Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.) Ewa Marcinkowska Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską oraz na aplikację prokuratorską 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2011 r., znak [...], działając na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), dalej: "ustawa o KSSiP" w związku z art. 104 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania T. B., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], odmawiającą przyjęcia na aplikację prokuratorską i na aplikację sędziowską.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, działając na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o KSSiP, odmówił przyjęcia T. B. na aplikację prokuratorską i aplikację sędziowską. W uzasadnieniu wskazał, że o przyjęciu na aplikację prokuratorską i aplikację sędziowską decyduje miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o KSSiP, przy uwzględnieniu limitu miejsc na tych aplikacjach, wyznaczanego przez Ministra Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 11) oraz zarządzeniem z tej samej daty w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 10) wyznaczył limit po 75 miejsc na każdej aplikacji. T. B. ukończył aplikację ogólną, zaś Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ustalił jego miejsce na liście klasyfikacyjnej aplikantów na pozycji [...]. Wobec wyczerpania limitu miejsc na obu aplikacjach organ I instancji odmówił przyjęcia T. B. na aplikację prokuratorską i aplikację sędziowską.

T. B. odwołał się od powyższej decyzji, zarzucając jej błędną interpretację art. 26 ust. 3 ustawy o KSSiP, polegającą na przyjęciu, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów aplikacji ogólnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i średniej punktów uzyskanych z praktyk, podczas gdy przepis ten mówi o "sumie punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej" - co doprowadziło do wadliwego sporządzenia listy klasyfikacyjnej i umieszczenie odwołującego na zaniżonej pozycji na tej liście. Ponadto strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegający na uwzględnieniu przez Dyrektora Krajowej Szkoły przy sumie punktów uzyskanych przez odwołującego ze wszystkich sprawdzianów zaniżonej oceny z niektórych egzaminów. T. B. w odniesieniu do sprawdzianów, przeprowadzonych w dniach [...] października 2010 r. i [...] listopada 2010 r., wskazał, że nie były one opatrzone oceną i pisemnym uzasadnieniem, co rodzi obawy, czy przypisane mu punkty były faktycznie wynikiem oceny jego pracy. Wskazał również na błędną interpretację § 8 ust. 3 w zw. z § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895) oraz art. 60 Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu, że aplikantowi, który nie zaliczył sprawdzianu w pierwszym terminie liczy się do listy klasyfikacyjnej jedynie ocenę uzyskaną na sprawdzianie poprawkowym, ignorując tym samym ocenę pierwotnie uzyskaną, podczas gdy użyte w § 8 ust. 3 sformułowanie "stosuje się odpowiednio" wskazuje na inną, bardziej racjonalną interpretację tego przepisu, pozwalającą chronić interesy aplikantów, którzy zaliczyli wszystkie sprawdziany przy pierwszym podejściu.

Ponadto odwołujący zarzucił organowi I instancji zaniżenie ocen ze sprawdzianu przeprowadzonego z tematyki II zjazdu oraz ze sprawdzianów przeprowadzonych w dniach: [...] października 2010 r. oraz [...] listopada 2010 r., a także, że sprawdzian z dnia [...] lipca 2010 r. został przeprowadzony niezgodnie z unormowaniem przewidzianym w § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. z uwagi na niewłaściwy zakres tematyczny sprawdzianu.

W dalszej części uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Minister Sprawiedliwości przywołał treść art. 16 ust. 2 ustawy o KSSiP, zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości zarządza, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limit miejsc na te aplikacje. Natomiast, zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. W myśl zaś art. 29 ust. 2 ustawy, Dyrektor Krajowej Szkoły decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską wydaje według kolejności umieszczenia kandydatów na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje.

Zgodnie natomiast z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r., wydanego na podstawie art. 52 pkt 2 ustawy, po każdym cyklu zajęć i praktyk przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk, odrębnie dla każdego aplikanta, przede wszystkim w zakresie umiejętności jej praktycznego wykorzystania. Oceny praktyk dokonuje natomiast patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, zgodnie z dyspozycją § 9 ust. 1 rozporządzenia. W myśl § 9 ust. 2 rozporządzenia punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku ocen wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów.

