został uwzględniony w części, w jakiej wskazywał na centrum interesów życiowych na terenie [...] i związane z tym znacznie większe koszty utrzymania, finansowane wyłącznie z wynagrodzenia otrzymywanego na terenie Polski. W ocenie skarżącego organy obu instancji naruszyły w ten sposób art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który statuuje regułę proporcjonalności obciążeń związanych z refundacją przez zstępnych kosztów pobytu osób uprawnionych do świadczeń pomocy społecznej. Podkreślił zarazem, że elementarna arytmetyczna analiza dokumentowanych wydatków nie pozwala na przyjęcie takiej konkluzji, albowiem podstawowe koszty utrzymania w [...] pochłaniają całość otrzymywanych przez skarżącego dochodów. Skarżący podkreśla, że powyższą wykładnię przepisu wzmacnia art. 71 Konstytucji RP nakazujący zapewnić zabezpieczenie materialne i społeczne rodziny. Kwestionowane decyzje rażąco naruszają ten wymóg, co uzasadnia wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Skarżący podniósł nadto, iż niezasadnie przyjęto otrzymanie przez niego dochodu ze zbycia nieruchomości, który następnie został przeznaczony na inną nieruchomość mieszkalną na terenie nowego miejsca pobytu skarżącego. Wykładnia funkcjonalna ustawy, nakazywałaby traktować przedmiotową czynność prawną jako uzyskanie surogatu, czyli faktyczną zamianę składników majątkowych warunkujących egzystencję skarżącego, nie zaś dochód.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich istotnych naruszeń prawa, niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze.

W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej ustawa.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (art. 60 ust. 1 ustawy).

W myśl art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia kosztów spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych i wstępnych, a jeszcze dalej na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w tym przepisie.

Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W myśl ust. 2a cytowanego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W przepisie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidziano skutki niewykonywania obowiązku uiszczenia opłaty przez zobowiązany podmiot. Obowiązkowi zastępczego wnoszenia przez gminę opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społeczne za osoby, które ze swoich obowiązków przestały albo nie zaczęły się wywiązywać odpowiada prawo dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 zdanie drugie). Powzięcie przez gminę wiadomości o zaległości jakiej dopuścił się jeden ze zobowiązanych podmiotów, nakazuje gminie niezwłoczne uiszczenie opłaty zastępczej. Fakt uiszczenia opłaty zastępczej stanowi podstawę do domagania się przez gminę (tzw. regres publicznoprawny) zwrotu zastępczo uiszczonej opłaty od osoby, która nie wykonała swojego obowiązku jej uiszczenia.

W ocenie Sądu, żadne racje logiczne nie przemawiają za odmiennym, od wyżej przedstawionego, interpretowaniem obowiązków gminy w zakresie odpłatności za usługi opiekuńcze.

W art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wskazano na uiszczanie opłaty zgodnie z umową określoną w art. 103 ust. 2 ustawy. Po myśli tego uregulowania, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Z kolei, w myśl art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego przebywa w domu pomocy społecznej. Bezsprzeczny też jest fakt, że skarżący zawarł z gminą umowę w dniu 22 lutego 2010 r., o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którą skarżący zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Z uwagi na niewywiązywanie się skarżącego z powyższego obowiązku, odpłatność za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej zastępczo wnosiła Gmina J. w okresie od września 2012r. do marca 2013 r. w łącznej wysokości 3.600 zł.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organy administracji miały podstawy do obciążenia skarżącego określoną w decyzji należnością, którą zastępczo uiściła gmina. Zauważyć w tym miejscu należy, że konstrukcja art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje kolejność ponoszenia kosztów pobytu w domu opieki społecznej, ustalając obowiązek skarżącego przed obowiązkiem gminy. Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09 oraz z 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Pogląd taki prezentowany jest również w orzecznictwie sądów powszechnych, jako że uznaje się, że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (uchwała SN z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III CZP 77/09, Biul. SN 2009/10/11).

Aktualnie nie ma zatem wątpliwości, że przysługujące gminie na mocy art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo.

Przenosząc te ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że w sposób prawidłowy ustalono wysokość podlegających zwrotowi wydatków poniesionych przez Gminę J. z tytułu opłat za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej.

Podkreślenia wymaga, że organy obu instancji prawidłowo oceniły, że skarżący, jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy również prawidłowo ustaliły, że spełniał on też kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy pozwalające na wnoszenie przez niego opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Na tej podstawie zaś, sporządzona została umowa dotycząca ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej. Skarżący zawarł tę umowę w dniu [...] lutego 2010 r. i tym samym zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w J. w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Stwierdzić zatem należy, że skarżący wyraził zgodę na dobrowolne ponoszenie kosztów częściowej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Skoro opłat tych nie uiszczał, Gmina obowiązana była zastępczo ponieść te opłaty, co też uczyniła. W konsekwencji z mocy art. 61 ust. 3 ustawy, gmina uzyskała prawo dochodzenia od skarżącego zwrotu tych wydatków. Organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyliczyły kwoty podlegające zwrotowi. Zauważyć również należy, że skarżący nie kwestionował wyliczonej przez organy kwoty 3.600,00 zł, a uiszczonej zastępczo przez gminę.

Na marginesie wskazać również należy, że organ odwoławczy wykazał, że brak jest podstaw do zmiany umowy i obniżenia bądź nie obciążania skarżącego kosztami z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej, bowiem skarżący nie wykazał trudnej sytuacji życiowej i szczególnego przypadku uzasadniającego całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Na powyższe miało również wpływ zachowanie się samego skarżącego, który uchylał się od udzielenia informacji oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację rodzinną i finansową. Zatem organ miał podstawy do przyjęcia, że w przypadku skarżącego nie nastąpiły żadne zmiany w sytuacji rodzinnej i finansowej uniemożliwiające realizację obciążeń z tytułu kosztów pobytu jego matki w domu pomocy społecznej wynikających z umowy z dnia 22 lutego 2010 r.

Wpływu na prawną ocenę sytuacji skarżącego nie mogły mieć przepisy prawa europejskiego i międzynarodowego, na które się powoływał, gdyż ich syntetyczna i ogólna treść wymaga konkretyzacji w aktach prawa krajowego i dopiero wówczas stają się źródłem konkretnych praw i obowiązków.

Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że związane z umową obciążenie nie pozwoli na utrzymanie skarżącemu minimum egzystencjalnego niezbędnego dla niego samego, jak i pozostałych członków jego najbliższej rodziny, nie znajduje uzasadnienia.

Warto dodać, że identyczne stanowisko i motywy zaprezentowano w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2012 r. IV SA/Wr [...], dotyczącego analogicznego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, decyzja zaskarżonej treści i decyzja ją poprzedzająca organu I instancji w niczym nie naruszają prawa.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.