Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.) Olga Żurawska - Matusiak Protokolant specjalista Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. L. na rozkaz personalny Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę.

Raportem, zarejestrowanym w dniu [...] kwietnia 2011 r., M. L. złożył na ręce dyrektora Biura Kadr i Szkolenia J. S. prośbę o zwolnienie ze służby w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego z dniem [...] września 2011 r.

Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego, działając na podstawie art. 9 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 09 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz. U. Nr 104, poz. 710), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: kpa, rozkazem personalnym z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] zwolnił M. L. z dniem [...] września 2011 r. ze służby w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego.

Pismem z dnia [...] maja 2011 r. M. L. złożył do Szefa SKW wniosek o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy oraz raport o odwołaniu oświadczenia woli o odejściu ze służby, podnosząc, że raport w sprawie odejścia ze służby złożył pod wpływem groźby bezprawnej dyrektora Biura Kadr i Szkolenia J. S.

Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, rozkazem personalnym z dnia [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny w całości.

W ocenie organu II instancji raport funkcjonariusza o zwolnienie ze służby nie był dotknięty wadą oświadczenia woli z art. 87 kc, a Szef SKW nie zgodził się na jego cofnięcie.

Pismem z dnia 06 października 2011 r. M. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na rozkaz personalny Szefa SKW z dnia [...] września 2011 r. nr [...], wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie rozkazu go poprzedzającego z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, tj.:

- art. 6 kpa w zw. z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 09 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego – zwanej dalej ustawą pragmatyczną, poprzez oparcie obu zaskarżonych rozkazów Szefa SKW o wymuszony groźbą bezprawną na skarżącym w dniu [...] września 2010 r. przez dyrektora Biura Kadr i Szkolenia SKW J. S. raport o odejście ze służby z SKW z dniem [...] września 2010 r.;

- art. 19 ust. 3 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 6 kpa, poprzez oparcie obu zaskarżonych rozkazów Szefa SKW o raport o odejściu ze służby, sporządzony i przekazany przełożonemu przez skarżącego w dniu [...] września 2010 r.;

- art. 13 ust. 2 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 6 kpa, poprzez wyznaczenie w obu zaskarżonych decyzjach daty [...] września 2011 r., jako dnia zwolnienia skarżącego ze służby w SKW;

- art. 13 ust. 3 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 6 kpa oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 września 2006 r. w sprawie przenoszenia funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego do dyspozycji, poprzez wydanie obu zaskarżonych decyzji bez przyjęcia od skarżącego pisemnej zgody na przeniesienie go na inne stanowisko służbowe;

- art. 24 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 8 kpa, poprzez wyznaczenie dyrektora BKS SKW J. S. do rozpatrzenia wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r. Skarżący podniósł, że J. S. został imiennie wskazany jako osoba, która groźbą bezprawną zmusiła skarżącego do napisania raportu o odejściu ze służby w SKW, w związku z czym winien on zostać wyłączony z przedmiotowego postępowania;

- art. 24 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 8 kpa, poprzez niewyłącznie dyrektora BKS SKW J. S. z postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r., po tym jak J. S. został w nim przesłuchany w charakterze świadka;

- art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 8 oraz art. 15 kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sprawie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r. przez te same osoby, które brały bezpośredni udział w jego wydaniu – dyrektora BKS SKW J. S. oraz Naczelnika Wydziału [...] BKS SKW A. M., co zaprzecza zasadzie dwuinstancyjności postępowania;

- art. 24 § 1 pkt 7 kpa w zw. z art. 8 kpa, poprzez niewyłącznie Naczelnika Wydziału [...] BKS SKW A. M. z postępowania w sprawie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r., w którym, jako winien naruszeń prawa, został wskazany imiennie jej bezpośredni przełożony - dyrektor BKS SKW J. S.;

