Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik – Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M.S. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 24 czerwca 2025 r. w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w D.j, działka nr [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie - Delegatura w T. (dalej: WUOZ) pismem z 5 czerwca 2025 r. znak DT-V.5140.29.2025.AG zawiadomił sześcioro adresatów (współwłaścicieli), w tym M. S. (dalej: skarżąca), o planowanym przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków dla budynku mieszkalnego przy ul. [...] na działce nr [...] w D. T. , do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej: "WEZ"), prowadzonej przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292), dalej: "u.o.z.".

Wskazano, że kolejnym pismem urząd powiadomi o włączeniu niniejszej karty ewidencyjnej wraz z kserokopią tejże karty.

Powyższe zawiadomienie doręczono skarżącej 11 czerwca 2025 r.

Następnie WUOZ zawiadomieniem z 24 czerwca 2025 r. znak DT-V.5140.29.2025.AG.2 poinformował sześcioro adresatów, w tym skarżącą, o włączeniu do WEZ prowadzonej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. - karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków opracowanej dla ww. budynku mieszkalnego.

W odpowiedzi na wyżej wymienione zawiadomienia skarżąca pismem z 25 lipca 2025 r. zawnioskowała do WUOZ o ponowne przeanalizowanie sprawy i wykreślenie wskazanego budynku z WEZ.

Wskazała w szczególności, że sporządzony opis historyczny zawiera nieścisłości w ustalonej dokumentacji (opisana część rodziny nie była związana z powstaniem budynku). Podniosła również fakt złego stanu technicznego budynku, którego remont i konserwacja wymaga znacznych nakładów finansowych przekraczających wartość samego budynku. Obiekt jest nieprzerwanie użytkowany przez skarżącą jako lokal mieszkalny. Zarzuciła, że autor karty ewidencyjnej nie podjął próby skontaktowania się z osobą zamieszkującą opisywany budynek – skarżącą. Zakwestionowała sporządzenie dokumentacji fotograficznej bez zgody właściciela posesji.

W odpowiedzi na ww. pismo skarżącej z 25 lipca 2025 r. WUOZ pismem z 14 sierpnia 2025 r. poinformował skarżącą o ponownym przeanalizowaniu wartości obiektu, a w odniesieniu do treści zawartej w karcie ewidencyjnej zajął stanowisko, według którego błędne dane można sprostować lub zmienić, podając źródło potwierdzonych informacji. Jednocześnie zaznaczył, że dane dotyczące właścicieli nieruchomości nie mają wpływu na ocenę wartości historycznych i artystycznych budynku.

WUOZ wskazał na art. 3 pkt 1 u.o.z. i stwierdził, że przedmiotowy obiekt wypełnia definicję zabytku, gdyż stanowi przykład tradycyjnej, historycznej zabudowy drewnianej o utrzymanym pierwotnym wyglądzie architektonicznym bez znaczących zmian w jego zewnętrznym wystroju, a ponadto jest dziełem człowieka powstałym zgodnie z tradycjami ciesielskimi oraz stanowi świadectwo minionej epoki.

Wskazał również, że karta ewidencyjna niniejszego obiektu nieruchomego została opracowana według ustalonego wzoru, a sposób zawiadamiania o włączeniu był zgodny z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r. poz. 56), dalej: "rozporządzenie".

Końcowo WUOZ pouczył skarżącą o przysługującej jej skardze na czynność wpisania do ewidencji spornego budynku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżąca M. S. pismem z 23 września 2025 r. wniosła do WSA w Krakowie skargę na "czynność włączenia nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków (...) poprzez włączenie budynku mieszkalny przy ul. [...] w D. T. , działka nr [...], do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (WEZ) poprzez sporządzenie i włączenie Karty Ewidencyjnej Obiektu Nieruchomego". W skardze wskazała, że pismo z 14 sierpnia 2025 r. doręczono jej 25 sierpnia 2025 r.