Następnie organ podkreślił, że jednym z podstawowych warunków decydujących o wydaniu decyzji o przyjęciu lub też o wydaniu decyzji o odmowie przyjęcia na aplikację prokuratorską lub sędziowską jest pozycja danego kandydata na liście klasyfikacyjnej. W przedmiotowej sprawie przyczyną wydania decyzji o odmowie przyjęcia na aplikację prokuratorską i aplikację sędziowską był brak spełnienia przesłanki związanej z umieszczeniem na liście klasyfikacyjnej na pozycji w granicach limitu określonego zarządzeniami Ministra Sprawiedliwości w zakresie aplikacji prokuratorskiej i aplikacji sędziowskiej.

Minister Sprawiedliwości, badając postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji, stwierdził, że miejsce T. B. na liście klasyfikacyjnej, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o KSSiP, zostało ustalone prawidłowo, w konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Odwołujący został umieszczony na liście klasyfikacyjnej na miejscu [...], znajdującym się poza wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości limitem miejsc na aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej. Ostatni z aplikantów przyjętych na aplikację sędziowską uplasował się na 91 pozycji listy klasyfikacyjnej, a na aplikacji prokuratorskiej na 154 pozycji na tej liście.

Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej oceny wskazanych w odwołaniu sprawdzianów, Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że nie ma uprawnień do merytorycznego podważenia ocen ze sprawdzianów wystawionych przez komisję, o której mowa w w § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia, gdyż jest ona niezależna, co oznacza, że Minister nie może merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów. Podobnie Minister nie ma kompetencji do ustalania ocen z przebiegu praktyk wystawianych przez patronów i patrona koordynatora.

Jednak organ I instancji ma obowiązek odnieść się w postępowaniu do liczby punktów uzyskanych ze sprawdzianów i praktyk, zaś organ odwoławczy winien ustalić, czy liczba ta została ustalona prawidłowo. Choć oceny ze sprawdzianów i praktyk nie podlegają zaskarżeniu w odrębnym trybie, są istotnym elementem mającym pośredni wpływ na treść decyzji wydawanej przez Dyrektora Krajowej Szkoły.

W toku postępowania odwoławczego mogą być poprawiane błędy rachunkowe oraz weryfikowana zgodność formalna ocen wystawionych przez komisję oraz ocen wystawionych przez patronów praktyk i patrona koordynatora. Minister Sprawiedliwości kontroluje także błędy w decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły, np. błędne ustalenie, że kandydat nie zostaje przyjęty na aplikację specjalistyczną, mimo wysokiej pozycji na liście klasyfikacyjnej, ale nie ma uprawnień do merytorycznego podważenia ocen ze sprawdzianów wystawionych przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu, czy też ocen wystawionych przez patronów za praktyki.

Minister nie stwierdził, aby w sprawie doszło do nieprawidłowości przy przypisywaniu odwołującemu konkretnej ilości punktów za konkretne sprawdziany, w tym za sprawdziany z dnia [...] października 2010 r. i [...] listopada 2010 r., co podnosił w uzasadnieniu odwołujący. Na sprawdzianach tych znajdują się bowiem oznaczenia kodowe, a liczby punktów przypisane tym kodom na tabelach wyników odpowiadają punktom, które za te sprawdziany ostatecznie przypisano odwołującemu przy sporządzaniu listy klasyfikacyjnej aplikantów.

Organ nie stwierdził także, aby przy obliczaniu punktów, uzyskanych przez T. B. w toku aplikacji ogólnej, Dyrektor Krajowej Szkoły popełnił błędy rachunkowe, natomiast oceny ze sprawdzianów i praktyk mieszczą się w ustawowej skali i są zgodne z kryteriami ocen sporządzonymi przez komisję.

W ocenie Ministra nie był również uzasadniony zarzut naruszenia art. 26 ust. 3 ustawy o KSSiP. Przepis ten należy bowiem interpretować z uwzględnieniem treści przepisu art. 25 ust. 5 ustawy, który stanowi, że w oparciu o opinie i oceny patrona każdej z praktyk, patron-koordynator sporządza końcową ocenę wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant.

