Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 4 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 309/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 grudnia 2020 r. nr GZ.rn.625.342.2017 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 309/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 grudnia 2020 r. nr GZ.rn.625.342.2017 w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej też Minister, decyzja Ministra z 2020 r.) - w części dot. pkt 2 i 3 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 18 października 2017 r. (dalej też Wojewoda, decyzja Wojewody). Wojewoda w pkt 1) orzekł, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], ob. [...], gm. Kostrzyn z wyłączeniem części obejmującej dawną parcelę nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 2) odmówił stwierdzenia, że nieruchomość położona w ob. [...], gm. Kostrzyn, oznaczona jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], [...], [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 3) umorzył postępowanie w zakresie stwierdzenia, że nieruchomość położona w ob. [...], gm. Kostrzyn: działka nr [...], [...], [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], [...], [...], [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Zdaniem Sadu nie budzi wątpliwości, że została spełniona przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, łączna powierzchnia nieruchomości ziemskiej przekraczała bowiem 100 ha. Sąd wskazał też, że skarżący nie udowodnił w żaden sposób, aby użytki leśne stanowiły odrębne przedsiębiorstwo, służące działalności produkcyjnej lub handlowej, która nie byłaby działalnością rolniczą. Prawidłowa jest argumentacja, że stosunkowo niewielki kompleks lasu stanowił zaplecze dla części stricte rolniczej, dostarczając surowca na potrzeby gospodarstwa. Zdaniem Sądu, organ wykazał niezbędną dbałość o dokładne wyjaśnienie sprawy, a wszystkie istotne w sprawie fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. 3 dekretu PKWN z dnia 06 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ("dekret") w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ("rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu") poprzez ich błędne zastosowanie i dalej nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Organu II instancji utrzymującej w mocy decyzję Organu l instancji odmawiającej stwierdzenia, że nieruchomości wymienione w pkt. 2 i 3 tej decyzji nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, w sytuacji gdy decyzja ta rażąco narusza ww. przepis dekretu, bowiem:

- zgodnie z dokumentacją znajdującą się w aktach nieruchomości - parcele nr [...], [...], [...], [...] stanowiły użytki leśne, które nie są nieruchomościami ziemskimi w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i nie podlegały przejęciu na podstawie tego dekretu,

- w zakresie przejęcia na własność przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych oraz nieruchomości i budynków do nich przynależnych zastosowanie miał dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, nie zaś dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej,

- zgodnie z dokumentacją znajdującą się w aktach nieruchomość - parcela nr [...] stanowiła tor kolejowy, która nie jest nieruchomością ziemską w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, bowiem stanowiła ona kolej miejską przeznaczoną do ogólnego użytki, zaś jej właścicieli obciążał jedynie obowiązek jej utrzymania,

- na dawnej parceli nr [...] mieściła się szkoła, na parceli nr [...] miesiły się budynki, czworaki, domy komornika, które nie są nieruchomościami ziemskimi w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu

- pomiędzy powyższymi nieruchomościami, a nieruchomościami rolnymi nie zachodzi ścisły związek funkcjonalny,

wobec czego nie zostały spełnione przesłanki uznania przedmiotowych nieruchomości za ziemskie w myśl powyższego przepisu dekretu, co miało wpływ na wynik sprawy I co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.;

2. naruszenie przepisu postępowania, tj. 151 c p.p.s.a. w zw. z art, 145 § 1 pkt. 1 lit. c. p.p.s.a, w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Organu II instancji pomimo naruszenia przez ten Organ powyżej wskazanych przepisów postępowania polegającego na niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy, wybiórczym potraktowaniu oraz dokonaniu niewłaściwej i dowolnej oceny materiału dowodowego, w szczególności w postaci:

a. wykazu majątku rycerskiego [...] z dnia 08 lutego 1931 r., z którego wynika fakt dzierżawy majątku rycerskiego [...] przez P. [...], co doprowadziło do nie uwzględnienia i nie wyjaśnienia okoliczności dzierżawy majątku rycerskiego [...], i dalej braku ustalenia czasu zawarcia umowy dzierżawy, okresu jej obowiązywania, stron tej umowy, jej zakresu i sposobu wykorzystywania nieruchomości przez dzierżawcę, sposoby i procedury przejęcia dzierżawionej ziemi przez Skarb Państwa, prawa dzierżawcy do wykupu nieruchomości dzierżawionej, rozliczenia inwentarza żywego i martwego z dzierżawcą, celu sporządzenia wykazu majątku, czy doszło do umownego działu spadku po zmarłym [...], co miało wpływ na wynik sprawy