Zaskarżonej w całości czynność skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

1. art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez objęcie ochroną obiektu, który według skarżącej utracił wartości historyczne, artystyczne lub naukowe wskutek znacznego zniszczenia i złego stanu technicznego;

2. art. 64 i art. 50 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione wejście na prywatną posesję i sporządzenie dokumentacji fotograficznej bez wiedzy i zgody właściciela, co w ocenie skarżącej podważa legalność i rzetelność zgromadzonego materiału dowodowego zawartego w karcie ewidencyjnej;

3. art. 7, art. 77, art. 6 oraz art. 8 w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), dalej "K.p.a.", poprzez:

- przekroczenie granic uznania administracyjnego i przyjęcie, że w przedmiotowym przypadku interes społeczny przekłada się nad słuszny interes skarżącej - właścicielki nieruchomości w sytuacji, gdy stan faktyczny w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia takiego stanowiska przez organ,

- niewyjaśnienie stanu faktycznego w sposób niebudzący wątpliwości oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, co doprowadziło do przyjęcia przez organ błędnych wniosków w tym do włączenia budynku do WEZ;

4. błędne ustalenia faktyczne zawarte w karcie ewidencyjnej, w szczególności poprzez:

- błędny opis stanu technicznego budynku, określanie stanu jako lepszy niż faktyczny, nieuwzględnienie rzeczywistego stanu technicznego budynku kwalifikującego go do kapitalnego remontu (kwalifikującego go jako ruinę),

- błędny rys historyczny, całkowicie odbiegający od stanu rzeczywistego, nieprawidłowe określenie osób, które wybudowały dom, nieprawidłowe określenie genezy architektonicznej budynku, który zdaniem biegłego powstał w związku z przybyciem na te ziemię rodziny S. co nie ma przełożenia na prawdziwy rys historyczny nieruchomości.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności włączenia spornej nieruchomości do WEZ; zobowiązanie Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do wykreślenia ww. nieruchomości z WEZ; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że obiekt utracił swoje pierwotne cechy architektoniczne i nie posiada już cech autentycznej substancji, które uzasadniałyby uznanie go za "zabytek nieruchomy" w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z., a nieruchomość nie spełnia definicji zabytku. Budynek jest obecnie w stanie zaawansowanej degradacji technicznej, bliskim ruiny. W wyniku upływu lat, warunków atmosferycznych utracił on większość swojej substancji oryginalnej. Stan ten manifestuje się poprzez liczne zniszczenia zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz budynku tj. poprzez uszkodzenie dachu, jego zwilgocenie, zwilgocenie poddasza, stropów, uszkodzenie ścian oraz schodów. Dodatkowo występują zniszczenia elementów konstrukcyjnych: drewniana konstrukcja jest spróchniała, widoczne są pęknięcia ścian i ubytki w murze. Niewątpliwie zdaniem skarżącej na zły stan techniczny obiektu również wpłynęła odmowa właściwego organu na wykonanie centralnego ogrzewania wyrażona około 40 lat temu z uwagi na stan obiektu, brak jego podpiwniczenia, wysokiego ryzyka pożaru oraz braku miejsca lokalizacji pieca grzewczego. Skarżąca wskazała, że bez wydajnego ogrzewania doszło do degradacji obiektu, która będzie się tylko pogłębiała, zatem włączenie nieruchomości do WEZ jest bezcelowe. Brak zachowania walorów artystycznych lub historycznych przejawia się tym, że zachowane elementy jak "styl zakopiański" uległy dekonstrukcji lub zostały zniszczone w stopniu uniemożliwiającym odtworzenie. Karta ewidencyjna stwierdzając wartość historyczną i artystyczną pomija aktualny i rażąco zły stan faktyczny obiektu, który uniemożliwia uznanie go za "świadectwo przeszłości". Ponadto zakwalifikowanie spornego budynku do WEZ miało miejsce przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek kontaktu organu z właścicielami przedmiotowej nieruchomości oraz braku uwzględnienia ich stanowiska w kwestii powyższej czynności, co zdaniem skarżącej, gdyby miało miejsce, nie doprowadziłoby do zakwalifikowania przedmiotowego budynku do WEZ.