Zdaniem organu, wykładnia powyższego przepisu, zgodnie z którą o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk, jest niedopuszczalna. Dokonana jest bowiem w oderwaniu od brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, z którego treści wynika, że ocena z praktyk jest tylko jedna (łączna z przebiegu wszystkich praktyk). Gramatyczna wykładnia art. 26 ust. 3 ustawy, prezentowana przez odwołującego, czyniłaby natomiast ocenę łączną, wystawianą przez patrona koordynatora, o której mowa w art. 25 ust. 5 ustawy, bezprzedmiotową i bezcelową. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy, zgodnie z jego literalną wykładnią, winien być zatem rozumiany w ten sposób, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen ile sprawdzianów) i praktyk (jedna ocena łączna - końcowa). W ww. przepisie nie został zawarty wyraźny nakaz zliczenia punktów ze wszystkich praktyk.

W ocenie organu odwoławczego, art. 26 ust. 3 ustawy należy wykładać w powiązaniu z art. 25 ust. 5 ustawy, który stanowi, że patron każdej z praktyk odbywanych przez aplikanta przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny, patron-koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk. Systemowa wykładnia przywołanych przepisów art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy prowadzi do wniosku, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy. Sporządzenie przez patrona-koordynatora łącznej oceny z przebiegu wszystkich praktyk nie ma żadnego innego celu, niż przyjęcie jej za podstawę ustalenia miejsca na liście klasyfikacyjnej, zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy. Patron koordynator nie wystawia oceny subiektywnie, jego rola polega w tym wypadku na podsumowaniu ocen ze wszystkich praktyk odbytych przez aplikanta w toku aplikacji.

Trafność powyższego stanowiska znajduje również, zdaniem organu, potwierdzenie w wykładni celowościowej, bowiem intencją ustawodawcy było, aby ocena wiedzy i kwalifikacji aplikantów była jednolita i obiektywna. Obiektywizm i jednolitość kryteriów oceny aplikanta realizowane są w pełnej formie w toku sprawdzianów przeprowadzanych dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same, jednolite kryteria oceny. Organ zauważył, że sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy kandydata, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną przez niego podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte przez aplikanta w trakcie praktyk. W toku aplikacji ogólnej aplikant otrzymuje punkty z 9 sprawdzianów oraz 15 praktyk. Przyjęcie reguł ustalania miejsca na liście klasyfikacyjnej wskazanych w odwołaniu stałoby w jaskrawej sprzeczności z postulowanymi przez ustawodawcę zasadami jednolitości i obiektywizmu, gdyby o miejscu na liście klasyfikacyjnej decydowały punkty z praktyk przyznawane przez poszczególnych patronów.

Minister ustalił ponadto, że poszczególne sprawdziany przeprowadzone zostały w identycznych warunkach, tzn. wszyscy aplikanci pisali te same sprawdziany, na podstawie tych samych założeń, po takich samych zajęciach i praktykach. Zatem brak było podstaw do stwierdzenia, że sprawdziany, których uczestnikiem był odwołujący, zostały przeprowadzone w sposób sprzeczny z przepisami prawa lub różniły się od sprawdzianów, w których uczestniczyli pozostali aplikanci. Także zakres przedmiotowy, zasady i sposób ustalenia ocen z tych sprawdzianów był jednakowy dla wszystkich aplikantów aplikacji ogólnej w roku szkoleniowym 2009/2010. Wreszcie, suma punktów uzyskanych przez poszczególnych aplikantów, umieszczonych na liście klasyfikacyjnej, została ustalona w taki sam sposób dla każdego aplikanta.

