Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska, Sędziowie: Asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Piotr Borowiecki(spr.), Protokolant: Aleksandra Borowiec-Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2005 r., sprawy ze skargi R. z siedzibą w B., W. na decyzję Urzędu Patentowego R P z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o unieważnienie patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego RP; 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącej spółki R. z siedzibą w B., W. kwotę 1.615,-zł (tysiąc sześćset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2004 r., Nr [...], Urząd Patentowy RP – działając w trybie postępowania spornego, na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej także p.w.p.) i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.c. - umorzył postępowanie w sprawie wniosku spółki R. z siedzibą w B., W. o unieważnienie patentu nr [...] pt. "[...]", udzielonego na rzecz spółki N. z siedzibą w B., S.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] lipca 1989 r. spółka S. dokonała w Urzędzie Patentowym RP zgłoszenia wynalazku pt. "[...]" i na swoje rozwiązanie uzyskała patent nr [...], z którego uprawnionym obecnie jest firma N.

Pismem z dnia [...] października 2002 r. skarżąca spółka R. z siedzibą w B., W., wystąpiła do Urzędu Patentowego RP z wnioskiem o unieważnienie w/w patentu nr [...], udzielonego na rzecz spółki N., z siedzibą w B., S.. Zdaniem wnioskodawcy przedmiotowe prawo z patentu zostało udzielone na rzecz uprawnionego z naruszeniem przepisu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (t.j.: Dz.U. z 1984 r., Nr 33, poz. 177 ze zm.), ponieważ przedmiot tego patentu nie spełniał jednego z ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu, albowiem – w ocenie strony skarżącej - wynalazek zdefiniowany zastrzeżeniami patentowymi nr [...] nie nadawał się do stosowania, gdyż stanowiący jego przedmiot sposób nie mógł być używany w sensie technicznym. Uzasadniając swój interes prawny we wszczęciu przedmiotowego postępowania, skarżąca spółka podniosła, iż jest producentem leku o nazwie T., którego substancją czynną jest [...], związek o nazwie zwyczajowej [...] w postaci [...]. Substancja ta wytwarzana jest przez firmę R. sposobem będącym przedmiotem zgłoszenia patentowego nr [...] z dnia [...] października 1999 r., w trybie PCT (nr zgłoszenia międzynarodowego [...]), którego faza krajowa rozpoczęła się w Polsce w dniu [...] kwietnia 2002r. Przedmiotem tego zgłoszenia jest "Sposób wytwarzania pochodnej podstawionej [...] i jej soli". Wnioskodawca poinformował jednocześnie, iż lek o nazwie T. został dopuszczony do obrotu na rynku polskim na podstawie Świadectwa Rejestracji nr [...] Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2002 r. Zdaniem skarżącej spółki sporny patent nr [...] dotyczy rozwiązania, które zostało zastrzeżone tak ogólnie, że mogłoby być uznane za obejmujące swym zakresem część rozwiązania stanowiącego przedmiot zgłoszenia wnioskodawcy [...].

W odpowiedzi z dnia 3 stycznia 2003 r. na powyższy wniosek uprawniony z przedmiotowego patentu - spółka N. wniosła o jego oddalenie. W uzasadnieniu uprawniony z patentu oświadczył, że wniosek jest bezzasadny, ponieważ zgłoszenie [...] firmy R. jest zgłoszeniem późniejszym, zgłoszonym (1999r.) osiem lat po podaniu wynalazku uprawnionego do wiadomości publicznej (1991 r.), a ponadto, że zgłoszenie wnioskodawcy obejmuje swoim zakresem sposób, który jest przedmiotem wcześniejszego patentu uprawnionego, co oznacza, że jeśli mowa o naruszeniu interesu osobistego lub majątkowego, to naruszonym może być interes uprawnionego. Spółka N. stwierdziła ponadto, że doświadczenia wnioskodawcy potwierdzają, że wynalazek spełnia wymogi art. 10 cyt. ustawy o wynalazczości, ponieważ opisany wynalazek został odtworzony, o czym świadczą cyt. w tej tabeli wyniki prób, czyli wynalazek nadaje się do stosowania.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2003 r. skarżąca spółka R. poinformowała Urząd Patentowy RP, iż otrzymała w dniu [...] marca 2003 r. przedprocesowy list ostrzegawczy od spółki N. w którym [...] firma wezwała stronę skarżącą do natychmiastowego zaprzestania wszelkich działań zmierzających do przygotowania produkcji, importu, dystrybucji lub sprzedaży na terytorium Polski leku T., pod rygorem podjęcia przez spółkę N. wszelkich środków prawnych, włącznie ze wszczęciem procesu sądowego. Z przedmiotowego pisma ostrzegawczego wynikało, że – w ocenie spółki N. – działania podjęte przez stronę skarżącą wskazują na zamiar naruszenia praw wynikających z patentu nr [...].

