Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), \sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi J. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego T. P. wykonane na zasadzie prawa pomocy.-

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta B., w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku T. P., odmówił umorzenia w całości należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 4.800 zł z tytułu wypłaconych M. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 651,64 zł (pkt 1 i 2 decyzji), oraz umorzył część w/w kwoty w wysokości 2.400 zł stanowiącej 50% zobowiązania i odsetki w wysokości stanowiącej również 50% wskazanej w pkt 2 kwoty (pkt 3 i 4 decyzji).

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza, iż wnioskodawca nie wywiązywał się

z obowiązku alimentacyjnego, zatem osobie uprawnionej zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r.

nr [...] zobowiązano wnioskodawcę do zwrotu należności z tytułu wypłaty osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego z ustawowymi odsetkami. W dalszej kolejności organ podał warunki umarzania należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powołując się na materiał zgromadzony w sprawie organ wyjaśnił, że T. P. liński jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe

w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność syna. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie posiada też żadnego majątku. Z uwagi na stan zdrowia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Białymstoku nr [...], z dnia [...] listopada 2013 r., został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy. Jest pod stałą opieką lekarza psychiatry. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania

o Niepełnosprawności w B. został uznany za osobę niepełnosprawną

w stopniu znacznym przyznanym na stałe. Źródłem utrzymania strony jest świadczenie w formie renty inwalidzkiej wypłacanej przez ZUS w B.,

z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 488,60 zł miesięcznie. Do dyspozycji strony pozostaje kwota w wysokości 427,23 zł miesięcznie. Organ ustalił też, że wnioskodawca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej w formie zasiłku pielęgnacyjnego oraz zasiłków celowych (na zakup żywności, opału, środków higienicznych), ubiega się również o pomoc instytucji charytatywnych w formie paczek. Podsumowując powyższe okoliczności, organ uznał, że sytuacja strony nie jest wyjątkowa, albowiem wnioskodawca ma stały dochód. Wprawdzie prowadzona egzekucja ten dochód znacznie uszczupla, ale nie ma podstawy do całkowitego uwalniania strony od obowiązku zwrotu należności w całości. Organ wziął natomiast pod uwagę fakt, iż stan zdrowia strony wyklucza możliwość uzyskania jakiegokolwiek zatrudnienia i tym samym poprawy warunków materialnych własnym staraniem

i postanowił umorzyć 50% kwoty zobowiązania wraz z ustawowymi odsetkami.

Od powyższej decyzji odwołał się T. P. zarzucając jej naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa poprzez brak podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uzasadnienia decyzji oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżący wskazał też na naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez stwierdzenie, iż sytuacja dochodowa T. P. nie jest wyjątkowa i istnieje możliwość realnej spłaty długu w sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Sąd Rejonowy w B. V Wydział Rodzinny w sprawie o sygn. akt [...]orzekł o ustaniu obowiązku alimentacyjnego T. P. wobec M. P.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia

7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności przepis art. 30 ust.2 tej ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Na tym tle organ podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika wprawdzie, że sytuacja życiowa odwołującego jest trudna, jednakże na tle innych, znanych SKO z urzędu spraw, nie jest ona wyjątkowa czy szczególna. T. P. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Źródłem utrzymania strony jest świadczenie w formie renty inwalidzkiej wypłacanej przez ZUS

w B., z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 488,60 zł miesięcznie. Do dyspozycji strony pozostaje kwota w wysokości 427,23 zł miesięcznie. Odwołujący ma więc stały comiesięczny dochód oraz możliwość wsparcia ze środków pomocy społecznej. Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału organ uznał, że nie ma podstaw do całkowitego zwolnienia odwołującego z zobowiązania, jednakże zważywszy na fakt iż ze względu na stan zdrowia odwołujący nie ma możliwości uzyskania zatrudnienia i poprawy swojej sytuacji materialnej umorzono 50% należności. Jednocześnie organ udzielił odwołującemu wskazówek, z których może on skorzystać dokonując spłaty zadłużenia w ratach niższych niż egzekwowane, zgodnie z zawartą z komornikiem ugodą sądową. W ocenie SKO w niniejszej sprawie nie występuje też słuszny interes do zastosowania wnioskowanego umorzenia. Uwzględnienie powyższego żądania byłoby też sprzeczne z interesem społecznym.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku złożył T. P. zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli - organ w zasadzie nie poczynił żadnych ustaleń co do skutków wydania decyzji negatywnej, sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz osobistej skarżącego, w tym nawet nie określił jego dochodów, problemów ze zgromadzeniem środków finansowych na ubranie, opał i jedzenie oraz braku jakiejkolwiek pomocy ze strony najbliższej rodziny co miało istotny wpływ na treść orzeczenia; ponadto organ nie poczynił ustaleń czy sytuacja dłużnika faktycznie zmusza go do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłaci

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwość i enigmatyczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które nie uwzględnia analizy w zakresie możliwości zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz pobieżnie dokonuje prezentacji dokonanych ustaleń faktycznych i powołanych przepisów prawa;

w przedmiotowej decyzji brak jest odpowiedzi na pytanie, dlaczego nie uwzględniono wniosku skarżącego w całości pomimo jego trudnej, nie rokującej poprawy sytuacji.

W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważyło następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wbrew wywodom skarżącego, nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie

z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz.270 ze zm.).

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej

i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych

w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy.

Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu

o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego

w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.

Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego,

a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego.

Zauważyć jednakże należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się

z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność syna. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie posiada żadnego majątku. Źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie w formie renty inwalidzkiej wypłacanej przez ZUS w B., z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 488,60 zł miesięcznie. Do dyspozycji strony pozostaje kwota w wysokości 427,23 zł miesięcznie. Skarżący korzysta z pomocy społecznej

w formie zasiłku pielęgnacyjnego oraz zasiłków celowych (na zakup żywności, opału, środków higienicznych), ubiega się również o pomoc instytucji charytatywnych

w formie paczek. Z uwagi na stan zdrowia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS

w B. z dnia [...] listopada 2013 r. skarżący został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy. Jest pod stałą opieką lekarza psychiatry. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym przyznanym na stałe.

Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia omawianych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Skarżący posiada bowiem stały dochód oraz możliwości wsparcia ze środków pomocy społecznej. Nadto zauważyć należy, iż sytuacja finansowa skarżącego na skutek prawomocnego wyroku z dnia [...] kwietnia 2014 r. Sądu Rejonowego w B. V Wydział Rodzinny w sprawie o sygn. akt [...] orzekającego o ustaniu obowiązku alimentacyjnego T. P. wobec M. P. ulegnie poprawie. Powyższy fakt niewątpliwie ułatwi spłatę omawianych należności, a co znaczące nie będzie już powodował narastania zadłużenia z tego tytułu. Jednocześnie przy podejmowaniu kontrolowanego orzeczenia, organy uwzględniły stan zdrowia skarżącego, który uniemożliwia mu uzyskanie zatrudnienia i poprawy swojej sytuacji materialnej. Powyższe zadecydowało o umorzeniu w 50% kwoty należności. Dodatkowo powtórzyć należy za organem II instancji, że skarżący może skorzystać dokonując spłaty zadłużenia w ratach niższych niż egzekwowane, zgodnie z zawartą z komornikiem ugodą sądową.

Reasumując stwierdzić należy, iż sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie

z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły

a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Końcowo podkreślić należy, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania

w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.

O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.