Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 4 sierpnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Czerw po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2026 roku sprawy ze sprzeciwu E. J. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 18 maja 2026 roku znak: SKO.4140.22.26 w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję. a.bł.

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 18 maja 2026 r. znak: SKO.4140.22.26 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola w przedmiocie zasiłku okresowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 4 marca 2026 r. E.J. wystąpiła do Prezydenta Miasta Zduńska Wola o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, opału i energii elektrycznej.

Decyzją z dnia 13 marca 2026 r. znak: DŚU.5101.225.2026 Prezydent Miasta Zduńska Wola przyznał E.J. w marcu 2026 r. zasiłek okresowy w wysokości 423,33 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E.J. , zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie nieprawdziwego stanu faktycznego zawartego w protokole wywiadu z dnia 11 marca 2026 r. Ponadto w ocenie skarżącej, organ przyznając symboliczną kwotę zasiłku, i tylko na jeden miesiąc, ignoruje trwały charakter zagrożenia i realne koszty utrzymania w skrajnie trudnych warunkach. Takie działanie stanowi rażące naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc powinna umożliwiać życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zgodnie z Konstytucją RP. Skarżąca wskazała również, że pobierany przez nią zasiłek stały w wysokości 793 zł, wynikający z orzeczonej niepełnosprawności, stanowi ustawowe minimum egzystencji i w żadnym stopniu nie pozwala na pokrycie dodatkowych, ogromnych kosztów generowanych przez wady konstrukcyjne budynku i lokalu zajmowanego przez rodzinę oraz kosztów leczenia małoletniej córki. Wobec tego E.J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji z uwzględnieniem rzetelnie ustalonego stanu faktycznego. Do odwołania załączono: kopie zaświadczeń lekarskich i recept, kopię faktury za dostawę energii elektrycznej oraz kopię pełnomocnictwa ogólnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 18 maja 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola w przedmiocie zasiłku okresowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 11 marca 2026 r., a następnie pełnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 kwietnia 2026 r., pracownik socjalny ustalił, że E.J. ma 47 lat zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z dorosłą córką O.J. (21 lat) oraz małoletnią córką N.J. (9 lat), w stosunku do której ma ograniczoną władzę rodzicielską przez nadzór kuratora. Rodzina zamieszkuje w starym budownictwie w zasobach Towarzystwa Budownictwa Społecznego "Złotnicki" w Zduńskiej Woli, zajmując dwuizbowe mieszkanie na poddaszu. Lokal wyposażony jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego (lodówka, mikrofalówka, kuchenka elektryczna, brak jest pralki). W mieszkaniu nie ma łazienki, jest dostęp do zimnej bieżącej wody, toaleta znajduje się w korytarzu. Mieszkanie ogrzewane jest piecem węglowym, dodatkowo piecykiem elektrycznym typu farelka. E.J. od 2018 r. zajmuje ww. lokal bez tytułu prawnego, posiada zadłużenie w opłatach czynszowych (ok. 33 tys. zł), obecnie toczy się wobec niej postępowanie sądowe dotyczące zapłaty zaległości i eksmisji z lokalu. Z akt sprawy wynika ponadto, że wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Zduńskiej Woli z dnia 10 marca 2025 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z orzeczoną niepełnoprawnością E.J. od kwietnia 2025 r. jest uprawniona do zasiłku stałego w aktualnej wysokości 793,67 zł. Ponadto organ pomocowy wypłaca E.J. następujące świadczenia: zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, zasiłek rodzinny na N.J. w wysokości 124,00 zł wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 273,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny na N.J. w wysokości 215,84 zł. O.J. także jest osobą niepełnosprawną - na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Zduńskiej Woli z dnia 16 maja 2024 r., o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 11 marca 2026 r. wnioskodawczyni zadeklarowała łączny dochód rodziny w wysokości 1.622,35 zł miesięcznie. Na tej podstawie organ pomocowy uznał, że została spełniona przesłanka dochodowa i po rozpatrzeniu wniosku E. J.z dnia 4 marca 2026 r. wydał w dniu 13 marca 2026 r. następujące decyzje: znak DŚU.5102.442.2026 przyznającą E.J. zasiłek celowy w wysokości 200 zł, znak DŚU.5101.225.2026 przyznającą E.J. zasiłek okresowy w wysokości 423,33 zł i znak DŚU.5102.443.2026 przyznającą E.J. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w wysokości 200 zł. W dniu 9 kwietnia 2026 r., działając na zlecenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, organ pomocowy sporządził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, w trakcie którego ustalono między innymi, że O.J. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, o którym wcześniej E.J. nie informowała organu pomocowego. Po doliczeniu tego źródła dochodu łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wyniósł 1 948,30 zł miesięcznie. Ponadto, w dniu 11 kwietnia 2026 r. E.J. złożyła oświadczenie o prowadzeniu wraz z małoletnią córką N. odrębnego od dorosłej córki O.J. gospodarstwa domowego, podkreślając odrębność finansową pomimo wspólnego zamieszkiwania. Powyższa dokumentacja została przekazana Kolegium przy piśmie z dnia 17 kwietnia 2026 r. Następnie w dniu 30 kwietnia 2026 r. do organu odwoławczego wpłynęła dokumentacja, z której wynika, że od dnia 1 listopada