Na rozprawie, która odbyła się przed Urzędem Patentowym RP działającym w trybie postępowania spornego w dniu [...] października 2003 r. wnioskodawca podtrzymał swój wniosek, uznając posiadanie interesu prawnego we wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz dodatkowo wyjaśnił, że lek o nazwie T., o którym mowa w Świadectwie Rejestracji Nr [...] ([...]) jest środkiem wytwarzanym wg patentu europejskiego ([...]). Uprawniony ze spornego patentu - wnosząc o nieuwzględnienie wniosku spółki R. - stwierdził, że rozwiązanie według zgłoszenia wnioskodawcy ([...]) wchodzi w zakres spornego patentu, a wnioskodawca nie ma przymiotu strony we wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie. Zdaniem uprawnionego z patentu wnioskodawca nigdy nie prowadził z nim negocjacji w sprawie. Ponadto wskazał, iż firma [...] Zakłady Farmaceutyczne "P." Sp. z o.o. z siedzibą w G., której współwłaścicielem jest spółka R. wprowadziła na rynek lek wg swojego zgłoszenia o nazwie T. w czerwcu 2003 r., łącznie z jego reklamą.

Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego RP postanowiło odroczyć rozpoznanie sprawy ze względu na jej zawiłość oraz rozpoznać sprawę w składzie poszerzonym.

Pismem z dnia [...] grudnia 2003r. uprawniony z patentu ponownie zakwestionował interes prawny wnioskodawcy oraz wyjaśnił, że z powództwa N. i N. Sp. z o.o. toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w W. [...] Wydziałem Gospodarczym o zakazanie naruszania praw z patentu nr [...] przez [...] Zakłady Farmaceutyczne "P.". Sąd rozpoznający tę sprawę zabezpieczył roszczenia N. poprzez m. in. zakazanie wprowadzania w Polsce do obrotu leku T., który jest wytwarzany zgodnie ze sposobem opisanym w zgłoszeniu skarżącej spółki R., nr [...].

Pismem z dnia [...] stycznia 2004r., uzupełnionym pismami z dnia [...] i [...] maja 2004r., skarżąca spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie dotyczące istnienia interesu prawnego, a ponadto – powołując się na poglądy doktryny oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego – wskazała, iż źródłem jej interesu prawnego jest przepis art. 10 ustawy o wynalazczości, art. 285 i 287 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo własności przemysłowej, art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. z 1999 r. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), a także przepis art. 22 Konstytucji RP. Strona wskazała ponadto, iż zgłoszenie międzynarodowe, którego faza krajowa rozpoczęła się w Urzędzie Patentowym RP w dniu [...] kwietnia 2002 r. (zgłoszenie nr [...]), zostało przytoczone we wniosku o unieważnienie jedynie jako źródło informacji o sposobie, jakim wnioskodawca produkuje [...], tj. substancję czynną leku, z którym zamierzał wejść na polski rynek.

Odpowiadając na powyższe argumenty w zakresie interesu prawnego uprawniony z patentu w piśmie z dnia [...] maja 2004r., uzupełnionym pismem z dnia [...] maja 2003r., podkreślił, że nie można uzasadniać istnienia interesu prawnego zamiarem wprowadzenia do obrotu leku, który może być wytwarzany w sposób naruszający prawa wynikające z patentu udzielonego na rzecz uprawnionego.