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu stanowiska organ wskazał, że na podstawie § 15 rozporządzenia, włączenie zabytku do WEZ stanowi czynność materialno-techniczną, która nie wymaga sformalizowanego działania, tj. organ nie prowadzi w tym zakresie postępowania administracyjnego i nie wydaje decyzji administracyjnej, a co za tym idzie nie sporządza pisemnego uzasadnienia, które odzwierciedlałoby motywy i przesłanki podjęcia ww. czynności.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że włączenie zabytku nieruchomego do WEZ jest czynnością jednostronną, niezależną od woli właściciela, do której nie mają zastosowania przepisy K.p.a., a organ nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia.

Dalej organ stwierdził, że działając na podstawie rozporządzenia wypełnił obowiązek informacyjny o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej do WEZ, jak i o włączeniu do ewidencji, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do WEZ.

Konserwator zaznaczył, że w piśmie z 14 sierpnia 2025 r. zajął stanowisko w sprawie złożonego wniosku wyrażającego sprzeciw w niniejszej sprawie i udzielił dodatkowych wyjaśnień i przesłanek, jakimi kierował się przy podejmowaniu kwestionowanej czynności materialno-technicznej.

Zdaniem organu skoro obiekt jest nieprzerwanie użytkowany jako lokal mieszkalny, tym samym właściciel potwierdza, że stan budynku pozwala na jego użytkowanie. To znaczy, że jego stan techniczny nie jest bardzo zły i nie może być ruiną. Ponadto organ zaznaczył, że włączenie do ewidencji może nastąpić bez względu na zły stan zachowania obiektu, a przesłankami, którymi kieruje się wojewódzki konserwator zabytków, są posiadane walory, tj. wartość historyczna, artystyczna lub naukowa. Według Konserwatora niniejsze wartości zostały wskazane w piśmie z 14 sierpnia 2025 r., w którym wskazano, że "przedmiotowy budynek mieszkalny wzniesiony w latach 30-tych ubiegłego stulecia i reprezentuje typ willi nawiązującej do uzdrowiskowego budownictwa w stylu zakopiańskim. Fasadę budynku zdobi i wyróżnia masywny, dwukondygnacyjny ryzalit z przeszklonym gankiem. Elewacje z pionowym oszalowaniem z desek w kolorystyce ugrowej z elementami dekoracyjnej snycerki w części ryzalitu utrzymane w dobrym, kompletnym stanie. Konstrukcję nośną okapu stanowią wystające poza obrys budynku krokwie, których zewnętrzne elementy są wspornikami stropu przyokapowej części dachu. Istotnym i koniecznym podkreślenia walorem historycznym i artystycznym przedmiotowego budynku jest drewniana stolarka otworowa zachowana we frontowej i tylnej elewacji budynku. Przedmiotowy budynek jest jednostkowym przykładem tego typu budowli w typie willi biorąc pod uwagę drewnianą zabudowę występującą na terenie D. T. .".

Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zlecono opracowanie karty ewidencyjnej zawierającej wyczerpujące dane o wartości obiektu, czasie powstania i historii, położeniu, funkcji, opisie (stan zachowania oraz rzut z wymiarami), a także istniejących zagrożeniach. Na zlecenie organu w listopadzie 2024 r. została wykonana karta ewidencyjna przez dr M. G., a informacje w niej zawarte zostały zaczerpnięte z dostępnych źródeł wymienionych w punkcie nr [...] karty.

Odpowiadając na zarzuty błędnych informacji dotyczących historii budynku, organ wskazał, że urząd poinformował o możliwości sprostowania i zmiany treści na wniosek właściciela, który wskaże źródło potwierdzonych informacji. Jednocześnie przekazano, że dane dotyczące właścicieli nie mają wpływu na ocenę wartości historycznych i artystycznych budynku.

Końcowo organ wskazał, że działania podjęte przez organ, mimo że stanowią ograniczenie prawa własności, to odpowiadają wymogom zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i pozostają zasadne z uwagi na utrzymany wygląd architektoniczny – autentyzm formy i detalu, a przede wszystkim charakter świadectwa minionej epoki jako dzieło człowieka i związanie z jego działalnością, dlatego zachowanie go dla przyszłych pokoleń w krajobrazie D. T. leży w interesie społecznym jako elementu dziedzictwa kulturowego.

