Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jarosław Trelka, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy oddala skargę

III SA/Wa 1467/06

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] odmawiającą M. K. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne - za okresy: od kwietnia do listopada 1999 r., od marca 2001 do września 2003, od lutego do grudnia 2004 r. - w łącznej kwocie 31,893,76 zł.,

- Fundusz Pracy - za okresy: od kwietnia do listopada 1999 r., od marca do grudnia 2001 r., od stycznia do grudnia 2002 r., od stycznia do września 2003 r., od stycznia do grudnia 2004 r. - w łącznej kwocie 2.337,54 zł.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że na wniosek zobowiązanego z dnia 24 stycznia 2005 r. rozłożono mu spłatę zadłużenia na 40 miesięcznych rat, co spowodowało zawieszenie wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany jednak nie dotrzymał warunków spłaty, wskutek czego organ cofnął zgodę na układ ratalny.

Obecnie zobowiązany występuje o umorzenie należności z tytułu składek, na co organ nie wyraża zgody. Organ wskazuje, że zobowiązany uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług transportowych T., ponadto od 1 lutego 2005 r. jest zatrudniony w Jednostce Wojskowej [...] w S.. Planuje również wyjazd na pokojową misję wojskową. Podstawa wymiaru jego składek z tytułu zatrudnienia na stanowisku żołnierza zawodowego w okresie od lutego 2005 do stycznia 2006 wynosiła średnio 1.600 zł.

Organ podkreślił, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, dotyczy sytuacji wyjątkowych mieszczących się w granicach przesłanek ustawowych. Po ponownej analizie akt sprawy organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (D. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W treści uzasadnienia powołano również rozporządzenie Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanym dalej rozporządzeniem.

Organ stwierdził ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie wykorzystano wszystkich możliwości związanych z dochodzeniem należności, biorąc pod uwagę 10-letni okres przedawnienia.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. K., który wniósł o jej

uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) kierowanie się przez organ dowolnością, pomimo istnienia słusznego interesu skarżącego oraz występowania ustawowych przesłanek do podjęcia decyzji o umorzeniu należności,

2) sprzeczność zachodzącą pomiędzy podaną w decyzji podstawą prawną a uzasadnieniem decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją,

3) wynikające z powyższego przyjęcie przez organ błędnej podstawy prawnej.

W uzasadnieniu podniesiono, że podstawą złożonego wniosku o umorzenie należności jest trudna sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, a nie jak twierdzi organ w uzasadnieniu decyzji - wyczerpanie wszelkich możliwych sposobów wyegzekwowania zaległości składkowych. Skarżący nie przeczy, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę, z którego może być prowadzona i jest prowadzona egzekucja. Podkreśla jednak, że zawiesił działalność gospodarczą, choć jej nie wyrejestrował. Ponadto stwierdza, że wizja uzyskania środków finansowych z tytułu wyjazdu na misję pokojową, jest mało prawdopodobna, gdyż do chwili obecnej nie został jeszcze przydzielony do żadnej misji. Skarżący podkreśla, że nie jest w stanie opłacać należności z tytułu składek, gdyż pozbawiłoby to jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, które są zdecydowanie większe niż potrzeby przeciętnej rodziny, bowiem wraz z małżonką opiekują się niepełnosprawnym, chorym dzieckiem, które wymaga stałej opieki i stałego leczenia. Z tego też względu małżonka skarżącego nie może podjąć zatrudnienia.

Zdaniem skarżącego przy wydawaniu decyzji organ powinien stosować swobodę decyzyjną, a nie dowolność nakierowaną jedynie na szeroko pojęty interes prawa ubezpieczeń społecznych (obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne), co spowodowało nieuwzględnienie słusznego i uzasadnionego interesu skarżącego.

Zdaniem skarżącego organ przy wydawaniu decyzji faktycznie opierał się na zupełnie innej podstawie prawnej aniżeli ta, którą podał w decyzji (art. 28 ust. 3a ustawy i przepisy rozporządzenia). Rzeczywistą podstawą było niewyczerpanie wszystkich możliwości wyegzekwowania. Organ przyjął zatem za podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 28 ust. 2 ustawy

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a).

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącego kwestionowany. Zatem należy skupić się wyłącznie na analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Na wstępie jednak stwierdzić należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Przechodząc już na grunt § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzić należy, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Jeżeli w niniejszym przypadku zobowiązany jest sprawny, pracuje i otrzymuje z tego tytułu dochód, to mimo, że zapłata zaległej należności pogorszy sytuację jego rodziny (co jest niewątpliwe), nie daje to wystarczającej podstawy, aby dług umorzyć.

Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącego wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia, mimo, iż zobowiązany podnosi, że ma na utrzymaniu chore dziecko.

Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, pozbawiała skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu. Zobowiązany jest zatrudniony na umowę o pracę i oprócz tego ma możliwość kontynuowania działalności gospodarczej, co niewątpliwie bierze pod uwagę, skoro działalności tej nie wyrejestrowuje. Nadal również istnieje szansa wyjazdu na misję pokojową, czemu skarżący wyraźnie nie przeczy.

Ważnym argumentem w sprawie, mającym wpływ na jej rozstrzygnięcie jest, że organ próbował złagodzić uciążliwość sytuacji skarżącego poprzez zawarcie umowy o spłatę zadłużenia w ratach. Skarżący natomiast nie wywiązał się z przyjętych warunków i nie próbował ich renegocjować w momencie, gdy stwierdził, że przekracza to jego możliwości finansowe.

Powołując się na niewyczerpanie wszystkich możliwości wyegzekwowania należności organ wskazał na jeszcze jedną przesłankę uzasadniającą przyjęte stanowisko. Mimo pewnej lakoniczności sformułowań, z treści decyzji wynika, że organ przeanalizował sytuację materialną skarżącego, a zatem uzasadnienie obu decyzji nawiązuje do powołanej podstawy prawnej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.