Na kolejnej rozprawie, która odbyła się przed Urzędem Patentowym RP działającym w trybie postępowania spornego w dniu [...] maja 2004 r. wnioskodawca, reprezentowany przez rzecznika patentowego - oświadczył, że nigdy nie wywodził swego interesu prawnego we wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie z faktu samej chęci wprowadzenia preparatu na rynek polski, lecz z faktu istnienia ryzyka wykorzystania przedmiotowego patentu do uniemożliwienia wnioskodawcy wprowadzenia jego patentu, oraz w fakcie licznych postępowań sądowych skierowanych przeciwko wnioskodawcy o naruszenie przedmiotowego patentu. Pełnomocnik uprawnionego z patentu - wnosząc o oddalenie wniosku ze względu na niewykazanie przez uprawnionego interesu prawnego - również podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wyjaśnił, że obie strony są spółkami zagranicznymi i żadna z tych spółek nie prowadzi działalności gospodarczej na terenie Polski.

W wyniku przeprowadzonego postępowania spornego Urząd Patentowy RP – działając na podstawie przepisu art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo własności przemysłowej - decyzją z dnia [...] maja 2004 r., Nr [...], umorzył postępowanie w sprawie wniosku spółki R. o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na rzecz spółki N.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w świetle przepisu art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości z wnioskiem o unieważnienie patentu może wystąpić osoba, która ma w tym interes prawny. Spełnienie tej przesłanki stanowi istotny warunek możliwości rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, w szczególności, że skutkiem prawnym unieważnienia przedmiotowego prawa jest wyeliminowanie z obiegu prawnego tego prawa od dnia jego zgłoszenia projektu wynalazczego tj. od dnia [...] lipca 1989 r., stąd uzasadnionym jest – zdaniem organu - wykazanie się przez wnioskodawcę istnieniem interesu prawnego w dacie zgłoszenia przedmiotowego projektu wynalazczego. Urząd stwierdził, iż przepisy cyt. ustawy o wynalazczości nie precyzują kogo należy uznać za stronę w postępowaniu przed Urzędem Patentowym działającym w trybie postępowania spornego w sprawach o unieważnienie patentu. W konsekwencji w sprawach nie uregulowanych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a więc przepis art. 28 k.p.a. stanowiący, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1984 r., sygn. akt I SA 1748/83, w którym Sąd stwierdził, że pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu, może być wyprowadzony tylko z administracyjnego prawa materialnego, to jest z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku obywateli. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. W tym wypadku obywatelowi nie przysługują atrybuty strony w postępowaniu administracyjnym". Organ podniósł, iż analogiczne stanowisko w sprawie interesu prawnego Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wyrokach: sygn. akt II SA 3995/01 i 4000/01 z dnia 11 grudnia 2002r.; sygn. akt II SA 78/02, 80/02, 81/02 z dnia 30 stycznia 2003r. Urząd Patentowy RP stwierdził, że skarżąca spółka na okoliczność interesu prawnego nie powołała żadnego przepisu prawa, który czyniłby skutecznym żądanie wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, albowiem wnioskodawca nie miał przymiotu strony ani w dacie zgłoszenia projektu wynalazczego ([...] lipca 1989 r.), ani w dacie wniesienia przedmiotowego wniosku, tj. w dniu [...] października 2002 r. Zdaniem organu również powołane przez stronę przepisy prawa nie uzasadniają interesu prawnego wnioskodawcy. W ocenie Urzędu Patentowego RP takie prawo nie przysługuje wnioskodawcy również z faktu dokonania zgłoszenia wynalazku w dniu [...] października 1999 r., mimo, że – jak podniósł organ - istnieje domniemanie, iż po uprawomocnieniu się decyzji udzieleniu patentu na wynalazek objęty zgłoszeniem patentowym [...], wnioskodawca od dnia [...] października 1999r. uzyska prawo wyłączne do korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy na terenie Polski i od tego dnia będzie miał prawo do skutecznego zwalczania innych osób naruszających jego prawo, jak również wnioskodawca będzie mógł skutecznie żądać czynności organu w przedmiocie unieważnienia decyzji naruszającej jego uprzednie pierwszeństwo. W konsekwencji Urząd Patentowy RP uznał, że w dacie wniesienia przedmiotowego wniosku ([...] października 2002 r.) wnioskodawca nie uzyskał jeszcze decyzji o udzieleniu prawa wyłącznego na rozwiązanie objęte zgłoszeniem [...] od dnia [...] października 1999 r. i nie wskazał na istnienie takiego prawa w dacie przedmiotowego patentu, tj. [...] lipca 1989r., które pozwoliłoby wnioskodawcy na skuteczne wszczęcie postępowania o unieważnienie przedmiotowego prawa. Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy dotyczących istnienia ryzyka wykorzystania przedmiotowego patentu do uniemożliwienia wnioskodawcy wprowadzenia jego patentu oraz do kwestii licznych postępowań sądowych skierowanych przeciwko wnioskodawcy o naruszenie przedmiotowego patentu, mających uzasadnić jego interes prawny - Urząd Patentowy RP stwierdził, że są one nietrafne. Jeśli wnioskodawca uzyska prawo wyłączne na rozwiązanie będące przedmiotem zgłoszenia patentowego [...], to uzyska również prawo wprowadzania na rynek produktów wytworzonych w oparciu o rozwiązanie objęte tym patentem. W ocenie organu próba wyeliminowania z obiegu prawnego przedmiotowego patentu z uprzednim pierwszeństwem może być potraktowana jako nieskuteczna próba wyeliminowania materiału szkodzącego do uzyskania prawa wyłącznego na rozwiązanie objęte zgłoszeniem patentowym wnioskodawcy ([...]). Zdaniem organu fakt pozwania wnioskodawcy do sądu powszechnego nie daje skarżącej spółce uprawnienia do skutecznego zwalczania wynalazku objętego uprzednim pierwszeństwem w trybie nadzwyczajnego postępowania o unieważnienie szkodzącego mu prawa. Ponadto – jak stwierdził organ - przenoszenie poglądów wyrażonych przez Sąd Najwyższy w postępowaniu dotyczących prawa z rejestracji znaków towarowych nie znajduje zastosowania w postępowaniu dotyczącym prawa wyłącznego z patentu.