W piśmie procesowym z 9 stycznia 2026 r. skarżąca przedstawiła dowody i dodatkową argumentację w niniejszej sprawie, prostując informacje historyczne dotyczące spornego budynku. Podkreśliła, że przedmiotowy dom nie został wybudowany przez rodzinę S. i nie ma związku z ich przybyciem na te ziemie. Budynek bowiem został wzniesiony w 1922 roku przez J. M.. Jest to fakt znany rodzinie i możliwy do zweryfikowania w dokumentach archiwalnych, do których autor karty ewidencyjnej najwyraźniej nie dotarł lub je zignorował.

Zdaniem skarżącej dom wybudowany jest w stylu dąbrowskim, jedynie weranda domu została wybudowana przez górali z P. których zaangażował J. M.. Wspomniany w karcie ewidencyjnej W. S. nigdy nie był w tym domu i nigdy nie miał z nim nic wspólnego. Rodziny S. i M. prawdopodobnie wcześniej się nie znały, nie utrzymywali kontaktów. Historię domu i miasta skarżąca zna z opowieści dziadka J. M., który zmarł, jak miała 22 lata, tj. w 1970 roku. Dziadka W. S. skarżąca nigdy nie znała, nie znała go nawet mama skarżącej, ponieważ zmarł w 1935 r. Syn W. S. (ojciec skarżącej) ożenił się z córką J. M. E. w XII 1947 roku i dopiero wówczas można mówić, że rodzina S. jest związana z domem. S. S. ani jego rodzina nie przyczynili się zatem w żadnym stopniu do powstania domu. Jedynie w okresie, kiedy rodzice mieszkali w domu dokonywano bieżących czynności związanych z jego utrzymaniem np. malowano ściany dobierając kolory farb tak, aby utrzymać pierwotny wygląd. "Nie polega na prawdzie również ustalenie, że dziadek był właścicielem stolarni i wykorzystał drzewo z własnego zakładu do budowy rzeczonego domu. Dziadek miał cegielnie, a nie stolarnie, stąd trudno w ogóle odnieść się w tym zakresie do ustaleń poczynionych przez osobę sporządzającą opis". Fakt związania rodziny M. z przedmiotową nieruchomością potwierdza według skarżącej również przydrożna kapliczka ufundowana przez J. M. znajdująca się obok domu, na nieruchomości sąsiedniej przy drodze. Pierwotnie stał tam krzyż, jednakże w związku z jego uszkodzeniem zlikwidowano krzyż i powstała wspomniana kapliczka, na dowód czego skarżąca w załączeniu przedłożyła fotografię. Okoliczność, że nieruchomość od pokoleń związana jest z rodziną M. a nie S. , potwierdzają także zdaniem skarżącej treści aktów notarialnych Repertorium A numer [...] z 7 stycznia 1992 r. oraz Repertorium A nr [...] z 20 stycznia 1992 r., z których to aktów wynika, że w 1971 roku toczyło się postępowanie spadkowe po zmarłym J. M., a postanowieniem z dnia 12 marca 1971 roku Sąd Rejonowy w D. T. stwierdził nabycie spadku po J. M., w skład którego wchodziła rzeczona nieruchomość. Z treści powołanych aktów wynika, że S. S. został umocowany przez rodzeństwo swojej żony E. S. z domu M., które wraz z nią w wyniku stwierdzenia nabycia spadku po J. M. stało się współwłaścicielami nieruchomości, do przeniesienia własności udziałów w nieruchomości na jej rzecz.

W konsekwencji, zdaniem skarżącej, przypisanie genezy budynku innej rodzinie i innemu okresowi historycznemu pozbawia nieruchomości wartości historycznej i w związku z tym brak jest podstaw do uznania jej za świadectwo minionej epoki. Nie można chronić budynku jako "świadectwa minionej epoki" w oparciu o zmyśloną historię. Błąd ten dowodzi, że organ nie przeprowadził "wszechstronnej analizy stanu faktycznego", do czego był zobowiązany. Jeżeli zabytek jest chroniony "ze względu na historię", a historia ta jest nieprawdziwa, to ochrona jest bezzasadna.

