Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 152/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie.

D. A. wniosła skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 17 grudnia 2014 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.

Pismem z dnia 26 marca 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona wskazała, iż zakup programu LEX jest niezbędny z uwagi na prowadzone sprawy sądowe oraz z uwagi na brak uczciwości prawników. Skarżąca oszacowała, iż na wyżywienie i odzież wydaje [...] zł, zakup lekarstw [...] zł, zakup programu LEX [...] zł, a zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni posiada działkę o powierzchni [...] m2, którą wykorzystuje na cele działalności gospodarczej z budynkiem w budowie i zniszczonym budynkiem gospodarczym. Dochód strony stanowi emerytura w kwocie [...] zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona poniosła stratę w kwocie [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z dnia 22 maja 2015r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r. oddalił zażalenie skarżącej.

Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca złożyła w dniu 25 września 2015 r. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej wynika, iż skarżąca w okresie od stycznia do sierpnia 2015 r. poniosła stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Dochód skarżącej stanowi emerytura, która w ww. okresie wyniosła [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie. Majątek skarżącej stanowi działka o powierzchni [...] m2 i samochód marki [...] (rok [...] ), które to rzeczy są wykorzystywane na cele prowadzonej działalności gospodarczej. Pojazd obciążony jest zastawem bankowym.

Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 października 2015 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W dniu 6 listopada 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw argumentując, iż referendarz nie uwzględnił ilości spraw, które toczą się przed sądem ze skargi D.A. oraz pominął jej stan zdrowia, który uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Referendarz pominął także, iż skarżąca mimo ustawicznego przebywania na zwolnieniach lekarskich nie wykupuje leków, na które jej nie stać. W ocenie skarżącej posiadanie majątku w postaci działki oraz okoliczność utrzymywania domu, w którym ona zamieszkuje przez siostrę, nie dyskwalifikuje jej jako osoby spełniającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Działka nie przynosi dochodu i jest wykorzystywana na cele prowadzonej działalności gospodarczej. Gdyby skarżąca pokrywała koszty utrzymania domu, pozostała by bez jakichkolwiek środków finansowych. Emerytura w kwocie [...] zł miesięcznie nie wystarcza na wszystkie wydatki, jest ona jednak przeznaczana na wydatki związane z utrzymaniem biura. W ocenie autorki sprzeciwu, proste zestawienie danych z wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwala na stwierdzenie, iż żyje ona na skraju ubóstwa. Po odliczeniu kosztu utrzymania biura i zakupu niezbędnego do obrony praw programu LEX, skarżąca kwalifikuje się do przyznania pomocy społecznej, co referendarz sądowy pominął. Sytuacja, w której znalazła się strona nie jest zależna od jej winy, za taka sytuację odpowiedzialne są łódzkie sądy.

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 152/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podkreślił, iż obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony w tym przedmiocie. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, uwzględnienie wniosku strony nie będzie możliwe.

Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna, po dacie rozpoznania pierwszego wniosku, uległa zmianie, która mając postać istotnej zmiany, umożliwiałaby uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy. Strona w treści wniosku ponowiła wszystkie podniesione wcześniej okoliczności, a w uzasadnieniu sprzeciwu podniosła polemikę z treścią rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wszystkie okoliczności przywołane we wniosku podlegały już ocenie sądu, który ostatecznie nie stwierdził podstaw do przyznania stronie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2015 r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, zostało utrzymane w mocą postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2015 r.. Tymczasem strona kierując do sądu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie powołała się na zmianę swojej dotychczasowej sytuacji materialnej. Skarżąca nadal utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego i prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty, efektem tego świadczenie emerytalne przeznacza na pokrycie wydatków związanych z prowadzoną działalnością. Dostrzegalna nowość w odniesieniu do wcześniejszego wniosku strony to fakt, że posiada ona samochód osobowy, który mimo że jest wykorzystywany na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej i pomimo tego, że jest obciążony zastawem, przedstawia wartość majątkową. Zauważyć należy także obniżenie wysokości uposażenia emerytalnego (z kwoty [...] zł miesięcznie do kwoty [...] zł). W ocenie sądu taka zmiana nie ma charakteru istotnego, który mógłby skutkować zmianą wcześniej zaprezentowanego stanowiska. Nadal pozostaje aktualny argument, iż fakt posiadania stałego, regularnego miesięcznego źródła dochodu, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysku, uzasadnia twierdzenie, iż skarżąca może bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie ponieść koszty sądowe. W chwili obecnej skarżąca ma obowiązek uiścić wpis od zażalenia w kwocie 100 zł. Posiadanie stałego źródła dochodu – zdaniem Sądu – pozwala na poczynienie oszczędności w kwocie 100 zł celem uiszczenia wpisu od zażalenia. Wszystkie pozostałe okoliczności wskazane w samym wniosku, jak i w sprzeciwie stanowiły już przedmiot uwagi sądu podczas rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zażaleniem D. A. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącą.

Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd I instancji przyjął na podstawie art. 165 p.p.s.a., że brak podstaw do zmiany postanowienia z 22 maja 2015 r. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniają. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia.

Z przedstawionego przez stronę wniosku nie wynika, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącej, nie uległy istotnym dla oceny prawa pomocy zmianom. W szczególności skarżąca nie wykazała, by przestała być, i ewentualnie na jakich warunkach, właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] m2 z posadowionymi na niej obiektami budowlanymi. Ponadto skarżąca, jak wynika ze złożonych przez nią oświadczeń, wydatkuje środki pieniężne na różne cele, takie jak zakup samochodu czy zakup licencji programu LEX. W takiej sytuacji przerzucanie kosztów sądowych w jej sprawie na ogół społeczeństwa nie jest zasadne w świetle art. 199 p.p.s.a. Stan posiadania skarżącej, w tym stały miesięczny dochód w postaci emerytury, sytuuje ją bowiem w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych.

W tych okolicznościach Sąd I instancji słusznie stwierdził, że nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.