W dniu 8 listopada 2004 r. spółka R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Urzędu Patentowego RP umarzającą postępowanie w sprawie wniosku o unieważnienie patentu nr [...] Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, a w szczególności art. 28 k.p.a. - poprzez błędną jego interpretację, oraz rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisu art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego złożonego w sprawie dla ustalenia stanu faktycznego, art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez zaniechanie podania przyczyn, dla których Urząd Patentowy RP odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom i dowodom przedstawionym przez wnioskodawcę, art. 7 k.p.a. - poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przepisu art. 8 k.p.a. - poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jako niezgodnej z prawem, pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, iż firma R. uznała, iż znalazła się w sytuacji niepewności swego stanu prawnego, który wynikał z faktu, iż N., jego konkurent na rynku polskim, mógł wykorzystać swój patent do utrudniania wprowadzania na rynek polski leku T.. W rezultacie skarżący zdecydował się wystąpić z wnioskiem o unieważnienie patentu. Strona wyraźnie podkreśliła, iż – wbrew twierdzeniom Urzędu Patentowego RP – firma R. nie wywodziła swojego interesu prawnego z samego faktu istnienia zgłoszenia nr [...]. Pełnomocnik strony skarżącej stwierdził, iż w toku postępowania spornego wielokrotnie wyjaśniał, iż to zgłoszenie należy traktować wyłącznie jako źródło informacji o sposobie wytwarzania [...] umieszczanej w T. Już we wniosku o unieważnienie patentu z dnia [...] października 2002 r. pełnomocnik strony podniósł, iż istnienie spornego prawa wyłącznego, a więc patentu firmy N., grozi interesowi wnioskodawcy w świetle jego prawa do zgłoszenia nr [...] w tym sensie, że zamierza on wynalazek ujęty w tym zgłoszeniu wykorzystywać w sposób zarobkowy na terytorium Polski, a treść zastrzeżeń patentu firmy N. budzi obawę, iż patent ten może zostać nadużyty w celu uniemożliwienia stronie skarżącej wykorzystywania jego własnego wynalazku. O tym, że to zagrożenie było w dacie złożenia wniosku obiektywnie realne, świadczy - zdaniem pełnomocnika skarżącej spółki - fakt niepomyślnego przebiegu rozmów o ewentualnej współpracy oraz fakt, iż w dniu [...] lutego 2003 r. spółka N. wystosowała do wnioskodawcy list ostrzegawczy, a następnie w dniu [...] października 2003 r. złożyła w sądzie wniosek o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia-zarządzenia tymczasowego, a potem, w dniu [...] listopada 2003 r., wystąpiła z pozwem o naruszenie przedmiotowego patentu. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, iż obszernie wyjaśnił kwestię interesu prawnego na pierwszej rozprawie w dniu [...] października 2003 r., powołując się na prawo spółki R. do swobodnego, uczciwego konkurowania na rynku polskim. Skarżący stwierdził ponadto, iż Urząd na podstawie przepisów prawa błędnie zinterpretowanych (art. 10 ustawy o wynalazczości) i błędnie zastosowanych (art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości) wywodząc, iż z wnioskiem o unieważnienie patentu może wystąpić tylko wnioskodawca, którego interes prawny istniał w chwili, gdy o tym patencie nie mogło jeszcze być mowy. Pełnomocnik strony nie zgodził się z zarzutem Urzędu, z którego wynika, że skarżący nie powołał na okoliczność interesu prawnego żadnego przepisu prawa, który czyniłby skutecznym żądanie wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik przypomniał, iż w piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r. wnioskodawca wymienił pięć norm prawa materialnego, ujętych w przepisach czterech różnych aktów prawnych, wyjaśniając następnie, dlaczego akty stosowania tych norm mogły mieć wpływ na sytuacją wnioskodawcy w zakresie prawa materialnego. Wnioskodawca wywiódł, w czym dopatruje się związku swego interesu prawnego z normami wyrażonymi w przytoczonych przepisach, a następnie