- art. 24 § 4 kpa w zw. z art. 8 kpa, poprzez wydanie w toku rozpatrywania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r. przez Naczelnika Wydziału [...] BKS SKW A. M. polecenia służbowego podległemu jej [...] K. J. sporządzenia – na jej podpis – postanowienia z dnia [...] lipca 2011 r. o wyłączenie go z powyższego postępowania z dniem [...] lipca 2011 r.;

- art. 79 § 1 kpa w zw. z art. 7 i art. 8 kpa, poprzez informowanie skarżącego o planowanych na dzień [...] i [...] lipca 2011 r. czynnościach dowodowych bez zachowania 7-dniowego terminu;

- art. 88 § 1 kc, poprzez oparcie obu zaskarżonych decyzji o oświadczenie woli (wymuszonym groźbą bezprawną raporcie o odejściu ze służby), które skarżący pisemnym raportem z dnia [...] maja 2011 r. - skierowanym do dyrektora BKS SKW J. S. - odwołał;

- art. 7 kpa, poprzez nieuwzględnienie w obu zaskarżonych decyzjach słusznego interesu skarżącego;

- art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 7, 8 i 10 § 1 kpa, poprzez odrzucenie wszystkich 14 wniosków dowodowych, zgłoszonych przez skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. w toku postępowania dotyczącego odwołania od rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r.

Skarżący wniósł ponadto o uznanie, że 99-dniowy okres rozpatrywania wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2011 r. o ponowne rozpatrzenie rozkazu personalnego nr [...] Szefa SKW z dnia [...] maja 2011 r. stanowi przewlekłość działania Szefa SKW w tym zakresie i rażąco narusza prawo:

- art. 35 § 3 w zw. z art. 12 § 1 kpa, poprzez bezpodstawne przekroczenie zawitego, miesięcznego terminu do załatwienia powyższej sprawy;

- art. 36 § 1 kpa, poprzez niedoinformowanie skarżącego o nierozpatrzeniu jego wniosku w terminie, niewskazanie przyczyn takiego stanu rzeczy oraz niewskazanie nowego terminu do załatwienia sprawy;

- art. 38 oraz art. 223 § 2 kpa, poprzez niepociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy odpowiedzialnych za rażące naruszenie obowiązków wskazanych w obu ww. punktach.

Skarżący wniósł, aby Sąd, w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, poinformował Prezesa RM oraz MON o tych uchybieniach oraz wskazał Szefowi SKW sposób usunięcia skutków stwierdzonych naruszeń prawa z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Oceniając przedmiotowy rozkaz personalny według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza on prawa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do ustalenia tego, czy skarżący uchylił się od skutków oświadczenia woli, wyrażonego w raporcie z prośbą o zwolnienie ze służby, a w konsekwencji, czy istniały podstawy do wydania skarżonego rozkazu personalnego.

Okolicznością niesporną w sprawie było to, że skarżący w dniu [...] września 2010 r. napisał raport, prosząc o zwolnienie ze służby z dniem [...] września 2011 r.

Poza sporem była również okoliczność, iż w raporcie z dnia [...] maja 2011 r. skarżący złożył oświadczenie, iż odwołuje oświadczenie woli, wyrażone w raporcie z dnia [...] września 2010 r., jako złożone pod wpływem groźby.

Zgodnie z treścią art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego, regulującego materię dotyczącą uchylenia się od skutków oświadczenia woli, "uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie".

Uchylenie się od skutków oświadczenia woli zależne jest więc od chęci osoby, która złożyła oświadczenie woli obarczone wadą oraz wymaga działania tej osoby w postaci złożenia drugiej stronie stosunku prawnego nowego oświadczenia woli na piśmie. Na podjęciu powyższych działań skończy się aktywność osoby uchylającej się w sytuacji, gdy druga strona stosunku prawnego zaakceptuje skuteczność takiego uchylenia się.