Na poparcie swoich zarzutów i wniosków skarżąca załączyła fotografie: budynku, nagrobków potwierdzających daty śmierci poszczególnych członków rodziny, przydrożnej kapliczki, której fundatorem był J. M., kopię aktu małżeństwa zawartego pomiędzy S. S. a E. M. w XII 1947r. oraz kopie aktów notarialnych z 7 stycznia 1992 r. rep. A nr [...] i z 20 stycznia 1992 r. rep. A nr [...].

Skarżąca zarzuciła, że wbrew twierdzeniom organu budynek nie jest w "dobrym, kompletnym stanie" i nie posiada "utrzymanego pierwotnego wyglądu". Twierdzenie to stoi w sprzeczności z rzeczywistością. Budynek znajduje się w stanie zaawansowanej degradacji (spróchniała konstrukcja, uszkodzone stropy, wilgoć). Przy sporządzaniu karty ewidencyjnej nikt nie wszedł do środka budynku i nie zapoznał się z jego stanem, co czyni sporządzoną ocenę niepełną oraz rażąco nierzetelną.

Na rozprawie 29 stycznia 2026 r. pełnomocnik skarżącej ponownie podniosła fakt złego stanu nieruchomości będącej przedmiotem niniejszej sprawy oraz nietransparentność działań prowadzonych przez organ z uwagi na brak kontaktu z właścicielką budynku oraz jej niepoinformowanie o możliwym rozwoju sprawy, tak aby mogła podjąć czynności polegające na złożeniu sprzeciwu po otrzymaniu zawiadomienia o zamiarze włączenia karty adresowej do ewidencji. Podniosła, że budynek jest częściowo po remoncie, nie ma drewnianych podłóg, pieców kaflowych, wejścia na strych w formie drabiny. Częściowo wymieniono okna. Zły stan techniczny jest rezultatem m.in. odwlekania remontu z uwagi na nieuregulowany stan majątkowy domu.

Na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił dopuścić dowód z dokumentów i fotografii dołączonych do pisma z 9 stycznia 2026 r. na okoliczność ich treści i stanu technicznego nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

W niniejszej sprawie 30-dniowy termin do wniesienia skargi został zachowany, bowiem o możliwości zaskarżenia spornej czynności skarżąca dowiedziała się 25 sierpnia 2025 r. (data doręczenia pisma z 14 sierpnia 2025 r.), a skargę wniesiono nadając Pocztą 24 września 2025 r.

Sąd stwierdził, że skarżąca ma, zgodnie z art. 50 § 1 P.p.s.a., interes prawny do wniesienia skargi i zaskarżenia przedmiotowej czynności, bowiem jest współwłaścicielką nieruchomości, której dotyczy zaskarżona czynność, co zostało wykazane stosownymi dokumentami. Z chwilą włączenia zabytku do WEZ powstają bowiem obowiązki obciążające zarówno jego właściciela jak i posiadacza, takie jak wyszczególnione w art. 5 (opieka nad zabytkiem), czy też art. 28 ust. 1 (obowiązki informacyjne) u.o.z. Dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków istnieje obowiązek uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), a także decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę (art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane).

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpatrywanej sprawie była czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z 24 czerwca 2025 r., polegająca na włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków dla spornego budynku mieszkalnego w D. T. do WEZ, prowadzonej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że jak słusznie wskazywał Konserwator, włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków do WEZ na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. w zw. z § 15 rozporządzenia, jako działanie jednostronne będące elementem władczych działań administracji publicznej, kwalifikowane jest jako czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. II OZ 218/21).

Sąd stwierdza, że argumentacja odpowiedzi na skargę zasługuje na aprobatę.