Odnośnie sprawdzianu przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2010 r., organ ustalił, że zgodnie z założeniami przygotowanymi przez komisję egzaminacyjną zakres tematyczny obejmował sporządzenie wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa, co mieści się w kategorii spraw rozstrzyganych w postępowaniu cywilnym. Natomiast zagadnienia dotyczące postępowania w sprawach cywilnych były przedmiotem zarówno zajęć teoretycznych, jak i praktyk przewidzianych planem aplikacji, poprzedzających przedmiotowy sprawdzian, w związku z czym zarzut naruszenia przepisu § 7 powołanego rozporządzenia nie mógł zostać uznany za zasadny.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił również wyrażonego w odwołaniu poglądu, dotyczącego naruszenia § 8 ust. 3 w zw. z § 7 ust. 4 rozporządzenia przez uwzględnienie przez Dyrektora Krajowej Szkoły przy sporządzaniu listy klasyfikacyjnej aplikantów ocen ze sprawdzianów poprawkowych, uzyskanych przez aplikantów, którzy ze sprawdzianów przeprowadzanych w pierwszym terminie uzyskali oceny negatywne. Zdaniem organu, ocena uzyskana przez aplikanta ze sprawdzianu przeprowadzanego w terminie poprawkowym stanowi jedyną ocenę z tego sprawdzianu, na co wskazuje treść § 8 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, do sprawdzianu poprawkowego stosuje się taki sam system oceniania, jak do sprawdzianu zdawanego przez aplikanta po raz pierwszy. Nie ulega zatem wątpliwości, że ocena ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną relewantną dla określenia liczby punktów uzyskanych z tego sprawdzianu.

W tej sytuacji za chybiony organ uznał również zarzut naruszenia art. 60 Konstytucji RP, statuującego zasadę równego traktowania przez władze publiczne osób znajdujących się w jednakowej sytuacji faktycznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. B. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił organowi:

1. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 16 ust. 1 ustawy o KSSiP, poprzez przyjęcie, iż organ II instancji nie jest uprawniony do merytorycznego badania zarzutów skarżącego w przedmiocie zaniżonych ocen ze sprawdzianów przeprowadzonych w ramach aplikacji ogólnej i jest on uprawniony jedynie do weryfikacji zgodności formalnej wystawionych ocen oraz kontroli błędów rachunkowych przy zliczaniu sumy punktów ze wszystkich sprawdzianów, podczas gdy Minister Sprawiedliwości, wydając decyzję, jest zobowiązany do zbadania i rozważenia całego materiału dowodowego z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, dokonania wnikliwej analizy i oceny materiału dowodowego oraz wyrażenia przyjętej oceny w uzasadnieniu decyzji, a zatem także i do merytorycznej kontroli zasadności ocen wystawionych przez komisje egzaminacyjne za poszczególne sprawdziany, czego organ II instancji nie uczynił, pozbawiając tym samym skarżącego prawa do postępowania drugoinstancyjnego,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 5 oraz art. 25 ust. 3 ustawy o KSSiP, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż o kolejności na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jedna ocena wystawiona przez patrona koordynatora, stanowiąca średnią arytmetyczną punktów uzyskanych ze wszystkich praktyk, podczas gdy o kolejności na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i praktyk,

3. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3 ustawy o KSSiP w zw. z § 8 ust. 3 w zw. z § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz art. 60 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, iż ocena z egzaminu poprawkowego stanowi jedyną ocenę z danego egzaminu i w konsekwencji tylko ona wlicza się do sumy punktów uzyskanych ze sprawdzianu przez aplikanta podczas aplikacji ogólnej i tym samym bezpodstawne uprzywilejowanie aplikantów, którzy nie zdali egzaminu w pierwszym terminie, względem aplikantów którzy taki egzamin w tym terminie zaliczyli, w tym wobec skarżącego, podczas gdy liczyć winna się średnia ocen uzyskana przez aplikanta na skutek sprawdzianu poprawkowego oraz osiągnięta w pierwszym terminie,

4. naruszenie przepisu art. 26 ust. 3 ustawy o KSSiP w zw. z § 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez uwzględnienie przy ustalaniu listy klasyfikacyjnej aplikantów aplikacji ogólnej sprawdzianu wiedzy z tematyki VI zjazdu przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2010 r., który obejmował swoją treścią tematykę nieobjętą zakresem poprzedzających go zajęć oraz 9 tygodni praktyk, a także który był niezgodny z zakresem opracowanym przez komisję egzaminacyjną, powołaną do przeprowadzenia tego egzaminu i z programem aplikacji ogólnej.

W obszernym uzasadnieniu skargi T. B. podkreślił, że kontroli instancyjnej w toku postępowania administracyjnego poddane winny być wszystkie czynności, jakie składały się na postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Kognicją organu odwoławczego objęty był w szczególności sposób ustalenia miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Brak jest podstaw do ograniczania zakresu kontroli zaskarżonej decyzji jedynie do jej poprawności rachunkowej. W toku kontroli instancyjnej weryfikacji muszą być poddane wszystkie czynności, jakie złożyły się na ostateczną konkretyzację stosunku administracyjno - prawnego w ramach danej sprawy administracyjnej.