szczegółowo przedstawił okoliczności, które stworzyły dlań stan niebezpiecznej niepewności prawnej i które uczyniły jego interes prawny indywidualnym, konkretnym, aktualnym i sprawdzalnym obiektywnie. Zdaniem skarżącego w uzasadnieniu swej decyzji Urząd Patentowy RP nie odniósł się do żadnej z tych kwestii. Już sam fakt uznania interesu prawnego wywodzonego w związku z normami wyrażonymi w art. 8 ustawy - Prawo działalności gospodarczej i art. 22 Konstytucji RP za nieistniejący z powodu braku działalności gospodarczej wnioskodawcy w Polsce czyni – zdaniem skarżącego - zaskarżoną decyzję nietrafną. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej norma prawna, z której podmiot wywodzi swój interes prawny, nie musi przyznawać mu konkretnych uprawnień lub obowiązków, gdyż w takiej sytuacji interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub publiczne prawo podmiotowe. Wystarczy, iż daje mu ona możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu, powodując, że podmiot, którego sfery prawnej ta norma bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego. W ocenie strony Urząd nie podjął najmniejszej próby wyjaśnienia stronom, dlaczego argumenty skarżącej spółki uznał za nietrafne, co równa się całkowitemu ich pominięciu. Na dodatek, usiłując za wszelką cenę dowieść, iż wnioskodawca wywodzi swój interes prawny z faktu dokonania własnego zgłoszenia, organ dopuścił się – zdaniem strony - swoistego nadużycia swego autorytetu. Urząd Patentowy RP nie wyjaśnił, jakie przesłanki doprowadziły go do przytoczonych w uzasadnieniu decyzji wniosków, lecz przedstawił swoje tezy jako swego rodzaju aksjomat. Zdaniem strony Urząd Patentowy RP mylnie uznał, że interes prawny może się opierać jedynie na wcześniejszym prawie wyłącznym. Skarżący podniósł dodatkowo, iż Urząd zaniechał starannego wyjaśnienia sprawy i przekonującego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, którego należy oczekiwać szczególnie od decyzji uznaniowych. Urząd pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty strony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera – w ocenie pełnomocnika - żadnych stwierdzeń świadczących o tym, że Urząd dokonał rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego i prawidłowej wykładni stosownych przepisów. Zdaniem strony skarżącej organ nie dokonał także oceny stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Powinność ujęcia wszystkich tych elementów w uzasadnieniu wynika z art. 77 § 1 i z art. 107 § 3 k.p.a., a także z zasad ogólnych k.p.a, takich jak zasada dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), zasada czuwania nad interesem strony (art. 9 k.p.a.) i zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko odnośnie braku interesu prawnego po stronie skarżącej spółki R. do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności patentu udzielonego na rzecz N. Organ stwierdził, iż z przeprowadzonego postępowania wynika, że w dacie złożenia wniosku o unieważnienie patentu skarżąca spółka nie uzyskała decyzji w sprawie udzielenia prawa wyłącznego na zgłoszenie patentowe nr [...]. Zdaniem organu zgłoszony wniosek o unieważnienie przedmiotowego patentu traktować należy jako próbę wyeliminowania z obiegu prawnego patentu z wcześniejszym pierwszeństwem, stojącego na przeszkodzie do uzyskania prawa wyłącznego na rozwiązanie objęte zgłoszeniem patentowym strony skarżącej.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 30 maja 2005 r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż organ pominął w uzasadnieniu decyzji, iż strona prowadziła bez rezultatu negocjacje z firmą N., a także to, iż w dniu [...] września 2003 r. złożyła powództwo o ustalenie istnienia stosunku prawnego polegającego na tym, że R. nie narusza patentu spółki N. Pełnomocnik uczestnika postępowania stwierdził z kolei, iż lek T. do obrotu w Polsce faktycznie wprowadza firma [...] Zakłady Farmaceutyczne "P." Sp. z o.o. i tylko ta spółka mogłaby ewentualnie powoływać się na podstawy prawne wskazane w skardze.