Przechodząc ściśle do meritum niniejszej sprawy trzeba wskazać, że prawidłowo zawiadomieniem z 5 czerwca 2025 r. organ poinformował o sporządzeniu i zamiarze włączenia będącej przedmiotem niniejszej sprawy karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków dla spornego budynku do WEZ. Wbrew przy tym zarzutom skarżącej, w zawiadomieniu tym wprost wskazano, że "kolejnym pismem tut. urząd powiadomi o włączeniu nin. karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków wraz z kserokopią tejże karty".

Następnie organ we właściwy sposób zawiadomił współwłaścicieli przedmiotowego budynku kolejnym pismem z 24 czerwca 2025 r. o włączeniu ww. karty do ewidencji.

W wyniku dokonanej analizy Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności włączenia spornej karty.

Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

W myśl § 15 ust. 1 rozporządzenia, o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem.

Stosownie do § 15 ust. 4 rozporządzenia, wojewódzki konserwator zabytków o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Zgodnie z § 15 ust. 5 rozporządzenia, o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie także właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków albo włączenia nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

W myśl § 15 ust. 7 rozporządzenia, do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o którym mowa w ust. 1 i 5, lub o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty ewidencyjnej zabytku albo nowej karty ewidencyjnej zabytku.

Co istotne w odniesieniu do zarzutów skarżącej, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do stanowiska wyrażanego w orzecznictwie, że czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków, nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi w takim przypadku – jak już wskazano powyżej – czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Organ ochrony zabytków ocenia, na podstawie posiadanych przez siebie informacji, czy określona rzecz (ruchoma lub nieruchomość) powinna podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie prowadząc w tej sprawie żadnego sformalizowanego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne argumenty. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność organu administracji, dopuszczalne jest badanie, czy organ ten miał usprawiedliwione podstawy włączenia danego obiektu do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była uzasadniona (por. wyrok NSA z 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18).

Przypomnieć trzeba, że art. 3 pkt 1 u.o.z. definiuje "zabytek" jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy.

Ze wskazanych przepisów wynika, że karta ewidencyjna może być sporządzona i następnie dołączona do ewidencji tylko w stosunku do takiej nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która stanowi zabytek. Rzecz nie staje się zabytkiem przez to, że została dla niej założona karta, lecz dlatego, że stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Podkreślić należy, że włączenie danego obiektu do ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków porównywalną do włączenia do rejestru zabytków. Niemniej ewidencja zabytków może być traktowana jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy, wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji, o czym była już mowa we wcześniejszych rozważaniach (art. 5 i 28 ust. 1 u.o.z.; art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane). Wpisanie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla właściciela lub posiadacza danego obiektu ma zatem prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, których nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Ze względu na powyższe, postępowanie jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być pobieżne czy obarczone brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organ sprostał wytycznym i warunkom wynikającym z przepisów prawa, dokonując włączenia wypełnionej we właściwy sposób karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków (wzór karty z załącznika nr 2 do rozporządzenia).

Kontrolowana karta ewidencyjna, opracowana w listopadzie 2024 r. przez dr M. G., zawiera odpowiednie rubryki i została wypełniona zgodnie z rozporządzeniem (§ 9 ust. 1 rozporządzenia).

Wszystkie rubryki karty, poza pkt 22 i 25, zostały wypełnione prawidłowo.

Do karty załączono również załącznik zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia, zawierający rubryki pkt 1-7 i pięć fotografii obrazujących widok zabytku z różnych stron świata.

W szczególności w karcie wskazano, że budynek powstał w latach 1930-tych (pkt 2), zamieszczono rzut poziomy i fotografię elewacji frontowej (pkt 11) i opis budynku (pkt 13).