b. polisy ubezpieczeniowej nr [...] z dnia 30 września 1929 r., zawierającej wykaz budynków znajdujących się w majątku rycerskim [...], co doprowadziło do nie uwzględnienia i nie wyjaśnienia faktycznego przeznaczenia przedmiotowych budynków, ich położenia, ustalenia, czy stanowiły przedmiot dzierżawy, czy zachodził między nimi, a nieruchomościami rolnymi związek funkcjonalny, co miało wpływ na wynik sprawy,

c. akt notarialny z dnia 04 stycznia 1926 r. zapisany pod nr 2 rejestru notarialnego na rok 1926 sporządzony przez notariusza dr [...], z którego wynika, że do nabytego przez [...] i [...] majątku rycerskiego [...] wchodziła kolejka dla powiatu Średzkiego, co doprowadziło do błędnego uznania, że przedmiotowa kolejka mogła być wykorzystywana w związku z produkcją rolną, w sytuacji gdy była to kolej ogólnodostępna, wobec czego brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy torem kolejowym, a nieruchomościami rolnymi, co miało wpływ na wynik sprawy,

d. mapy - planu parcelacyjnego z dnia 20 stycznia 1947 r, z której wynika, że na dawnej parceli nr [...] mieściła się szkoła, na parceli nr [...] mieściła się stacja kolejowa, na parceli nr [...] miesiły się budynki, czworaki, domy komornika, co doprowadziło do nie uwzględnienia i nie wyjaśnienia faktycznego przeznaczenia powyższych parceli i czy podlegały pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, co miało wpływ na wynik sprawy;

3. naruszenie przepisu postępowania, tj. 151 c p.p.s.a. w zw. z art.145 § 1 pkt. 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Organu II instancji pomimo nie zebrania i nie rozpatrzenia całego materiału dowodowego, i tym samym nie wyjaśnienia w sposób wyczerpujący okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, w tym faktu dzierżawy majątku rycerskiego [...], stron tej umowy, zakresu dzierżawy, przeznaczenia i sposobu korzystania z nieruchomości dzierżawionej, czy nieruchomości dzierżawione podlegały pod dekret o reformie rolnej, czy w stosunku do dzierżawcy zastosowanie miała ustawa z dnia 18 marca 1932 r. o wykupie gruntów, podlegających ustawie w przedmiocie ochrony drobnych dzierżawców rolnych, co miało wpływ na wynik sprawy;

4. naruszenie przepisu postępowania, tj. 151 c p.p.s.a. w zw. z art.145 § 1 pkt. 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Organu II instancji pomimo rozbieżności we wskazanych przez Organ II instancji oraz Sąd podstawach prawnych przyjętych przez nich rozstrzygnięć oraz ich wyjaśnienia, tj. nie rozstrzygnięciu, czy zastosowanie w niniejszej sprawie miał niemiecki BGB, czy Kodeks Cywilny Królestwa Polskiego, pomimo obowiązku działania Organów na podstawie przepisów prawa, w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej;

5. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 1 § 1 p.p.s.a, w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w wyniku nierozpoznania przez Sąd wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, w tym w szczególności faktu dzierżawy majątku rycerskiego [...], jego zakresu oraz stron umowy, czy dzierżawca miał prawo wykupu ziemi, czy podlegał pod ustawę z dnia 18 marca 1932 r. o wykupie gruntów, podlegających ustawie o ochronie drobnych dzierżawców rolnych oraz pod rozporządzenie wykonawcze Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. czy doszło do protokolarnego rozliczenia z dzierżawcą gruntu inwentarza żywego i martwego w chwili przejęcia nieruchomości, jak również czy doszło do faktycznego lub prawnego podziału nieruchomości pomiędzy jej współwłaścicieli, i w związku z tym czy powyższe okoliczności nie wyłączały zastosowania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, które to okoliczności wynikają z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, pomimo, iż obowiązkiem Sądu jest również uwzględnienie z urzędu innych okoliczności ujawnionych w toku prowadzonego postępowania, o ile uzasadniałyby one uwzględnienie skargi, co ma na celu dokonanie przez Sąd, w oparciu o. akta sprawy kontroli działania organów administracji publicznej orzekających w sprawie, tj. oceny pod względem zgodności z prawem i legalności decyzji Organu II instancji, co oznacza przede wszystkim zbadanie, czy organ nie naruszył prawa, czy prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne oraz czy ustalenia faktyczne w toku postępowania i dokonana ocena prawna były prawidłowe, co przez Sąd nie zostało uczynione i w konsekwencji doprowadziło do wadliwego wykonania funkcji kontrolnej działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem;

6. naruszenie przepisu postępowania, tj. 151 c p.p.s.a. w zw. z art.145 § 1 pkt. 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Organu 11 instancji pomimo naruszenia powyżej wskazanych przepisów postępowania poprzez nie zebranie całego materiału dowodowego i nie wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy w zakresie ustalenia, że nieruchomości, co do których Organ umorzył postępowanie wchodzą w skład majątku [...] oraz przerzucenie w pełni ciężaru dowodowego przez Organy i dalej Sąd na skarżącego, w sytuacji gdy Organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, podejmując wszelki czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy również z urzędu, co miało wpływ na wynik sprawy;

7. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. PKWN z dnia 06 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w przypadku przedmiotowych nieruchomości (wskazanych w pkt. 2 i 3 decyzji Organu I instancji) spełnione zostały przesłanki wynikające z powyższego przepisu w zakresie przewidzianego w nim kryterium powierzchni nieruchomości oraz uznania ich za nieruchomości ziemskie, w sytuacji gdy właściwa wykładnia ww. przepisu dekretu prowadzi do wniosku, że nieruchomości stanowiące użytki leśne, jak również te na których mieścił się tor kolejowy, szkoła nie mają charakteru rolniczego, a tym samym te nieruchomości nie spełniają kryterium nieruchomości ziemskiej, a ponadto niezależnie od powyższego obszar nieruchomości przypadający na każdego ze współwłaścicieli nie spełniał norm obszarowych, co miało wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarżący kasacyjnie pismem z dnia 8 września 2023 r. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: 1) informacji o podatku gruntowym z roku 1863 roku, 2) akt z lat 1927–1931 dotyczących wyłączenia majątku [...] z ustawy o wykonaniu reformy rolnej oraz 3) informacji z lat 1946–1949 dot. parcelacji majątku – dla stwierdzenia faktów, że nieruchomości wymienione pod punktem 2 i 3 decyzji nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a., ustawa procesowa) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym.

Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż nie jest zasadna.

Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).

Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. na gruncie zrealizowanego postepowania administracyjnego.

Tytułem przykładów ilustrujących wzmiankowane wyżej mankamenty skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji można przywołać następujące niestaranności. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) nie zawiera następujących jednostek redakcyjnych: "art. 156 § 1 pkt. 2 p.p.s.a." (zarzut nr 1); "151 c p.p.s.a." (zarzuty nr 2, nr 3, nr 4, nr 6), których naruszenie Sądowi wojewódzkiemu zarzuca autor skargi kasayjnej. Analogicznie dekret o reformie rolnej nie obejmuje "art. 2 ust. 1 lit. 3" (zarzut nr 1), a z kolei w zarzucie nr 7 (naruszenie prawa materialnego) nie przytoczono konkretnie jakiejkolwiek jednostki redakcyjnej dekretu o reformie rolnej jako naruszonej przez Sąd I instancji, ograniczono się do ogólnego stwierdzenia: "Naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. PKWN z dnia 06 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (...)".