W przesłanym do Sądu, po zamknięciu rozprawy, piśmie procesowym z dnia 30 maja 2005 r. pełnomocnik uprawnionego z patentu wskazał dodatkowo, iż spółka [...] Zakłady Farmaceutyczne "P." Sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2004 r. złożyła wniosek o unieważnienie patentu nr [...], powołując się na taką samą argumentację merytoryczną, jak w swym wniosku powołała się już wcześniej skarżąca spółka R. W ocenie uczestnika postępowania dowodzić to może, że w przekonaniu strony skarżącej firma R. rzeczywiście nie może być stroną w postępowaniu o unieważnienie spornego patentu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, w tym w szczególności przepis art. 10 tej ustawy, stanowiący, iż wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Natomiast sprawy będące przedmiotem postępowania spornego przed Urzędem Patentowym RP, w tym postępowania o unieważnienie patentu (vide: art. 255 pkt 1 ustawy - Prawo własności przemysłowej) wszczęte po rządami cyt. ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r., toczą się według jej przepisów.

W związku z tym organ prawidłowo – w ocenie Sądu - uznał, iż podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 89 ustawy – Prawo własności przemysłowej, zgodnie z którym patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Zgodnie z ogólną regułą zawartą w przepisie art. 256 ust. 1 p.w.p., do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym RP stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej nie definiują na własny użytek pojęcia interesu prawnego i dlatego w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu w tym zakresie ma wprost zastosowanie przepis art. 28 k.p.a., według którego stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wynika z tego, że nie ma żadnych prawnych przesłanek, aby na podstawie ustawy – Prawo własności przemysłowej (a wcześniej ustawy o wynalazczości) pojęciu interesu prawnego przypisywać, dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu własności przemysłowej, odmienną treść niż ma ono na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie /w:/ wyroku z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt II SA 1165/02, Wokanda 2004/3/31).