Skoro miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej determinuje treść decyzji wydawanej przez Dyrektora KSSiP, to weryfikacja prawidłowości wydanej decyzji w administracyjnym toku instancji musi zakładać możliwość podjęcia polemiki ze wszystkimi ustaleniami, podjętymi przez organ w granicach niniejszej sprawy administracyjnej. Organ II instancji jest zobowiązany uwzględnić oraz ponownie rozpatrzyć całokształt materiału dowodowego, będącego podstawą wydania decyzji przez organ I instancji, tym bardziej podstawowe jego elementy, jakimi są oceny za poszczególne sprawdziany.

Następnie skarżący podniósł, że art. 16 ust. 1 ustawy o KSSiP stanowi, iż Minister Sprawiedliwości sprawuje merytoryczny nadzór nad aplikacją ogólną, prokuratorską oraz sędziowską. Dlatego też nieuzasadnione jest twierdzenie Ministra, że merytoryczny nadzór polega jedynie na kontroli błędów rachunkowych decyzji. Kontrola taka ma bowiem charakter nie merytoryczny, a jedynie formalny, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu art. 16 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się do argumentu organu II instancji, iż niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem odwoławczym dokonanych ocen sprawdzianów, ponieważ były one wystawiane przez niezależne kolegialne komisje egzaminacyjne, skarżący wskazał, że twierdzenie to nie posiada żadnego prawnego uzasadnienia, bowiem cecha niezależności komisji nie może powodować jednocześnie nadania cechy ostateczności dokonanych przez nią czynności. Uznanie za prawidłową wykładnię ustawy o KSSP, dokonaną w zaskarżonej decyzji, doprowadziłaby w rzeczywistości do skutku w postaci braku realnego prawa kontroli instancyjnej w sprawie przyjęcia na aplikację prokuratorską i sądową.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 25 ust. 5 oraz art. 25 ust. 3 ustawy o KSSiP, skarżący podniósł, że w uzasadnieniu projektu ustawy o KSSiP, w części dotyczącej uzasadnienia do projektu rozporządzenia w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji ogólnej, podano, że punkty uzyskane przez aplikanta z wszystkich praktyk będą sumowane z punktami uzyskanymi przez niego ze sprawdzianów. Suma wspomnianych punktów będzie zaś decydowała o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej.

Zdaniem skarżącego, interpretacja art. 26 ust. 3 ustawy o KSSiP, w wyniku której o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów oraz średnia arytmetyczna ocen uzyskanych z praktyk nosi znamiona wykładni extra legem i nie znajduje oparcia w obowiązującym brzmieniu ustawy o KSSiP. Przepis ten nie daje podstaw do uwzględniania średniej arytmetycznej ocen, uzyskanych przez aplikantów w toku praktyk, jako podstawy do klasyfikacji kandydatów na aplikacje specjalistyczne. Zarówno z punktu widzenia reguł znaczeniowych języka potocznego, jak i wykładni gramatycznej, w ocenie skarżącego, jest oczywiste, że o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Nie sposób bowiem przyjąć, że w granicach zwykłego, potocznego znaczenia zwrotu: suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej mieści się fraza: "suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów oraz średnia arytmetyczna ocen uzyskanych z praktyk".

W ocenie skarżącego, stanowiska organu drugiej instancji w przedmiocie sposobu ustalania miejsca kandydata na liście klasyfikacyjnej nie wspiera wykładnia systemowa, uwzględniająca brzmienie art. 25 ust. 5 ustawy. Cytowany przepis nie odnosi się wprost do sposobu klasyfikowania aplikanta po zakończeniu aplikacji ogólnej, reguluje zadania patrona koordynatora i określa na czym polega koordynowanie aplikacji przydzielonego mu aplikanta. Przepis ten nie wspomina o konieczności obliczania przez patronów koordynatorów średniej arytmetycznej. Sporządzenie łącznej oceny oznacza tylko tyle, że patron koordynator, sumując oceny uzyskane od patronów poszczególnych praktyk, ustala jedną łączną ocenę. Koordynacja organizacyjnej strony procesu szkolenia aplikanta polega w tym wypadku na uporządkowaniu uzyskanych not i przekazaniu zsumowanej "łącznej oceny" Dyrektorowi w celu dokonania dalszych czynności.