Sformułowany w skardze kasacyjnej wielokrotnie zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. (zarzut nr 2 i nr 6), w związku z przywoływanymi w środku zaskarżania normami (przepisami) prawa, nie został zbudowany zgodnie z wymogami sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.). Art. 7 k.p.a. określa kilka zasad postępowania administracyjnego, natomiast w środku zaskarżania nie wskazano dokładnie, która z nich została naruszona przez Sąd wojewódzki i jaki miało to wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt. I OSK 414/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; por. R. Sawuła, Zapomniana zasada ogólna Kodeksu postępowania administracyjnego – nakaz dążenia organu prowadzącego postępowanie do załatwienia sprawy, [w:] Determinanty prawa i postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Aleksandrze Wiktorowskiej. Red. J. Jagielski, K. Zalesińska, A. Jakubowski, K. Wojciechowska, Warszawa 2024, s. 6–7). Niezrozumiały jest zarzut naruszenia m. in. art. 141 § 3 p.p.s.a., skoro zostało sporządzone uzasadnienie wyroku przez Sąd wojewódzki (zarzut nr 4).

W ramach zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. (zarzuty nr 2, nr 3, nr 4), w związku z przywoływanymi w środku zaskarżania normami (przepisami) prawa, nie wskazano dokładnie, który z paragrafów (§) art. 8 k.p.a. środek odwoławczy uznaje za naruszony przez zaskarżony wyrok. Jak wiadomo art. 8 k.p.a. obejmuje dwa paragrafy o różnej treści normatywnej. Powyższe dotyczy również zarzutu naruszenia § 5 rozporządzenia w przedmiocie wykonania dekretu o reformie rolnej (zarzut nr 1), w związku z przywoływanymi w środku zaskarżania normami (przepisami) prawa, bowiem § 5 rozporządzenia obejmuje dwa ustępy o różnej treści jurydycznej.

Powyższe niedociągnięcia uniemożliwiają należyte ustalenie (uformowanie) wzorca kontroli Sądowi kasacyjnemu. Tak zbudowane zarzuty kasacyjne nie wypełniają wymogów p.p.s.a.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2024r. sygn. akt I OSK 1669/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym niniejszym trzeba, co szerzej przedstawiono wyżej, że skarga kasacyjna jest mocno sformalizowanym środkiem odwoławczym (stąd, wymóg przymusu adwokackiego przy jej sporządzaniu, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania ani uzupełniania tego rodzaju skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Tym samym sformułowane w środku odwoławczym, wbrew wymogom p.p.s.a., zarzuty naruszenia przepisów wskazywanych wyżej nie mogły odnieść zamierzonego skutku (zob. wyroki NSA z dnia: 20 sierpnia 2008 r. II FSK 557/07; 6 lutego 2014 r. II GSK 1669/12; 14 marca 2013 r. I OSK 1799/12; 23 stycznia 2014 r. II OSK 1977/12; 16 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1627/14, 15 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1218/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. H. Knysiak-Sudyka, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 1067–1076).

Nie wskazano też, co należy marginalnie odnotować, wymaganych publikatorów aktów normatywnych, tj. roku wydania, numeru i pozycji Dziennika Ustaw, w jakich zawarte są normy (przepisy) prawa uznane przez skargę kasacyjną jako naruszone przez wyrok Sądu I instancji.

Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych.

Istotą sporu w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest to, czy zasadnie Sąd I instancji oddalił skargę, uznając jako prawidłową decyzję Ministra z 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody z 2017 r. zaskarżoną w części (pkt 2 i 3) przez [...] (stronę).

Pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej. W istotnej części kasator powtarza zarzuty uprzednio zawarte w skardze do Sądu wojewódzkiego.

W realiach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy wskazać, że środek zaskarżania jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji i nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

W okolicznościach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy podkreślić, że art. 2 ust. 1 dekretu przewidywał przejście wskazanych w nim nieruchomości z mocy prawa (ex lege) na własność Skarbu Państwa, co potwierdza powszechnie dostępne w tym zakresie orzecznictwo, w tym przywoływane w zaskarżonym orzeczeniu. Niemniej cele reformy rolnej zostały określone w art. 1 dekretu (por. M. Korzycka, Pojęcie gospodarstwa rolnego i gospodarstwa rodzinnego, [w:] Instytucje prawa rolnego, red. M. Korzycka, Warszawa 2019, s. 175–227; H. Słabek, Dzieje polskiej reformy rolnej 1944–1948, Warszawa 1972, s. 287–311).