Jedyną przesłanką uzyskania przez dany podmiot statusu strony postępowania administracyjnego jest to, czy legitymuje się on interesem prawnym lub obowiązkiem, ze względu na który żąda czynności organu lub którego dotyczy postępowanie.

Pojęcie interes prawny, użyte w przepisie art. 28 k.p.a., rozumiane w bezpośrednim znaczeniu tego pojęcia oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie interes prawny, w rozumieniu omawianego przepisu k.p.a., to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. O istnieniu interesu prawnego decydują, w myśl ugruntowanych poglądów orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1390/98). Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 1998 r., sygn. akt II SA 1104/98, NSA przyjął, iż pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Zdaniem Sądu od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji (tak również: /w:/ wyr. NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 1984 r., sygn. akt I SA 1748/83, niepublik.). Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa administracyjnego, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (podobnie /w:/ wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00 oraz cyt. tam orzecznictwo i literatura).

Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc – zdaniem Sądu, ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego.

Zdaniem Sądu norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub publiczne prawo podmiotowe. Wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego (vide: J. Zimmermann /w:/ glosie do wyroku NSA w Warszawie z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt IV SA 846/95, OSP z 1997 r., nr 4, poz. 83). Niewątpliwie interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (tak np. M. Bogusz "Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 1997, s. 18 i nast.). Interes prawny dotyczy zatem szeroko rozumianej sytuacji podmiotu prawa, wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści, czy też wolności prawnie chronione.

Mając powyższe na uwadze należy – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – uznać, że Urząd Patentowy RP stwierdzając w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2004 r., iż spółka R. z siedzibą w B. nie ma interesu prawnego w złożeniu wniosku o unieważnienie patentu nr [...] – dopuścił się obrazy przepisu art. 89 ust. 1 p.w.p. i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p., w sposób mający istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie istota interesu prawnego (źródło legitymacji czynnej) przysługującego skarżącej spółce wynikała przede wszystkim z konstytucyjnej zasady swobody prowadzenia (wolności) działalności gospodarczej wyrażonej w art. 20 i 22 Konstytucji RP oraz w art. 5 obowiązującej w dacie wydania decyzji ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej.

Na wstępie należy stwierdzić, iż wspomniana zasada konstytucyjna – wbrew twierdzeniom organu oraz stanowisku wyrażonemu przez uczestnika postępowania – ma również zastosowanie wobec spółki R., jako przedsiębiorcy zagranicznego wywodzącego się z kraju Unii Europejskiej, który powinien być traktowany na zasadach nie mniej korzystnych, niż przedsiębiorcy polscy (zasada standardu narodowego).

Wolność działalności gospodarczej nie jest wprawdzie wolnością absolutną, niemniej należy - zdaniem Sądu – zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej i uznać, że w sytuacji, gdy przedsiębiorca upatruje zagrożenia wolności gospodarczej w rejestrze na rzecz innego podmiotu określonego prawa wyłącznego, orzecznictwo nie powinno stwarzać nadmiernych barier dla dostępu tego przedsiębiorcy w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP dla wykazania, że rejestracja danego prawa wyłącznego zapadła z naruszeniem prawa. Z tych względów w postępowaniu w sprawach własności przemysłowej należałoby – według Sądu – przyznać status strony konkurentowi właściciela spornego prawa wyłącznego, w szczególności w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym RP (vide: S. Gronowski "Prawo własności przemysłowej. Zagadnienia ogólne i proceduralne.", Polska Izba Rzeczników Patentowych, Warszawa 2002, s. 58-59).

W doktrynie zgodnie przyjmuje się, iż interes prawny w unieważnieniu patentu mają w szczególności nie tylko konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym, ale również przykładowo - pozwany o naruszenie patentu, czy też osoba, której oddalono wniosek o stwierdzenie, że produkcja, którą prowadzi lub zamierza prowadzić nie jest objęta danym patentem (tak m.in.: J. Szwaja /w:/ "System prawa własności intelektualnej, tom. III Prawo wynalazcze", Wydawnictwo PAN, Ossolineum 1990, s. 412; również: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek "Komentarz do prawa wynalazczego", Warszawa 1990, s. 315; patrz także /w:/ W. Kotarba, Z. Miklasiński, A. Pyrża "Komentarz do prawa wynalazczego", Warszawa 1994, s. 110, oraz w nowszej literaturze np. A. Szewc, G. Jyż "Prawo własności przemysłowej", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 200-201).

