I OSK 2167/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-11-27	
Data wpływu	2024-10-17	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Anna Wesołowska
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Inne	
Sygn. powiązane	II SA/Gl 1985/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 901; art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1985/23 w sprawie ze skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1187/2023/21907/ w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego oddala skargę kasacyjną	
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1985/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej wyrok II SA/Gl 1985/23), po rozpoznaniu skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej Kolegium) z dnia 13 listopada 2023 r. nr SKO.PS/ 41.5/1187/2023/21907/ (dalej decyzja z 13 listopada 2023 r.) w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego, oddalił skargę (k. 21, 24-29 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wniósł J.T. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu adwokata M.K., zaskarżając wyrok II SA/Gl 1985/23 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej ups) w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy [z dnia 12 marca 2004 r.] o pomocy społecznej [(Dz.U. 2023 poz. 901 - uw. NSA] , dalej ups) przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wystarczającym kryterium do odmowy przyznania świadczenia w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona pula środków do wypłaty świadczenia, podczas gdy przyjęcie tego rodzaju kryterium wprost (i wyłącznie) prowadzi do naruszenia zasad wykładni, w szczególności przez pryzmat celu wskazanej regulacji, co tym samym prowadzi do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w żadnej części (k. 51-51v akt sądowych).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

Pismem z 10 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę; podniosło że decyzja z 13 listopada 2023 r. została wydana zgodnie z prawem; sentencja jest odzwierciedleniem stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawne, ze wskazaniem określonej normy prawnej; Kolegium właściwie zastosowało przepisy prawa, czego odzwierciedleniem jest obszerne uzasadnienie decyzji (k. 66-67 akt sądowych).

26 listopada 2025 r. Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w Z. nadesłał poświadczone za zgodność z oryginałem:

1. odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 7 sierpnia 2015 r. znak: PZON.4721.1.1697.2015, zaliczające skarżącego do stopnia niepełnosprawności lekkiego do 21 lipca 2017 r., od którego skarżący wniósł odwołanie, które 22 grudnia 2015 r. znak: ON.9531.1.5016.2015 rozpoznał Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie. W wyniku wniesionego odwołania wyrokiem z 23 marca 2017 r. VI U 98/16 Sąd Rejonowy w Gliwicach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję, zaliczając skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na stałe,

2. odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 14 listopada 2023 r. znak: PZON.4721.1.2741.2023, zaliczające skarżącego do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego na stałe, od którego skarżący wniósł odwołanie, które 18 marca 2024 r. znak: ON.9531.1.4754.2023 rozpoznał Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie. Skarżący wniósł odwołanie, sprawa zawisła przed właściwym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych (k. 93-99 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 ppsa i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 ppsa które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny zrezygnował z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadził swą dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Należy odmówić słuszności zarzutowi naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarżący zarzucił wyłącznie naruszenie prawa materialnego, a spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia rozważenia wniosku skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 ups, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, wskazuje się, że przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ups występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby [...], ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyroki NSA z: 28.8.2008 r. I OSK 1416/07; 12.5.2011 r. I OSK 164/11, cbosa). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje zatem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Sąd I instancji trafnie nie dopatrzył się naruszenia przez organy zasad ogólnych, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ups. Świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zatem zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Trafnie wskazał Sąd I instancji, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 1 ups prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, natomiast dochód skarżącego w miesiącu czerwcu i lipca 2023 r. (wniosek z 18 sierpnia 2023 r.) wynosił 785,17 zł miesięcznie. Skarżący przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups, co uzasadniało odmowę przyznania zasiłku celowego. Nie nastąpiło przy tym żadne nadzwyczajne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasowe warunki. Okoliczności, na które powoływał się skarżący - nie kwestionując jego trudnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej - nie noszą znamion niecodzienności, czy nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 ups. Dokonując oceny spełnienia przesłanki, o której mowa w powołanym przepisie należało także mieć na uwadze okoliczność, że skarżący jest objęty opieką ośrodka pomocy społecznej, który przyznał stronie pomoc finansową.

Świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 41 pkt 1 ups sformułowania "może być przyznany". Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ups), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). Wydanie decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego winno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok NSA z 28.11.2017 r. I OSK 967/17).

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organ przekonująco uzasadnił, dlaczego w jego ocenie żądane świadczenie nie może zostać przyznane stronie. Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności tej decyzji, trafnie uznał, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani procesowego i oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny powyższą ocenę w całości podziela.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 ppsa. Pełnomocnik skarżącego zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).