Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Czesława Nowak-Kolczyńska del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 730/16 w sprawie ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...]kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 730/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]r., nr [...], w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, oddalił skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

W dniu [...]r. do Wójta Gminy O. wpłynął wniosek Burmistrza Miasta M. o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego, w związku z przyznaniem na rzecz osób uprawnionych, świadczeń alimentacyjnych na okres od dnia [...]r. do dnia [...]r., w kwocie łącznej [...]miesięcznie, które zasądzono prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III Rc 347/11. Pismem z dnia [...]r. organ I instancji wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie doręczono w dniu [...]r., natomiast termin stawienia się skarżącego upłynął w dniu [...]r. Pomimo wezwania, skarżący nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz nie złożył oświadczenia majątkowego. Wobec tego organ I instancji pismem z dnia [...]r. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania alimentacyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Na podstawie zaświadczenia otrzymanego od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., organ I instancji ustalił, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy skarżący nie wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązania alimentacyjnego w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalanych alimentów. Wobec powyższego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 554), zwanej dalej ustawą o pomocy, oraz wobec braku przesłanek do zastosowania art. 5 ust. 3a ww. ustawy, organ I instancji decyzją z dnia 10 lutego 2016 r. uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie zarzucając naruszenie art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy oraz art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy organ I instancji nie wydałby decyzji, gdyby skarżący przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, co w rozpoznawanej sprawie winno stanowić kwotę nie niższą niż [...] w każdym miesiącu. Z zaświadczenia komornika sądowego znajdującego w aktach sprawy wynika, że sytuacja, o której mowa we wskazanym przepisie nie miała miejsca bowiem skarżący nie płacił alimentów w wysokości w nim wskazanej. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo wyjaśnił stan faktyczny, który znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym. Skarżący nie zastosował się do wezwania organu I instancji, nie złożył wyjaśnień oraz nie przedłożył dowodów mogących podważyć stanowisko tego organu.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:

- przepisów prawa materialnego tj. art. 4, art. 5 ust. 3 oraz art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że do wydania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wystarczające jest stwierdzenie istnienia zadłużenia na podstawie zaświadczenia wydanego przez komornika, bez konieczności badania okoliczności przyczyny powstania ewentualnych zaległości alimentacyjnych oraz okoliczności podnoszonej przez skarżącego, że uregulował zaległości alimentacyjne;

- przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 9, 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że decyzje organów administracji publicznej zostały wydane bez zebrania całego materiału dowodowego oraz bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a konkretnie braku wyjaśnienia w sprawie przyczyn braku złożenia oświadczenia majątkowego i nieudzielenia informacji o sytuacji majątkowej w trakcie wywiadu alimentacyjnego, braku zbadania przyczyny powstania ewentualnych zaległości alimentacyjnych oraz okoliczności podnoszonej przez skarżącego, że uregulował zaległości alimentacyjne.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów.

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, bowiem podniesione w niej zarzuty okazały się nieuzasadnione.

W pierwszej kolejności rozważeniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do kontroli procesu subsumcji ustalonego stanu faktycznego sprawy pod zastosowany przepis prawa materialnego.

Mając na uwadze, że o skuteczności zarzutów opartych o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. decyduje takie uchybienie przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należy stwierdzić, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia określonych w niej przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku.

Jak wynika bowiem z akt sprawy, organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia majątkowego oraz do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Natomiast nie jest obowiązkiem organu badanie okoliczności (przyczyn) niezłożenia przez skarżącego takiego zeznania, pomimo wyraźnego wezwania organu. Nie jest również rzeczą organu aby udowodniać okoliczności, które podnosi strona skarżąca oraz takich, które mogą być przez nią udowodnione. Jeżeli strona twierdzi, że uregulowała zaległości alimentacyjne to winna była przedłożyć do akt odpowiednie dokumenty poświadczające ten fakt. Jednak w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. W postępowaniu dotyczącym uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych kwestia przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych jest irrelewantna. Istotą tego postępowania jest zbadanie, czy zaległości te istnieją, za jaki okres czasu oraz w jakiej wysokości, co wynika z brzmienia art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego jest skonstruowany analogicznie, jak zarzut naruszenia przepisów postępowania. Sprowadza się on bowiem do stwierdzenia, że dowody, na których oparły się organy, a następnie Sąd pierwszej instancji, nie były wystarczające do przesądzenia niniejszej sprawy - zatem również i ten zarzut należy uznać za bezzasadny.

Przechodząc natomiast do meritum sprawy należy stwierdzić, że bezsporne jest, że skarżący był zobowiązany do uiszczenia alimentów na rzecz swoich dzieci na mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III Rc 347/11. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący posiadał zadłużenie w zakresie alimentów, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego znajdującego się w aktach sprawy. Okoliczności wynikających z tego zaświadczenia skarżący w żaden sposób we właściwym trybie (przed sądem powszechnym) nie zakwestionował. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy, egzekucja bezskuteczna to taka, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. O bezskuteczności egzekucji zaświadcza organ prowadzący postępowanie egzekucyjne (zob.: art. 3 ust. 2 i 3, art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy). Stan bezskuteczności egzekucji, istotny dla nabycia przez osobę zobowiązaną do alimentów statusu dłużnika alimentacyjnego, nie podlega kwestionowaniu i weryfikacji przed organami administracji. Jest to bowiem czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne i może być kwestionowana w trybie przewidzianym przez przepisy postępowania egzekucyjnego, w przypadku prowadzenia egzekucji przez komornika – np. w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 k.p.c. Tym samym interes dłużnika alimentacyjnego jest dostatecznie chroniony przez przepisy prawa, które wymagają jedynie podjęcia przez niego stosownych działań. Reasumując, ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie mają uprawnień do kwestionowania ustaleń związanych z postępowaniem egzekucyjnym.

Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że skarżący nie podważył w jakikolwiek sposób, że – po pierwsze – odmówił złożenia oświadczenia majątkowego oraz – po drugie – że nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Powyższe okoliczności wynikają natomiast z akt sprawy, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 4 i art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy jest nieusprawiedliwiony. W dalszej kolejności należy stwierdzić, że podana w zaświadczeniu komornika sądowego wysokość wpłat na poczet alimentów również nie przemawia za uznaniem zarzutu naruszenia art. 5 ust. 3a ustawy bowiem nie ulega wątpliwości, że wpłaty na poczet alimentów były niższe niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego żądania zwrotu kosztów z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.