2025 r. O.J. jest uprawniona do renty socjalnej w aktualnej wysokości

1 978,49 zł brutto. Wypłata świadczenia wraz z wyrównaniem nastąpiła w lutym

2026 r. Kolegium podkreśliło, że o dochodzie O.J. z tytułu pobieranej renty socjalnej organ pomocowy w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 6 lutego 2026 r. nie miał wiedzy. Bez wątpienia zatem jest to okoliczność istotna z punktu widzenia prawa E.J. do świadczeń z pomocy społecznej uzależnionych od spełniania kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dlatego też, zdaniem Kolegium, nie może budzić wątpliwości konieczność uwzględnienia w ogólnym dochodzie rodziny wnioskodawczyni także dochodu jej dorosłej córki O. z tytułu renty socjalnej, w sytuacji stwierdzenia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji strona bowiem jednoznacznie wskazywała na 3-osobowy skład swojej rodziny, a dopiero w dniu 11 kwietnia złożyła oświadczenie o odrębności prowadzonego gospodarstwa domowego względem dorosłej córki O.J. Zatem wobec wystąpienia nowej okoliczności faktycznej, nieznanej organowi pomocowemu w dniu wydania kwestionowanej decyzji, a zasadniczo wpływającej na wynik postępowania, w ocenie Kolegium zaskarżoną decyzję należało uchylić, a sprawę przekazać organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazane wyżej okoliczności winny zostać zbadane i wyjaśnione przez organ pierwszej instancji zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. Kwestia prawidłowego ustalenia dochodu rodziny ma w sprawie kluczowe znaczenie, ponieważ to od jego wysokości zależy wprost możliwość przyznania wnioskodawczyni świadczenia z pomocy społecznej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien dokonać pełnych i jednoznacznych ustaleń w opisanym powyżej zakresie, a następnie, w uzasadnieniu decyzji odnieść się do całości zebranego materiału dowodowego, jak również do wszystkich zarzutów i argumentów podnoszonych przez stronę, wyjaśniając powody swego rozstrzygnięcia w sposób niebudzący wątpliwości i zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a.

Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła E.J. , zarzucając jej rażące naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2b k.p.a. poprzez bezpodstawne ponowne przekazanie sprawy do organu I instancji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zobowiązanie Kolegium do samodzielnego rozpoznania sprawy oraz połącznie jej z pozostałymi sprzeciwami. W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż pracownicy MOPS manipulują terminami i dokumentami, gdyż wywiad środowiskowy został przeprowadzony 9 kwietnia 2026 r., a oświadczenie o osobnym gospodarowaniu córki skarżąca złożyła 11 kwietnia 2026 r. Natomiast organ I instancji w sposób rażący połączył te fakty wstecz, aby stworzyć pozory chaosu dowodowego i celowo wstrzymać należną skarżącej pomoc. W ocenie skarżącej urzędnicy dopuścili się wymuszenia wszelkich wcześniejszych oświadczeń szantażem i podstępem, wykorzystując niepełnosprawność oraz trudności intelektualne skarżącej, co rażąco narusza art. 7, 8, 9, 77, 107 i inne K.p.a. Ponadto urzędnicy zmanipulowali procedurę doręczeń, potajemnie wrzucając korespondencję bezpośrednio do skrzynki z odgórnie oderwanym potwierdzeniem odbioru, bez podpisu skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja bytowa jest krytyczna, zamieszkuje wraz z dziećmi w lokalu na poddaszu skażonym grzybem, bez łazienki, kuchni, WC i ciepłej wody, a do jedynego WC, znajdującego się piętro niżej, rodzina nie ma dostępu z uwagi na brak klucza. Przez celowe działania MOPS powstała zaległość w opłatach za prąd na kwotę ponad 1.861 zł, co spowoduje odłączenie energii, a to z kolei stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia małoletniej córki skarżącej. Działania te, zdaniem skarżącej, łamią art. 8, 30, 32, 38, 45, 47, 51, 68, 71, 72, 75, 77 i in. Konstytucji RP. Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak w petitum sprzeciwu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie argumenty skarżącej mogły być przedmiotem rozważań Sądu na obecnym etapie postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie przedmiotem wniesionego sprzeciwu strona skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 18 maja 2026 r. uchylającą, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola w przedmiocie zasiłku okresowego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Sprzeciw został wniesiony na podstawie art. 64a p.p.s.a., zgodnie z którym od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 p.p.s.a.). Wskazać należy również, iż zgodnie z art. 64b p.p.s.a. w postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się. Ponadto, co istotne rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.).

