Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu 31 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I, II i III raty podatku od nieruchomości za 2011 r., postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości.

Przedmiotem skargi S. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I , II i III raty podatku od nieruchomości za 2011 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 10 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego S. W., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że czerwcu 2011 r. uległ wypadkowi drogowemu i od tej pory nie jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że utrzymuje się z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości 300 zł miesięcznie, a z jego nieruchomości prowadzona jest egzekucja pieniężna.

W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, iż w gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z synem obejmuje majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 150 m² i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,67 h, zaś dochody miesięczne uzyskiwane w ramach tego gospodarstwa wynoszą łącznie 1.300 zł (świadczenie rehabilitacyjne pobierane przez skarżącego – 300 zł, prace dorywcze świadczone przez syna – 1.000 zł).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 16 sierpnia 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i syna kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- szczegółowej informacji na temat egzekucji prowadzonej przez komornika wraz z dowodami potwierdzającymi fakt prowadzenia egzekucji jak i skalę tej egzekucji,

- kserokopii dokumentów, na podstawie których udzielane świadczenie rehabilitacyjne wykazane w formularzu PPF,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i syna w 2011 r. (PIT),

- wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące,

- stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż on bądź jego syn są osobami bezrobotnymi,

- wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał pismo, w którym podniósł, iż związku z zakupem żywności, odzieży, opału, środków czystości, energii elektrycznej i biletów na przejazdy środkami transportu publicznego zmuszony jest wraz synem ponosić koszty w wysokości 2.050 zł w skali miesiąca, których od roku, kiedy to miał miejsce wypadek komunikacyjny, nie jest w stanie w pełni pokryć. Jednocześnie skarżący wskazał, że ani on ani syn nie posiadają konta bankowego, że jedynymi jego dochodami są środki pieniężne z zasiłku chorobowego (obecnie stara się o rentę z KRUS) w wysokości 300 zł i zasiłku celowego w wysokości 300 zł, uzyskanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], oraz że przerwał rehabilitację z powodu braku środków finansowych. Wraz z pismem skarżący przedłożył kserokopie: zawiadomienia o przesunięciu terminu w sprawie rozpatrzenia wniosku o rentę rolniczą z powodu niezdolności do pracy, orzeczeń KRUS o czasowej niezdolności do pracy i skierowaniu na rehabilitację leczniczą oraz o przyznaniu zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy, decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznaniu zasiłku celowego, wezwań do zapłaty wystawionych przez A Ł. W. oraz wezwań wystawionych przez B Sp. z o. o. skarżącemu S. W., faktury dotyczącej energii elektrycznej, faktury wystawionej przez C w [...], w której zawarto również wezwanie do zapłaty zaległych płatności, odpisu pisma o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwania do dokonywania potrąceń, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji i wezwania do zapłaty należności.

Mając na względzie informację co do sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, a wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, powołanego wyżej pisma oraz z kserokopii załączonych dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego. Uznano bowiem, że z uzyskanych w ramach gospodarstwa domowego dochodów w wysokości 1.600 zł (dochody skarżącego z zasiłku chorobowego i zasiłku celowego oraz dochody jego syna) nie jest w stanie wygenerować jakiekolwiek środki na zapłatę kosztów sądowych. Z przedstawionych dokumentów (wezwania do zapłaty) wynika, iż skarżący ma problemy również z regulowaniem należności związanych z utrzymaniem domu mieszkalnego. Fakt uzyskania zasiłku celowego z ośrodka pomocy społecznej także potwierdza trudną sytuację skarżącego.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.