W ostatnim ze wskazanych punktów jednoznacznie opisano usytuowanie i kształt budynku oraz wskazano, że jest to parterowa willa drewniana w typie budownictwa uzdrowiskowego inspirowanego stylem zakopiańskim i elementami tyrolskimi. Budynek ma wystawkę dachową w poddaszu o przeszklonych ściankach. Od frontu weranda osłania wejście do budynku. Wnętrze dwutraktowe z przechodnią sienią w osi środkowej. Dach dwuspadowy, o więźbie krokwiowo-stolcowej, kryty blachą. Nad wystawką o formie zakopiańskiej, z przyczółkami. Ławy fundamentowe z kamienia, fundament murowany z cegły, ściany wzniesione z drewna iglastego, obrabianego mechanicznie. Z zewnątrz elewacje osłonięte szalunkami z drewnianych desek, przybijanych na styk, z listwowaniem na złączach. Szczyty budynku z małymi okienkami doświetlającymi poddasze. Konstrukcja wystawki dachowej i werandy szkieletowej, przeszklona. Ściany wewnątrz budynku z tynkami wapiennymi, kładzionymi na trzcinie. Stropy belkowe z powałami deskowymi. Komunikacja z poddaszem schodami typu drabiniastego z balustradą, usytuowanymi w sieni. Ogrzewacze i trzon kuchenny, kaflowe. Kominy murowane z cegły. Otwory okienne w elewacjach smukłe, prostokątne, z oknami podwójnymi skrzynkowymi, dwukskrzydłowymi, czteropolowymi. W ścianach wystawki i werandy otwory okienne o półkolistych wykrojach górą, z dekoracyjną, ćwiekowaną dekoracją nadłuczy. Budynek posiada instalację wodno-kanalizacyjną, elektryczną i gazową.

Powyższy opis został uzupełniony w pkt 12 karty (historia), gdzie wskazano, że od wielu drewnianych budynków w D. T. przedmiotowy budynek wyróżnia przeszklona wystawka w połaci frontowej dachu wraz z werandą w parterze. Otwory okienne posiadają charakterystyczne półkoliste wykroje górą, nietypową stolarkę i bogate ćwiekowanie nadłuczy. Elewację willi zdobią dodatkowo oryginalne szalunki deskowe z ozdobnymi odcięciami listew szczytowych.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej należy stwierdzić, że w pkt 18 karty (stan zachowania) wskazano "Budowla w średnim stanie", natomiast w pkt 19 (istniejące zagrożenia, najpilniejsze potrzeby konserwatorskie) podano "Obiekt niezagrożony. Wymaga odnowienia. Należy objąć go opieką konserwatorską".

W ocenie Sądu z akt sprawy, w tym z dowodów dołączonych do pisma skarżącej z 9 stycznia 2026 r., wynika, że organ miał podstawy do włączenia wypełnionej we właściwy sposób karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków, co szczegółowo opisano w karcie ewidencyjnej.

Nota bene należy zauważyć, że sporny budynek był już wpisany do rejestru zabytków, a zatem większość niepożądanych przez skarżącą obowiązków i ograniczeń wynika z ww. faktu, a nie z obecnie kontrolowanej czynności włączenia do WEZ.

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów podniesionych w skardze, a to naruszenia art. 64 i art. 50 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione wejście na prywatną posesję i sporządzenie dokumentacji fotograficznej bez wiedzy i zgody właściciela, a także przedkładania interesu społecznego nad słuszny interes skarżącej, Sąd wskazuje, że art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zawiera w sobie trzy zasady: 1. Zdanie pierwsze pierwszego akapitu gwarantuje: poszanowanie mienia; 2. Zdanie drugie mówi o: możliwości pozbawienia mienia, ale pod pewnymi warunkami; 3. Trzecia zasada wynika z drugiego akapitu i stanowi: że państwa uprawnione są m.in. do uregulowania sposobu korzystania z mienia zgodnie z interesem powszechnym.

Wobec przedstawionych w karcie ewidencyjnej obiektywnych informacji dotyczących zabytku, potwierdzonych materiałem zdjęciowym, nie sposób przyjąć, że brak uzyskania zgody na fotografowanie jej budynku, miałby skutkować podważeniem legalności i rzetelności spójnej i kompletnej treści karty ewidencyjnej.

Oczywiście należy przyznać rację skarżącej, że jeżeli opis w karcie w zakresie historii budynku i jej rodziny jest nieścisły i cechuje się błędami faktograficznymi, organ winien współdziałając ze skarżącą dążyć do skorygowania tego opisu na zgodny z prawdą. Skarżąca ma prawo żądać, by upubliczniane w ewidencji informacje dotyczące jej rodziny odpowiadały prawdzie.