Przepisy art. 2 dekretu precyzowały jakiego rodzaju (kategorie) nieruchomości ziemskie zostają przeznaczone na cele reformy rolnej. W przypadku ustalenia, że nieruchomość spełniała wymogi określone w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu przechodziła bezzwłocznie w całości, bez żadnego wynagrodzenia i z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944r. Do przejścia własności takiej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa prawodawca nie przewidział wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej. Potwierdzenie przejęcia nieruchomości następowało przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela do księgi hipotecznej (gruntowej), na wniosek pierwotnie właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego (od wejścia w życie dekretu z dnia 8 sierpnia 1946r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych /gruntowych/ prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, tj. 30 sierpnia 1946 r. – na wniosek starosty) oparty na zaświadczeniu tych organów stwierdzającym, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Aktem wykonawczym do dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. było rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, dalej rozporządzenie, rozporządzenia MRRR). W przepisach ulokowanych w § 5 i § 6 ustanawiało wskazywane rozporządzenie administracyjny tryb rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu, ale dotyczyło to – tylko – nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Co istotne w związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi, art. 6 rozporządzenia stanowi, że strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekreu, winna przedłożyć obecnie wojewodzie (uprzednio wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu) dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt (por. odpowiednio wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK I OSK 1662/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na kanwie sformułowanych zarzutów wymaga podkreślenia okoliczność, że odnośne postępowanie prowadzone jest na wniosek strony skarżącej kasacyjnie (por. B. Adamiak, Reguła oficjalności jako podstawa nawiązywania relacji organu administracji publicznej z jednostką, [w:] Prawo administracyjne jako miejsce spotkań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Supernatowi. Red. B. Kowalczyk, K. Kulińska–Jachowska, Ł. Prus, M. Tabernacka, Wrocław 2024, s. s. 435–457). W opozycji do stanowiska środka odwoławczego – podnoszącego niedostateczne zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodnego w zrealizowanym postępowaniu administracyjnym – należy w realiach sprawy uwypuklić, co następuje. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, podzielanym przez skład NSA rozpoznający sprawę, obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a., w związku z przywoływanymi w środku zaskarżania normami (przepisami) prawa), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej nieskutecznej czy pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, w tym przedstawienia miarodajnych w sprawie dowodów. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17; z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 503/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl.

W związku z poczynionymi ustaleniami, trafnie przyjął zaskarżony wyrok , że materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Objęte w pkt. 2 decyzji Wojewody działki gruntu stanowiły obszar ok. 390 ha, co świadczy o tym, iż majątek [...] w znacznej części stanowił nieruchomość ziemską o charakterze typowo rolnym.

Wyrok słusznie zaakceptował, że organ odniósł się szczegółowo do parceli 130/69 na której znajdował się tor kolejowy i wyjaśnił że, jak wskazują przedwojenne mapy tor powadził przez podwórze folwarczne, co świadczy, że mógł być wykorzystywany w związku z produkcją rolną. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego od dawna uwypukla, że z analizy przepisów dekretu o reformie rolnej, a zwłaszcza art. 1 ust. 2 oraz art. 6 wynika, iż na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego (por. np. wyrok NSA z dnia 9 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1146/97 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei odnośnie do parceli: 4 (2,0120 ha), 6 (8,9640 ha), 7 (2,3900 ha), 39 (0,0250 ha), organ ustalił, że zapisane były jako użytki leśne. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie udowodnił w żaden sposób, aby użytki leśne stanowiły odrębne przedsiębiorstwo, służące działalności produkcyjnej lub handlowej, która nie byłaby działalnością rolniczą. Prawidłowa jest argumentacja zaaprobowana przez Sąd I instancji, że stosunkowo niewielki kompleks lasu stanowił zaplecze dla części stricte rolniczej, dostarczając surowca na potrzeby gospodarstwa. Rzeczywiście trudno wyobrazić sobie, by w tak dużej nieruchomości, właściciel nie posiadał choćby kilkuhektarowego zalesienia, które służyłoby potrzebom pozostałych gruntów. Ma rację zaskarżony wyrok, że objęty wnioskiem las przynależał do majątku opartego na działalności rolniczej i o ile nie był z nią bezpośrednio powiązany, to spełniał wobec gruntów wykorzystywanych rolniczo funkcje zaopatrzenia (zob. odpowiednio wyroki NSA z dnia: 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 1120/23; 7 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1830/23 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wbrew zarzutom kasacyjnym prawidłowo ustalił Sądu wojewódzki, że spadkobiercy zmarłego 8 lutego 1931 r. [...], dziedziczący w odpowiednich częściach majątek (wdowa [...] ¼ majątku, oraz dzieci [...] ¼ majątku, [...] ¼ majątku oraz [...] ¼ majątku) podpadali pod regulacje dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu).