Jednakże w sytuacji, gdy adresat oświadczenia woli o uchyleniu się od oświadczenia wcześniejszego nie chce przyznać faktu, iż nastąpiło uchylenie się od skutków wadliwego oświadczenia woli, strona uchylająca się dla osiągnięcia zamierzonego rezultatu może wytoczyć powództwo o ustalenie skuteczności uchylenia się od następstw wadliwego oświadczenia woli. Prawomocny wyrok, uwzględniający powództwo w takiej sprawie, będzie stanowił dowód tego, że doszło do uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia woli.

Odnośnie omawianej materii zbieżny z powyższym pogląd wyraził też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 października 2005 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III CK 48/05, stwierdzając, iż: "możliwość skorzystania z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli, zależy wyłącznie od decyzji składającego to oświadczenie a druga strona nie może przeszkodzić powstaniu skutków uchylenia, ani też zapobiec unieważnieniu czynności prawnej. Jeżeli jednak druga strona trwa przy stanowisku, że uchylenie się jest bezpodstawne, wówczas możliwe jest rozstrzygnięcie przez Sąd, czy było ono uzasadnione. Takie rozstrzygnięcie może nastąpić w postępowaniu wytoczonym przez osobę, która uchyliła się od skutków oświadczenia woli, złożonego pod wpływem błędu lub groźby, o świadczenie (zwrot spełnionego świadczenia), albo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego powołanego przez czynność prawną, w której skład wchodziło to oświadczenie".

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż skarżący nie udowodnił tego, iżby osiągnął rezultat w postaci uchylenia się od skutków oświadczenia woli, wyrażonego w raporcie z dnia [...] września 2010 r. Organ po otrzymaniu oświadczenia woli, zawartego w raporcie z dnia [...] maja 2011 r., zakwestionował skuteczność uchylenia się od skutków pierwotnego oświadczenia woli i wydał skarżony rozkaz personalny, nieuwzględniając następstw uchylenia. Wobec powyższego, ciężar dowodowy odnośnie skuteczności dokonanego uchylenia został przerzucony na skarżącego. W realiach niniejszej sprawy to skarżący winien udowodnić zaistnienie przesłanek pozytywnych w postaci skuteczności uchylenia się od wadliwego oświadczenia woli.

Temu obowiązkowi dowodowemu strona skarżąca nie podołała jednakże. Na dzień wyrokowania w sprawie niniejszej skarżący nie dysponował prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego, uwzględniającym powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, powstałego wskutek wadliwego oświadczenia woli. Samo zaś powoływanie się na dokonane uchylenie od skutków pierwotnego oświadczenia woli, wobec negowania jego skuteczności przez drugą stronę stosunku prawnego, uznać należało za niewystarczające dla osiągnięcia zamierzonego skutku.

Podkreślenia wymaga też okoliczność, iż badaniem skuteczności uchylenia się od następstw oświadczenia woli z prośbą o zwolnienie nie mógł zajmować się Sąd Administracyjny. Tutejszy Sąd nie posiada bowiem wystarczających instrumentów procesowych, umożliwiających przeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego. Dla lepszego zilustrowania omawianej kwestii można przytoczyć postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., wydane w sprawie o sygn. akt III CSK 238/08, w którym stwierdzono m. in., iż "kognicja Sądu Wieczystoksięgowego wyłącza możliwość prowadzenia postępowania dowodowego i dokonywania na jego podstawie ustaleń faktycznych. Oznacza to niemożność weryfikowania w postępowaniu przed tym Sadem skuteczności prawnej oświadczenia woli skarżącej, złożonego na podstawie art. 88 kc w zw. z art. 87 kc".

Skoro więc, w ocenie Sądu Najwyższego, nawet sąd powszechny, orzekający w postępowaniu nieprocesowym, nie może prowadzić postępowania dowodowego dla ustalenia skuteczności uchylenia się od następstw wadliwego oświadczenia woli, to tym bardziej takiej możliwości nie posiada Sąd Administracyjny.