Przechodząc do oceny zasadności przedmiotowego sprzeciwu wskazać przede wszystkim należy, że zgodnie z treścią art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Określone w powyżej powołanym przepisie uprawnienia kasatoryjne organu odwoławczego mają charakter wyjątkowy i stanowią odstępstwo od przyjętej ogólnej zasady, orzekania przez ten organ, co do istoty sprawy. Przy czym wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. jest uzasadnione jedynie w przypadku stwierdzenia, że doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz że zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Co więcej wydając decyzję kasatoryjną, organ odwoławczy jest zobligowany do wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, co wprost wynika ze zdania drugiego wyżej przywołanego przepisu art. 138 § 2 K.p.a. Inaczej mówiąc organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną jedynie wtedy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przy czym rozstrzygnięcie kasatoryjne może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu odwoławczego, co do stanu faktycznego sprawy, nie da się wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w kompetencjach organu odwoławczego mieści się uzupełnienie, w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, poprzez przeprowadzenie określonego dowodu, co również wyłącza dopuszczalność wydania decyzji kasatoryjnej. Organ odwoławczy ma bowiem nie tylko obowiązek dokonania kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale co do zasady ma również rozpatrzyć całość sprawy i orzec merytorycznie. Na organie odwoławczym ciążą przy tym te same co na organie pierwszej instancji obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. (por. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., II OSK 1140/19; wyrok WSA w Kielcach z 15 lutego 2018 r., II SA/Ke 26/18, wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasatoryjnej jest dokonanie oceny prawidłowości takiej decyzji pod kątem zasadnego skorzystania przez organ odwoławczy z uprawnienia wynikającego z art. 138 § 2 K.p.a. Kontrola ta nie może natomiast obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne. Zasadniczo więc, rozpoznając sprzeciw, sąd administracyjny nie powinien dokonywać bezpośrednio wykładni prawa materialnego, tym niemniej, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, to kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny całkowicie zignorowane (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r., I OSK 1932/19).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd rozpoznający sprzeciw skarżącej uznał, iż objęta nim decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu narusza prawo, a tym samym wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (pkt 1); rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (pkt 2). Dlatego też, aby prawidłowo ocenić, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do tego świadczenia, organy winny dokonać wyczerpujących ustaleń, dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej strony.

Jak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 14 u.p.s., przez użyte w ustawie określenie "rodzina" należy rozmieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. 1 prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza aktualnie kwoty 823 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3).