Skarżący podkreślił, że konieczność uwzględnienia średniej arytmetycznej ocen zamiast ich sumy jest na tyle istotnym czynnikiem w procesie klasyfikacji kandydatów, że gdyby ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie takiego właśnie systemu - jednoznaczną regulację zawarłby w ustawie lub w rozporządzeniu.

W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący podniósł, że podstawę prawną do obliczenia średniej arytmetycznej z ocen uzyskanych przez niego w toku aplikacji na potrzeby postępowania w sprawie przyjęcia na jedną z aplikacji specjalistycznych stanowił przepis § 29 Zarządzenia Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia 19 listopada 2010 r., znak: 131/2010. Stanowi on, że "najpóźniej w terminie 14 dni po zakończeniu wszystkich praktyk, objętych programem aplikacji, patron koordynator wystawia aplikantowi łączną ocenę na podstawie średniej arytmetycznej ocen uzyskanych ze wszystkich praktyk oraz sporządza końcową opinię o aplikancie, mając przede wszystkim na uwadze treść uzasadnień ocen wystawionych z poszczególnych praktyk, zapisy w dzienniku praktyk aplikanta, rezultaty własnych czynności kontrolnych z przebiegu poszczególnych praktyk, postawę etyczną aplikanta".

Zdaniem skarżącego, wskazanemu przepisowi zarządzenia można postawić zarzut niezgodności z przepisami ustawy w zakresie, w jakim przewiduje ona ustalanie miejsca aplikanta na liście w oparciu o sumę wszystkich ocen ze sprawdzianów i praktyk. Przepis ten narusza zasadę wyłączności ustawowej, obowiązującą w odniesieniu do przepisów statuujących przesłanki nabycia uprawnień i modyfikuje w sposób istotny te przesłanki, pozbawiając znaczenia wskazaną przez ustawodawcę zmienną w postaci ocen z praktyk.

Następnie T. B. podkreślił, że Dyrektor Krajowej Szkoły, ustalając listę klasyfikacyjną, uwzględnił poszczególnym aplikantom tylko ocenę uzyskaną ze sprawdzianu poprawkowego, przeprowadzonego w związku z nieuzyskaniem przez tychże aplikantów minimalnej ilości punków z danego sprawdzianu przeprowadzonego w pierwszym terminie, w sytuacji, gdy uniemożliwione zostało pozostałym aplikantom, którzy zaliczyli sprawdzian w pierwszym terminie, powtórne (poprawkowe) przystąpienie do sprawdzianu z danego zakresu wiedzy.

Skarżący w czasie odbywania aplikacji ogólnej wszystkie egzaminy zaliczył w pierwszym terminie, wobec czego jest osobą, która znalazła się w gorszej sytuacji, aniżeli osoba, która ma zaliczony egzamin poprawkowy. Taka sytuacja wprowadziła naruszenie równości zasad w dostępie do służby publicznej, o której mowa w art. 60 Konstytucji RP.

Równoznaczny wpływ na decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły miał – w ocenie skarżącego – fakt, że w ilości punktów wskazanych w liście klasyfikacyjnej Dyrektor Krajowej Szkoły uwzględnił punkty uzyskane ze sprawdzianu z dnia [...] lipca 2010 r., który został przeprowadzony w sposób oczywiście sprzeczny z uregulowaniami dotyczącymi przygotowywania i przeprowadzania sprawdzianów w czasie aplikacji ogólnej, bowiem nie obejmował zakresu określonego w programie aplikacji, czy też problematyki określonej przez komisję w założeniach do sprawdzianu. Tym samym uniemożliwiono aplikantom prawidłowe przygotowanie się do sprawdzianu, czym pozbawiono ich szansy na uzyskanie pełnej ilości punktów ze sprawdzianu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2011 r. skarżący uzupełnił swoją skargę, podnosząc dodatkowo zarzut:

1. naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez zaniechanie ustalenia przez organ II instancji zakresu tematycznego zajęć teoretycznych, przeprowadzonych w ramach VI zjazdu w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, i zajęć praktycznych poprzedzających bezpośrednio przeprowadzony w dniu [...] lipca 2010 r. sprawdzian oraz poprzestanie na stwierdzeniu, że zagadnienie objęte ww. egzaminem było przedmiotem zarówno zajęć teoretycznych, jak i praktyk przewidzianych programem aplikacji, tym samym wydanie rozstrzygnięcia na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, w tym w szczególności bez przeprowadzenia dowodu z programu aplikacji ogólnej 2009 - 2010 r., a zatem bez kompletnego ustalenia stanu faktycznego,

2. naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 15 k.p.a., poprzez nierozpoznanie zarzutu odwołania, odnoszącego się do nieprawidłowości przeprowadzenia sprawdzianów wiedzy, które odbyły się w dniu [...] października 2010 r. i [...] listopada 2010 r., w zakresie braku wskazania przez komisje egzaminacyjne punktów cząstkowych za poszczególne aspekty pracy,

3. naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 15, art. 75 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 140 k.p.a. oraz § 29 zarządzenia Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury nr 130/2010 w sprawie zasad przeprowadzania sprawdzianów w trakcie aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej, poprzez brak rozpatrzenia zarzutu odwołania co do formalnej niezgodności oceny, uzyskanej ze sprawdzianów przeprowadzonych w dniu [...] października 2010 r. i [...] listopada 2010 r. oraz poprzestanie w motywach rozstrzygnięcia na stwierdzeniu, iż nie doszło do nieprawidłowości przy przepisywaniu z protokołu ocen konkretnej ilości punktów za konkretny sprawdzian, podczas gdy skarżący w odwołaniu zarzucił także niezgodność oceny wpisanej w protokole z oceną rzeczywiście uzyskaną za ww. sprawdziany, co w zestawieniu z okolicznością, iż ocena z ostatniego sprawdzianu nie była wpisana na pracy odwołującego się (§ 29 zarządzenia Dyrektora), zaś w niej samej nie znajdowały się żadne uwagi, podkreślenia, ani też nie było wskazanej poszczególnej liczby punktów w aspekcie formalnym, językowym i merytorycznym, jak i uzasadnienia uzyskanej ilości punktów, rodzi obawę, iż ocena znajdująca się w protokole może nie być oceną odwołującego się oraz nieprzeprowadzenie powołanego przez odwołującego się dowodu z dokumentu z dnia [...] listopada 2010 r. oraz niewskazanie w pisemnych motywach rozstrzygnięcia przesłanek nieprzeprowadzenia owego dowodu,

4. naruszenia art. 32 ust. 1 i art. 60 Konstytucji RP poprzez dopuszczenie możliwości odwołania się od oceny z danego sprawdzianu niektórym aplikantom oraz uniemożliwienie odwołania się od oceny skarżącemu, pomimo złożenia stosownego wniosku w tym przedmiocie, co narusza zasadę równego traktowania wobec prawa oraz równego dostępu do wykonywania funkcji publicznej.

