Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/799/2024/5565 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/799/2024/5565, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania D. K. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej – organ I instancji) z dnia 26 lutego 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta decyzją z dnia 26 lutego 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 5 stycznia 2024 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem B. K.. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że skoro ostatnie zatrudnienie Wnioskodawczyni zakończone zostało w 1985 r., to nie można mówić o rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto wskazano, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej zawarto informację, że nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności, co uzasadnia twierdzenie o wystąpieniu przeszkody z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dostrzeżono również, że Wnioskodawczyni jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu z dnia 5 marca 2024 r. pełnomocnik Skarżącej rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu zarzucił:

1) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów Konstytucji RP, tj. art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

2) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności u osoby potrzebującej opieki;

3) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką;

4) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że przesłanką negatywną przyznania świadczenia jest fakt, że Wnioskodawczyni przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy, podczas gdy już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła ona o przyznanie tego świadczenia w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie obok;

5) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegającą na wydaniu zaskarżanej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej;

6) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. art. 10 §1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia pełnomocnika Wnioskodawczyni i strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stanowisko, że skoro Skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też – w myśl art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) – w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu aktualnym. Tymczasem obecnie jest ono zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem Skarżąca domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad mężem.

W skardze z dnia 28 maja 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 oraz z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, iż zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalenie Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu w dniu 5 stycznia 2024 r., podczas gdy w sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., na co nie miało wpływu przyznanie Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego;

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach skargi podniesiono, że we wniosku Skarżąca dokonała wyboru świadczenia, które chce otrzymywać, tj. świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie zauważono, że nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

W dalszej kolejności pełnomocnik wyraził przekonanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jego mocodawczyni powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., ponieważ orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] r., a ponadto już wtedy spełniała ona pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia. Dodał ponadto, że wniosek został złożony przed końcem 2023 r., gdyż został nadany przesyłką poleconą w dniu 29 grudnia 2023 r. Skarżącą nie może natomiast ponosić negatywnych konsekwencji tego, że wniosek wpłynął do organu dopiero w dniu 5 stycznia 2024 r., podczas gdy sporządzony i nadany został jeszcze w 2023 r. Dalej wskazał, że decyzje administracyjne przyznające świadczenie pielęgnacyjne mają charakter decyzji retroaktywnych, bowiem przyznawane są od określonego momentu w przeszłości, tj. od momentu spełnienia przez wnioskodawcę wszelkich przesłanek niezbędnych do uzyskania świadczenia. W niniejszej sprawie – zdaniem pełnomocnika - takie przesłanki zostały spełnione jeszcze w grudniu 2023 r., zatem decyzja organu I instancji miałaby charakter retroaktywny, co również przemawia za stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Konkludując pełnomocnik stwierdził, że mimo przyznania Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, nie było przeszkód do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, a nadto zastosowanie winny znaleźć przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

W skardze ustosunkowano się również do twierdzenia Kolegium, że z uwagi na fakt, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., to świadczenie to nie może być przyznane, bowiem skarżącą sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ukończyła 18 rok życia. Odwołano się w tym zakresie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 . Na jego podstawie zaprezentowano stanowisko, że dla oceny, czy spełnione są przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność, bowiem moment powstania niepełnosprawności nie ma wpływu na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Dlatego też art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kluczowym zagadnieniem dla sprawy jest wykładnia art. 63 ust. 1 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zauważyć przy tym należy, że aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie Skarżącej związane jest z opieką nad mężem, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy.

Przystępując do rozważań przytoczyć należy treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Stanowi on, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, Lex nr 3696430, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24, Lex nr 3754419). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258).

Zgadzając się z powyższym stanowiskiem podkreślić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Skoro wniosek Skarżącej wpłynął do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r., to nie mógł być on rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Nadmienić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z urzędu. Otóż osoba, która się o nie ubiega musi się wykazać inicjatywą, tj. wystąpić ze stosownym wnioskiem. Stanowi o tym art. 23 ust. 1 u.ś.r. Zatem prawo do świadczenia nie może powstać wcześniej niż w dniu złożenia wniosku. Natomiast datą wszczęcia postępowania na żądanie strony – w myśl art. 61 § 3 k.p.a. - jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Oznacza to, że nie jest to data wyekspediowania podania za pośrednictwem operatora pocztowego, jak chciałby tego pełnomocnik Skarżącej. Zaznaczyć przy tym należy, że nie znajduje tu zastosowania art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Wynika to z faktu, że termin określony w art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie ma charakteru procesowego, a tylko w odniesieniu do terminu procesowego można uznać, że jest on zachowany, jeżeli pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Skoro więc podanie wpłynęło do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r., to brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo do świadczenia Skarżącej powstało przed 31 grudnia 2023 r.

W kontekście dotychczasowych rozważań bez znaczenia jest więc to, że wniosek został nadany w placówce pocztowej jeszcze w 2023 r. Ustawodawca bowiem jednoznacznie sprecyzował datę wszczęcia postępowania inicjowanego wnioskiem (art. 61 § 3 k.p.a.). Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby o działaniu contra legem. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może tym bardziej decydować data wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest to bowiem jedna z kilku przesłanek warunkujących prawo do świadczenia. Zatem sam fakt stwierdzenia stopnia niepełnosprawności męża Skarżącej nie przesądził prawa do świadczenia. Jak zaznaczono to wcześniej, następuje to dopiero z chwilą złożenia wniosku przy jednoczesnym założeniu, że istnieją pozostałe okoliczności, których spełnienie umożliwia organowi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi nie znajduje uzasadnienia.

Końcowo należy jeszcze podnieść, że w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wniosek nie mógł być uwzględniony, gdyż obecnie świadczenie należne jest osobie sprawującej opiekę nad osoba niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 lat. Natomiast Skarżąca ubiegała się o świadczenie związane z opieką nad mężem, którego wiek przekracza wskazaną granicę.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Skarżącej w tym zakresie i brakiem żądania Kolegium o przeprowadzenie rozprawy.