Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżący składając osobistą skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 11 sierpnia 2014 r. o odrzuceniu skargi wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podniósł, ze względu na swoje wydatki, m.in. na zakup leków, oraz koszty działalności gospodarczej, nie jest w stanie opłacić pomocy prawnej i kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że dochód z tej działalności wynosi około 1500 zł oraz że skarżący uzyskuje również dochód z emerytury w wysokości 1468,10 zł. Ponadto wnioskodawca zwrócił uwagę, że na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponosi miesięcznie opłatę

w kwocie 1010,40 zł. Wskazał też, że jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego w budowie i posiada zasoby pieniężne w wysokości 5000 zł i 1000 euro.

Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 września 2014 r. skarżący przedstawił dokumentację dotyczącą w szczególności działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów (we wrześniu wykazano przychód w kwocie 1845 zł i wydatki w kwocie 1569,52 zł, od początku roku te wartości wyniosły odpowiednio 16.605 zł i 5823,57 zł), rachunków bankowych i lokat (wynika z nich, że skarżący posiada na lokacie z datą zapadalności w dniu 12 czerwca przyszłego roku środki w wysokości 5263,08 zł, rachunek walutowy, na którym w dniu 31 lipca 2014 r. znajdowała się kwota 1112,81 euro oraz rachunek bankowy, na którym we wrześniu bieżącego roku obroty WN wyniosły 1715,96 zł, obroty MA 1845 zł, a saldo końcowe 148,61 zł), prowadzonej przez siebie budowy (m.in. faktur potwierdzających wydatki ponoszone w tym zakresie; skarżący oświadczył, że w związku z egzekucją przeznacza na wykończenie domu każdą wolną kwotę, około 1000 zł miesięcznie) oraz wydatków związanych z działalnością gospodarczą, m.in. umowę o rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek (najbliższa rata do spłaty wyniesie 349 zł), a nadto potwierdzenia wypłaty emerytury w kwocie 1231,97 zł

i paragony wystawione w aptekach (skarżący oświadczył, że na leki przeznacza około

200 zł miesięcznie).

Postanowieniem z dnia 28 października 2014 r., doręczonym skarżącemu w dniu

17 listopada 2014 r., referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wyjaśniając, że z mocy ustawy nie ma ona obowiązku ich uiszczania. Zarazem odmówił ustanowienia adwokata uznając, że nie zostały spełnione przesłanki uwzględnienia tego żądania.

W dniu 24 listopada 2014 r. (data nadania) skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą zagrożoną eksmisją, na dowód czego załączył kopie następujących pism Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia 30 czerwca 2014 r.: zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w celu dokonania eksmisji wnioskodawcy z lokalu położonego w R., przy ul. [...], postanowienia ustalającego koszty postępowania egzekucyjnego z tytułu opłaty egzekucyjnej za czynność opróżnienia lokalu w kwocie 3.830,32 zł i wzywającego dłużnika, tj. wnioskodawcę do ich uiszczenia oraz pisma wzywającego go do złożenia oświadczenia, czy poza lokalem położonym w R. dysponuje tytułem prawnym do innego lokalu, w którym może zamieszkać. Ponadto skarżący wskazał, że po wielu latach postępowań sądowych utracił miejsce zamieszkania oraz warsztat pracy, co odbyło się kosztem jego zdrowia i posiadanych oszczędności. Podniósł, że nie liczy na poprawę sytuacji materialnej, a każde wolne środki przeznacza na "minimalne wykończenie domu, żeby nie trafić do noclegowni". Zaznaczył przy tym, że oszczędności które posiada stanowią niezbędną rezerwę w przypadku utraty pracy i zabezpieczenie wywiązania się

z umowy o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu składek. Końcowo podniósł, że zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o wskazanie kancelarii, która mogłaby sporządzić skargę kasacyjną w kwocie zbliżonej do tej, którą wskazuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., gdyż jego osobiste doświadczenia wskazują na dziesięciokrotnie wyższe kwoty, a na to go już nie stać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Wobec tego przypomnienia wymaga, że złożony przez skarżącego wniosek obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Dla oceny zasadności pierwszego z wymienionych żądań decydujące znaczenie ma art. 239 pkt 1 lit. e) ppsa. Zgodnie z nim nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc także w sprawie niniejszej, albowiem dotyczy ona odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 ppsa.

W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 ppsa, prawo pomocy

w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa).

Jak z tego wynika, prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i z tego też względu jego przyznanie następuje w szczególnej sytuacji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania tej instytucji, gdy wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym,

a mianowicie jest pozbawiony środków do życia, obiektywnie nie ma możliwości pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11; orzeczenia

sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca winien jednakże sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11). Ponadto to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego żądania

(zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09; z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 430/08).

Odniesienie powyższego do rozpatrywanego przypadku wymaga stwierdzenia,

iż nie została w nim spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy.

O słuszności tego twierdzenia przesądza w szczególności fakt, iż skarżący posiada stały miesięczny dochód z emerytury. Ponadto osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, która - jak wynika z przedłożonych dokumentów - jest prowadzona z zyskiem. Dochody z tych źródeł pozwalają zaś na bieżące regulowanie niezbędnych kosztów utrzymania. Przede wszystkim jednak skarżący posiada oszczędności, z których bez uszczerbku dla swojego utrzymania jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Natomiast fakt, że wnioskodawca z posiadanych oszczędności ponosi wydatki związane z budową domu, nie tylko nie przemawia na rzecz jego wniosku, ale wręcz przemawia przeciwko jego uwzględnieniu. Wskazać bowiem przyjdzie, że dla potrzeb ewentualnego przyznania prawa pomocy nie są brane pod uwagę wszystkie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie konieczne, czyli te, które służą zaspokajaniu uzasadnionych potrzeb życiowych, i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia). Do tej grupy kosztów nie zalicza się zatem wydatków związanych z finansowaniem budowy domu, zaś ewentualne ograniczenie tych wydatków mogłoby pozwolić na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika. To, że wydatki ponoszone przez skarżącego, wykraczają w tak znacznym zakresie poza sferę wydatków koniecznych, niejako samo przez się wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie może zostać uznany za osobę ubogą, która nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Wskazać przy tym przyjdzie, że złożone przy sprzeciwie dokumenty nie potwierdzają, iż eksmisja wnioskodawcy z lokalu mieszkalnego jest spowodowana niepłaceniem przez niego należności za ten lokal, a co za tym idzie, że jest osobą pozostającą w niedostatku. Ponadto zaznaczyć należy, że tytuł wykonawczy, na podstawie którego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w celu dokonania eksmisji pochodzi z 2009 r., mimo to skarżący w dalszym ciągu lokal ten zamieszkuje, co potwierdza fakt, że jako adres do korespondencji w niniejszej sprawie wskazał: ul. [...], [...] R.

Ponadto wszczynając postępowanie sądowe skarżący powinien był liczyć się z faktem, że może wiązać się one z koniecznością ponoszenia określonych wydatków i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętym z jego inicjatywy postępowaniu sądowym.

W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie

art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.