W powyższym piśmie skarżący wniósł rownież o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dołączonych do pisma dokumentów, zawierających wytyczne Komisji Egzaminacyjnej powołanej do przeprowadzenia sprawdzianów wiedzy, które odbyły się w dniu [...] października 2010 r. i [...] listopada 2010 r., na okoliczność, iż oceny z tych sprawdzianów winny zawierać ocenę w aspekcie formalnym, językowym i merytorycznym, pomimo iż przedmiotem tych egzaminów było opracowanie 2 i 3 decyzji procesowych, a także o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów w postaci: akt administracyjnych aplikanta aplikacji ogólnej KSSiP rocznik 2009 - 2010 G. B., akt administracyjnych aplikanta aplikacji ogólnej KSSiP rocznik 2009 - 2010 B. Z., na okoliczność umożliwiania niektórym aplikantom poprawiania oceny z egzaminów oraz o zobowiązanie Dyrektora KSSiP do przedłożenia danych dotyczących aplikantów, którym umożliwił odwołanie do Komisji Egzaminacyjnych w sprawie ocen uzyskanych z poszczególnych sprawdzianów w ramach aplikacji ogólnej 2009 - 2010. W przypadku oddalenia wniosków dowodowych oraz nieobecności skarżącego na rozprawie, zgłosił zastrzeżenie uchybienia przez Sąd orzekający przepisom postępowania, to jest przepisowi art. 105 § 3 p.p.s.a., poprzez oddalenie wniosków o przeprowadzenie dowodów uzupełniających, które są niezbędne do zbadania zasadności zarzutów skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Analizowana w świetle powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż - jak wynika z wyrażonej w art. 2 i 7 Konstytucji RP zasady praworządnego i demokratycznego państwa prawnego - nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Jednocześnie, na co jednoznacznie wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż godzi to w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych powinien być czytelny dla jednostki tak, aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. Powyższe oznacza w szczególności, że jednostki nie można obciążać sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku, jeżeli obowiązek wprost wypływający z przepisu prawa został sformułowany inaczej. Organy władzy, w tym organy administracji publicznej, nie mogą bowiem obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, na przykład w procesie legislacyjnym.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroków z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2010/11 oraz z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1843/11, treść art. 26 ust. 3 zdanie 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), dalej: "ustawa o KSSiP", w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Znaczenie tego przepisu, uzyskane na gruncie wykładni językowej, jest jasne i jednoznaczne - o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Wszak występująca w tym przepisie koniunkcja przesłanek, jakie ma spełnić aplikant nie może być inaczej rozumiana na gruncie reguł wykładni językowej.

W ocenie Sądu, rozpoznającego niniejszą sprawę, nie można zgodzić się z organem, iż w sprawie wystąpiła potrzeba dokonywania wykładni systemowej i celowościowej wskazanego wyżej przepisu. Ponadto błędna jest dokonana przez organ wykładnia systemowa art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy, zgodnie z którą o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy. Treść § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895) nie może mieć wpływu na sposób obliczania sumy punktów, ponieważ przepisy rozporządzenia nie mogą zmieniać znaczenia przepisów ustawowych, co nie budzi najmniejszych wątpliwości zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i sądów administracyjnych.

Ponadto, wbrew twierdzeniu organu, za taką metodą wystawiania ocen nie przemawia treść art. 52 pkt 2 ustawy. Przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia wykonawczego i stanowi, że w rozporządzeniu tym Minister ma określić organizację, szczegółowe warunki i tryb odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej, szczegółowe warunki odbywania w trakcie aplikacji sędziowskiej stażu na stanowiskach asystenta sędziego i referendarza sądowego, jak również sposób ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, mając na względzie zakres wiedzy teoretycznej i praktycznej niezbędnej do zajmowania stanowiska, odpowiednio, referendarza sądowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub sędziego i prokuratora oraz konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Powyższe nie oznacza, że Minister miał prawo zastosować taki system umieszczania aplikantów na liście klasyfikacyjnej, jaki został określony w zaskarżonej decyzji, gdyż rozwiązania normatywne ustanowione przez Ministra Sprawiedliwości nie mogą pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w ustawie.

Należy zgodzić się ze skarżącym, że przeciwko ocenie prawnej, wyrażonej w zaskarżonej decyzji przez Ministra Sprawiedliwości, przemawia także przytoczone w skardze uzasadnienie projektu ustawy o KSSiP, jak i względy wykładni historycznej. Wskazać bowiem należy, że przyczyną nowelizacji tej ustawy była chęć zmiany kryteriów decydujących o kolejności miejsc na liście klasyfikacyjnej aplikantów. Gdyby zasady liczenia punktów, przyjęte przez organ, wynikały z pierwotnego brzmienia art. 26 ust. 3 zdanie 1 ustawy, to nie byłoby potrzeby nowelizowania tego przepisu.

Biorąc pod uwagę powyższą ocenę prawną oraz w związku z treścią art. 29 ust. 6 w zw. z art. 23 ust. 4 oraz art. 29 ust. 5 ustawy o KSSiP, niecelowe staje się rozważenie przez Sąd pozostałych zarzutów i wniosków skarżącego zawartych w skardze oraz w późniejszym piśmie procesowym.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparto o treść art. 152 powołanej wyżej ustawy.