W świetle powyższego, w sytuacji gdy strona skarżąca nie udowodniła, aby skutecznie uchyliła się od następstw oświadczenia woli, wyrażonego w raporcie z dnia [...] września 2010 r., organ miał podstawy faktyczne (w postaci woli funkcjonariusza opuszczenia służby) do wydania skarżonego rozkazu personalnego.

Wbrew wywodom skargi, wydaniu skarżonego rozkazu personalnego nie stał na przeszkodzie przepis art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 09 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 710 ze zm.). Termin sześciomiesięczny, wskazany w powyższej normie prawnej, jest bowiem jedynie terminem instrukcyjnym dla organu. Ma on na celu zapewnienie stabilnej sytuacji funkcjonariuszom, którzy zgłosili chęć wystąpienia ze służby, iż nie będą w tej służbie trzymani wbrew swojej woli dłużej niż przez 6 miesięcy. Przepis ten będzie dotyczył więc sytuacji, gdyby organ, pomijając wolę funkcjonariusza chcącego opuścić służbę, próbował przetrzymywać go w służbie przez okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Taka jednakże sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Strona skarżąca w swoim oświadczeniu woli z dnia [...] września 2010 r. sama zakreśliła termin odejścia ze służby - dłuższy niż 6 miesięcy. To zaś jest równoznaczne z tym, iż zwolniła organ z obowiązku rozwiązania stosunku służbowego w terminie oznaczonym w art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 09 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 710 ze zm.).

Badając niniejszą sprawę, Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ przepisu art. 24 kpa. Podkreślić należy, iż rozkaz personalny, wydany w pierwszej, jak i w drugiej instancji, pochodził od piastuna organu, a więc podmiotu mającego umocowanie do takiego działania.

Nawet zaś hipotetycznie przyjmując, iż osoby wyszczególnione w skardze nie powinny brać udziału w postępowaniu prowadzonym przez organ, to w ocenie tutejszego Sądu nie sposób skutecznie wywieść, aby takie naruszenie procedury mogło skutkować koniecznością uchylenia skarżonego rozkazu personalnego. W myśl bowiem przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd uchyla decyzję w razie stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tutejszy Sąd w działaniu osób uczestniczących w postępowaniu nie dopatrzył się zaś istnienia nie tylko istotnego wpływu na wynik postępowania, lecz wręcz żadnego wpływu na ten wynik. Działania, jakie były podejmowane przez organ, pozostawały bowiem bez wpływu na istotę sprawy.

Przez pryzmat wyżej powołanej normy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd administracyjny ocenił również zarzut naruszenia art. 79 § 1 kpa, uznając go za pozostający bez wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie.

Za pozostające w oderwaniu od istoty niniejszej sprawy (zwolnienia funkcjonariusza na jego wniosek) uznać należało zarzuty naruszenia art. 13 ust. 2 i art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 09 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 710 ze zm.). Kwestie regulowane powyższymi przepisami pozostawały bowiem bez wpływu na skuteczność zwolnienia skarżącego ze służby na własną prośbę.

Za prawidłowe uznać również należało działanie organu polegające na nieuwzględnieniu wniosków dowodowych strony. Wnioski te dotyczyły bowiem materii potrzeb kadrowych i polityki kadrowej organu. Pozostawały więc bez związku z istotą niniejszej sprawy.

Na marginesie podnieść również należy, iż w sytuacji uchylania się od skutków wadliwego oświadczenia woli, do oceny skutków takiego uchylenia nie będzie miał zastosowania art. 58 kc. Stanowisko takie, z którym tutejszy Sąd w pełni się zgadza i traktuje jak własne, wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 09 lutego 1999 r. w sprawie o sygn. akt I ACa 1105/98, stwierdzając, że "... błąd, podstęp lub groźba nie powodują bezwzględnej nieważności czynności prawnej, a zatem art. 58 kc w ogóle ich nie dotyczy".

W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2002 r., poz. 270).