Mając na względzie powyższe należy uznać, iż skarżąca spółka R., jako konkurent uprawnionego z rejestracji (firmy N.), zamierzając wprowadzić na polski rynek lek T., znalazła się w realnej – zdaniem Sądu - sytuacji zagrożenia ze strony w/w uczestnika postępowania żądaniem zaniechania naruszania spornego patentu po wprowadzeniu T. na polski rynek, co niewątpliwie stworzyło związek interesu prawnego wnioskodawcy z normą wyrażoną przepisem art. 287 p.w.p., poprzez zagrożenie wykorzystaniem tej normy przeciw skarżącej spółce. Spółka R., pragnąc konkurować na rynku z innymi podmiotami, znalazła się w sytuacji, w której uprawniony z patentu mógł nadużyć swego uprawnienia, co stworzyło związek interesu prawnego strony skarżącej z normą wyrażoną przepisem art. 8 ustawy - Prawo działalności gospodarczej (zasada uczciwej konkurencji). Jak się okazało w toku postępowania spornego interes prawny strony skarżącej był rzeczywisty (realny), albowiem związany był z realnym zagrożeniem żądania zaprzestania działań grożących naruszeniem polskiego patentu nr [...] (vide: przedprocesowy list ostrzegawczy spółki N. z dnia [...] lutego 2003 r.). Skarżący znalazł się w sytuacji zagrożenia niedopuszczalnym ograniczeniem wolności jego działalności gospodarczej, co stworzyło związek interesu prawnego wnioskodawcy z normą wyrażoną przepisem art. 20 i art. 22 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu organ całkowicie bezpodstawnie uznał, iż zgłoszenie nr [...], zostało przytoczone przez stronę we wniosku o unieważnienie jedynie jako źródło interesu prawnego, albowiem od początku pełnomocnik skarżącego podnosił, że przedmiotowe zgłoszenie stanowi wyłącznie źródło informacji o sposobie, jakim wnioskodawca produkuje [...], to jest substancję czynną leku, z którym zamierzał wejść na polski rynek.

Wbrew twierdzeniom uprawnionego z rejestracji należy uznać, że nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy to, iż spór przed sądami powszechnymi nie toczy się bezpośrednio ze stroną skarżącą, lecz z jej spółką zależną, oraz to, że również spółka ta wystąpiła w grudniu 2004 r. z analogicznym wnioskiem o unieważnienie patentu. Zdaniem Sądu samo wystąpienie [...] Zakładów Farmaceutycznych "P." Sp. z o.o. do Urzędu Patentowego RP z wnioskiem o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na rzecz spółki N. należy rozpatrywać wyłącznie w kategoriach prewencyjnych działań podjętych w ramach tzw. ostrożności procesowej.

W świetle powyższego nie ulega wątpliwości Sądu, iż uprawniony z patentu (N.) domagał się zaprzestania od spółki R. konkretnej produkcji i dystrybucji w Polsce leku T., zawierającego – w ocenie uprawnionego - substancję czynną chronioną patentem nr [...]. Stąd też należy przyjąć, iż na przeszkodzie swobodzie prowadzenia przez skarżącego działalności na rynku w Polsce stał sporny patent, a więc skarżąca spółka miała prawo upatrywać w tym naruszenia swego interesu prawnego (podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ wyroku z dnia 23 września 2004 r., sygn. akt GSK 683/04, nie publik.).

Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania przez Sąd, czy i w jakim zakresie decyzja ta nie podlega wykonaniu (vide: art. 152 p.p.s.a.).

Zasądzając zwrot uiszczonego wpisu sądowego oraz poniesionych przez stronę skarżącą kosztów zastępstwa procesowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie dyspozycji przepisu art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 212, poz. 2076 ze zm.).