W niniejszej sprawie organ I instancji, w trakcie wywiadów środowiskowych, przeprowadzonych w dniach 11 marca 2026 r. i 9 kwietnia 2026 r., ustalił, iż wnioskodawczyni prowadzi 3-osobowe gospodarstwo domowe wraz z córkami – 9-letnią N.oraz 21-letnią O. Wówczas deklarowana łączna wysokość dochodu w rodzinie skarżącej wynosiła 1.622,35 zł, co daje 540,78 zł na osobę w rodzinie. W dniu 9 kwietnia 2026 r. skarżąca również podała pracownikom socjalnym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami. Natomiast w toku prowadzonego postępowania ustalono, że O.J. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, przez co łączny dochód w rodzinie wynosi 1.948,30 zł, co daje 649,43 zł na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy w dniu 30 kwietnia 2026 r. uzyskał informację, że O.J. pobiera ponadto rentę socjalną, o czym organ I instancji nie miał wiedzy. Powyższa okoliczność została potwierdzona pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 kwietnia 2026 r., z którego wynika, że O.J. przyznano rentę socjalną w aktualnej wysokości 1.978,49 zł miesięcznie od listopada 2025 r., zaś pierwsza wypłata z wyrównaniem nastąpiła w lutym 2026 r. Dodatkowo w piśmie z dnia 11 kwietnia 2026 r. E.J. oświadczyła, że prowadzi finansowo oddzielne gospodarstwo domowe od pełnoletniej O.J. – skarżąca i jej córka posiadają rozdzielne budżety i osobno planują wydatki, córka dysponuje środkami, które w całości przeznacza na własne potrzeby medyczne, leki i zaspokajanie elementarnych potrzeb życiowych wynikających z jej stanu zdrowia.

W tak ustalonym przez Kolegium stanie faktycznym organ ten stwierdził, że nie może budzić wątpliwości konieczność uwzględnienia w ogólnym dochodzie rodziny także dochodu dorosłej O.J.z tytułu renty socjalnej w sytuacji stwierdzenia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Organ ten nie wyjaśnił jednak dlaczego nie dał wiary oświadczeniu skarżącej o prowadzeniu z córką oddzielnego gospodarstwa domowego. Wspomniał jedynie, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji strona jednoznacznie wskazywała na 3-osobowy skład swojej rodziny, a dopiero w dniu 11 kwietnia złożyła oświadczenie o odrębności prowadzonego gospodarstwa domowego względem dorosłej córki O., a okoliczności te powinny zostać zbadane i wyjaśnione przez organ I instancji.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, przypomnieć należy, że zasadą jest, że organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, co zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Natomiast odstępstwem od tej ogólnej zasady jest, wynikające z art. 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego powinno mieć wyjątkowy charakter, gdyż zgodnie z ustanowioną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności, każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej (przy założeniu występowania w sprawie dewolutywnego środka odwoławczego). Skuteczne wniesienie odwołania przenosi na organ drugiej instancji ciężar ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej, a postępowanie odwoławcze nie ogranicza się jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślić przy tym trzeba, że w sytuacji, gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytoryczną decyzją drugoinstancyjną, niedopuszczalne - jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności - jest wydanie decyzji kasacyjnej. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje zatem wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji było dotknięte brakami, które można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 136 § 1 K.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie takiego postępowania organowi, który wydał decyzję. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy ustala stan faktyczny w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w I instancji, rozszerzając granice postępowania dowodowego na nowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji, jak i na te, które po wydaniu decyzji przez organ I instancji uległy zmianie (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2026 r., II OSK 578/26). Jedynie jeżeli zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w części mającej istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, wówczas organ odwoławczy nie może tego uczynić we własnym zakresie. Pozbawiłoby to strony postępowania prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Odstąpienie od tak rozumianej zasady dwuinstancyjności jest natomiast dopuszczalne jedynie w sytuacji, o której mowa w art. 136 § 2 i 3 K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie dostrzec przede wszystkim należy, że organ II instancji uchylając decyzję organu I instancji nie wskazał jaki pozostał konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, który ma jednocześnie istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ nie wskazał ponadto dlaczego nie zlecił, w trybie art. 136 K.p.a., organowi I instancji przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, jeśli miał wątpliwości co do ustalonego już stanu faktycznego. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy Kolegium podjęło próbę oceny złożonego przez skarżącą oświadczenia odnośnie charakteru prowadzonego gospodarstwa domowego, nadto posiadało wiedzę o składnikach dochodu zarówno skarżącej jak i jej córki, to brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Organ II instancji ma bowiem możliwość wydania rozstrzygnięcia kasatoryjnego wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, przy czym obie przesłanki warunkujące wydanie decyzji kasatoryjnej muszą wystąpić łącznie (por. wyrok NSA z 11 marca 2025 r., II GSK 198/25). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji takich wniosków nie sposób jednak wyciągnąć.

Wobec powyższego uznać należy, iż kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, to jest art. 138 § 2 K.p.a., co czyni przedmiotowy sprzeciw zasadnym.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., uwzględnił sprzeciw skarżącej, o czym orzekł jak w sentencji wyroku uchylając zaskarżoną do Sądu decyzję.

IB