Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt V SPP/Wa 165/22 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt V SPP/Wa 165/22 odmówiono S. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia.

W złożonym zażaleniu skarżący wskazał, że Sąd I instancji błędnie rozpoznał jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że jego dochody są niskie i nie posiada on żadnego majątku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności wskazać należy, ze zgodnie z art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 § 4 p.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 p.p.p.s.).

Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, jak również dane o stanie rodzinnym.

Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma więc okoliczność, że wnioskodawca, pomimo wielokrotnego składania wniosków o przyznanie prawa pomocy udzielił niepełnych wyjaśnień, bowiem nie uzasadnili ponoszonych comiesięcznych dochodów i wydatków, co skutkowało tym, że Sąd Wojewódzki nie mógł rzetelnie zweryfikować okoliczności wskazanych przez skarżących we wniosku w zakresie sytuacji majątkowej. Okoliczność, że skarżący zainicjował w sprawie niniejszej dużą ilość wniosków o prawo pomocy nie może skutkować automatycznie zwalnianiem go od kosztów sądowych, przy czym kwestia udzielenia prawa pomocy musi być oceniana w każdej konkretnej sprawie. Podnoszony przez skarżącego fakt nie posiadania środków pieniężnych do uiszczenia kosztów sądowych nie mógł mieć decydującego znaczenia zwłaszcza, że skarżący nie udzielili szczegółowych informacji w tym zakresie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie częściowym. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pismach skarżącego - nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Skarżący nie przedstawił dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafne wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego rzekomo trudnej sytuacji materialnej, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące jego rzeczywistą sytuację materialną. Powyższe z tego względu, że budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności. Trafnie wskazał Sąd I instancji na nieścisłości, które pojawiły się w toku postępowania. Na etapie postępowania administracyjnego skarżący deklarował, że jego tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe i jest w stanie utrzymać siebie za deklarowaną kwotę wynagrodzenia w wysokości 360 złotych. Zgodzić się trzeba z Sądem I instancji, że deklarowany przez skarżącego miesięczny dochód był obiektywnie niewystarczający na pokrycie wydatków utrzymania koniecznego dorosłego mężczyzny takich jak opłacenie mieszkania, mediów, zakup żywności, leków, odzieży, obuwia, środków higieny i czystości itp. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastanawiająca jest w tym względzie bierna postawa skarżącego, który był kilkakrotnie wzywany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności nie przedstawił żadnego dokumentu obrazującego jego miesięczne dochody, ani dokumentów dotyczących kosztów składających się na jego bieżące utrzymanie wskazujących wysokość i rodzaj wydatków oraz potwierdzających faktyczną ich zapłatę. Skarżący też, pomimo wezwania, nie wyjaśnił kwestii gospodarstwa domowego, na podstawie jakiego tytułu prawnego zajmuje dom podany jako miejsce zamieszkania oraz tego kto i w jakim zakresie opłaca wydatki związane z mediami i utrzymaniem domu.

Ponadto zaznaczyć należy, że treść zażalenia nie odnosi się do istoty zaskarżonego postanowienia lecz zawiera ogólnikowy i subiektywny opis postępowań prowadzonych w sprawach skarżącego. Natomiast zarzuty co do niewłaściwego działania Sądu przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Sąd podjął bowiem wszystkie wymagane czynności aby rzetelnie rozpoznać wniosek, a następnie w sposób właściwy ocenił okoliczności istotne w świetle przepisów warunkujących przyznanie prawa pomocy.

W rezultacie prawidłowo przyjął Sąd Wojewódzki, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.