Wobec niewadliwego opisu spornego budynku w zakresie zabytkowego charakteru konstrukcji, podnoszone przez skarżącą nieścisłości nie mogą jednak zostać uznane za dyskwalifikujące ww. kartę.

W szczególności dla zabytkowego charakteru budynku nie ma istotnego znaczenia np., który z dziadków skarżącej (W. S. czy J. M.) był inwestorem obiektu, a także czy rodzina skarżącej prowadziła tartak czy cegielnię. Podobnie nie ma decydującego znaczenia, czy sporny budynek powstał w latach 1930-tych, czy w 1922 r.

Niesporny przy tym zły stan techniczny budynku, wymagający remontu, określony w karcie jako "średni", nie może być uznany za skutkujący utratą zabytkowego charakteru obiektu.

Należy zauważyć, że z akt sprawy, w tym z dowodów przedstawionych przez skarżącą, nie wynika by zachowane elementy stylu zakopiańskiego uległy dekonstrukcji lub zostały zniszczone w stopniu uniemożliwiającym odtworzenie.

Sąd nie ma kompetencji do tego, aby polemizować merytorycznie z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków jako organem wyspecjalizowanym w tym zakresie, zaś treść zbadanej przez Sąd karty wraz z załącznikiem jest wystarczająca dla stwierdzenia, że organ wyjaśnił podstawy, dla których obiekt uznał za zabytek i włączył do ewidencji.

Końcowo należy wskazać, że nie mogły być uznane za zasadne zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 6 oraz art. 8 w zw. z art. 80 K.p.a. Jak słusznie wskazał bowiem organ, w przedmiotowym postępowaniu nie mają bowiem zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd miał przy tym na uwadze, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty adresowej zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej, chociażby w uproszczonej formie (por. wyroku NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. II OSK 433/20). Włączenie karty zabytku do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji (por. wyroki NSA z 26 października 2016 r., sygn. II OSK 96/15, z 20 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2926/16). Organ ochrony zabytków ocenia, na podstawie posiadanych przez siebie informacji, czy określona rzecz (ruchoma lub nieruchomość) powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z., nie prowadząc w tej sprawie żadnego sformalizowanego postępowania. Ocena wyrażona przez organ musi jednak wynikać z zebranych wiadomości oraz danych na temat obiektu, takich które uzasadniałyby wytworzenie karty adresowej zabytku oraz włączenie jej do ewidencji.

Zdaniem Sądu powyższym powinnościom organ w niniejszej sprawie sprostał, a drobne omówione wyżej uchybienia nie uzasadniały stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności.

Sąd nie dopatrzył się też wadliwości w zakresie zawiadamiania o podejmowanych czynnościach.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że zaskarżona czynność została dokonana bez naruszenia art. 3 pkt 1 oraz art. 22 ust. 2 u.o.z., przepisów rozporządzenia, ani innych powołanych w skardze przepisów prawa, w tym Konstytucji RP.

W konsekwencji, wobec braku postaw do uwzględnienia skargi, Sąd ją oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Co do zawartego w skardze wniosku skarżącej o zobowiązanie Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do wykreślenia ww. nieruchomości z WEŹ, Sąd wskazuje, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu sądowym była jedynie legalność zaskarżonej czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z 24 czerwca 2025 r., polegająca na włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków dla spornego budynku mieszkalnego w D. T. do WEŹ i Sąd nie miał kompetencji do orzekania w przedmiocie zobowiązania WKZ do wykreślenia nieruchomości. Skarżąca z takim wnioskiem o wykreślenie może wystąpić do organu.

Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania Sąd wskazuje, że wniosek jest bezpodstawny i niezasadny i nie mógł być uwzględniony. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że żaden przepis nie przewiduje na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwości zasądzenia zwrotu kosztów od skarżącego na rzecz organu. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. jedynym przypadkiem, kiedy sąd zasądza zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, jest przypadek uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. Wówczas zwrot kosztów postępowania sądowego przysługuje skarżącemu od organu.