W okolicznościach sprawy trafnie przyjął Sąd wojewódzki, że w stanie prawnym obowiązującym w 1931 r., jak też w okresie późniejszym majątek nabywany przez spadkobierców stanowił współwłasność, o ile nie został przeprowadzony podział spadku. Skoro więc w konkretnym przypadku dział spadku nie miał miejsca, to przedmiotowa nieruchomość ziemska musiała być traktowana jako całość, aczkolwiek pozostająca we współwłasności w częściach ułamkowych. W konsekwencji brak było podstaw, aby właściwy organ administracji uwzględnił wniosek złożony przez skarżącego i orzekł, że nieruchomość ziemska nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Tym samym została spełniona przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, łączna powierzchnia nieruchomości przekraczała bowiem 100 ha. W odniesieniu do nieruchomości położonych na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, prawodawca nie dokonywał rozróżnienia dotyczącego użytków rolnych (art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu). Użytki rolne stanowiły obszar ok. 390 ha, co świadczy, o tym, iż majątek [...] w znacznej części stanowił nieruchomość ziemską o charakterze typowo rolnym.

Wbrew zarzutom kasacyjnym, prawidłowe jest również ustalenie zaskarżonego orzeczenia, że należało umorzyć postępowanie administracyjne co do działek nr [...], [...], [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], [...], [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], [...], [...], [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...]. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że nie wchodziły one w skład majątku [...], a skarżący mimo wezwania organu nie przedstawił dowodów na potwierdzenie prawa własności w dacie przejęcia na cele reformy rolnej.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (vide: wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. akt OSK 628/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy, gdy sąd ten powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1234/12; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2395/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Żadna z tych okoliczności nie miała miejsca w sprawie. Dlatego też nie można potwierdzić zasadności naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2021, sygn. akt I OSK 2103/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W odniesieniu do wielokrotnie podnoszonego zarzutu równoczesnego naruszenia art. 151 p.p.s.a. jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (zawierających biegunowo odmienne podstawy do wydawania orzeczeń przez sąd administracyjny) w zw. konkretnymi normami (przepisami) p.p.s.a., k.p.a. i pozostałymi przywoływanymi w środku odwoławczym – należy stwierdzić, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie dotyczącej kontroli decyzji Ministra z 2020 r.

Co zaś się tyczy przedłożonego przez stronę skarżącą kasacyjnie wniosku z dnia 8 września 2023 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie z następujących dokumentów: 1) informacji o podatku gruntowym z roku 1863 roku, 2) akt z lat 1927–1931 dotyczących wyłączenia majątku [...] z ustawy o wykonaniu reformy rolnej oraz 3) informacji z lat 1946–1949 dot. parcelacji majątku, to na obecnym etapie postępowania nie ma on wpływu na prawidłowość podjętego przez Sąd I instancji orzeczenia w przedmiotowej sprawie. Należy w tym miejscu wskazać, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Przy czym przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy postulowany (bądź dopuszczony z urzędu), dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, aby żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza. Celem uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w ww. normie (przepisie), jest zatem wyjaśnienie istotnych wątpliwości co do stanu faktycznego rozpoznawanej przez sąd sprawy (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 393–403). W stanie faktycznym niniejszej sprawy, co wynika z poczynionych wyżej ustaleń przez Sąd odwoławczy, wniosek nie był niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Dlatego wniosek o przeprowadzenie postulowanego dowodu nie mógł być uwzględniony.

Przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a tym samym Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.