Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 332/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w . z dnia 27 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 332/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił S.T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

We wstępnej części uzasadnienia Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń majątkowych skarżącej, z których wynikało, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Sąd wskazał ponadto, że skarżąca zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej małoletniej córki. Z oświadczeń tych wynikało również, że skarżącej pomaga finansowo siostra w kwotach od 500 do 1.000 zł miesięcznie. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną. Skarżąca z tytułu zatrudniania uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie, które po potrąceniach jest wypłacane w kwocie 1.253,55 zł.

Sąd I instancji zaznaczył następnie, że co prawda skarżąca wskazała, że jej mąż jest osoba bezrobotną, to jednak wyzbył się na rzecz swojego brata majątku znacznej wartości. Wartość darowanej bratu nieruchomości na podstawie aktu notarialnego wynosi 600.000 zł. W ocenie Sądu mąż skarżącej dokonał darowizny, mając pełną świadomość, że dalsze prowadzenie przedmiotowej sprawy będzie się wiązało z odpowiednimi kosztami, tym bardziej, więc trudno jest zrozumieć sens wyzbycia się przez niego majątku. W tej sytuacji skarżąca nie może zasadnie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na swoją trudną sytuację materialną.

Zdaniem Sądu nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącej pozostaje fakt, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż prowadzili działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą zeznania podatkowe skarżącej za 2012 r. oraz jej męża za 2013 r. Za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca wykazała dochód w kwocie 119.052,95 zł (przychód 754.917,09 zł), natomiast jej mąż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2013 r. wykazał stratę w kwocie 5.408,13 zł (przychód 1.133.016,40 zł). W ocenie Sądu skarżąca, będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych.

Ponadto zdaniem Sądu I instancji mało prawdopodobne jest, aby osoby prowadzące działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącą w 2012 r. oraz jej męża w 2013 r., nie miały z tego tytułu żadnych oszczędności.

Dodatkowo Sąd wskazał, że skarżąca pomimo odmowy zwolnienia jej od kosztów sądowych była w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wyniósł 10.180 zł.

W złożonym zażaleniu pełnomocnik strony zwrócił się o zmianę powyższego postanowienia, poprzez zwolnienie skarżącej od całości wpisu od skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu podniesiono, że postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy winno opierać się na ocenie przesłanek wynikających z oświadczeń strony umieszczonych na urzędowym formularzu. Nie jest wymagane przy tym, aby strona udowodniła poszczególne okoliczności, lecz je uprawdopodobniła. Zdaniem autora zażalenia z oświadczeń strony zawartych na urzędowym formularzu bezsprzecznie wynikało, że skarżąca nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania.

Pełnomocnik strony nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym postanowieniu odnośnie kwestii traktowania przychodu, a nie dochodu, osiąganego przez skarżącą i jej męża za prawidłowe kryterium oceny możliwości finansowych strony. Za niezasadne uznano również stanowisko odnoszące się zapłaty przez skarżącą wpisu od skargi i wywodzeniu z tej okoliczności również możliwości zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej. Zarzucono jednocześnie, że obarcza się skarżącą odpowiedzialnością za działania finansowe jej męża, z którym skarżąca ma ustanowioną rozdzielność majątkową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko prezentowane przez Sąd I instancji w treści zaskarżonego postanowienia. W szczególności wskazać należy, na co zwracał uwagę Sąd I instancji, że strona skarżąca, mimo pozostawania z mężem w stosunku rozdzielności majątkowej, nadal prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Dla oceny kondycji finansowo – majątkowej strony nie bez znaczenia są więc dochody oraz majątek męża, z którym nadal skarżąca tworzy rodzinę. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 725/13). Posiadany przez niego majątek ma bowiem wpływ na ocenę sytuacji finansowej strony. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2012 r., poz.788, dalej jako "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Mając na uwadze powyższe uwarunkowania prawne Sąd I instancji miał prawo zatem wiązać czynności podejmowane przez małżonka strony skarżącej z sytuacją finansową strony. Nie sposób zatem nie podnosić tego, że małżonek skarżącej umową zawartą ze swoim bratem wyzbył się wartościowego przedmiotu majątkowego jakim jest nieruchomość, której wartość określono w akcie notarialnym na kwotę 600.000 zł.

Sąd I instancji zasadnie przy tym wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r., sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r., sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008r., sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r., sygn. akt II FZ 682/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy powtórzyć za Sądem I instancji, że wymóg wsparcia finansowego ze strony współmałżonka wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w finansowaniu kosztów sądowych (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903).

Ponadto Sąd I instancji w treści zaskarżonego postanowienia zwrócił uwagę na okoliczność, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych od niej dokumentów, tj. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych swoich oraz męża. Przedłożono jedynie wyciąg z rachunku bankowego skarżącej, który posiada w Banku Spółdzielczym. Z przedłożonych dokumentów (ugody zawarte z bankiem w sprawie spłat kredytów) wynika, że skarżąca oraz jej mąż posiadają rachunki bankowe w Banku PKO S.A. których wyciągów skarżąca jednak nie przedłożyła.

W konsekwencji powyższego, Sąd I instancji miał prawo uznać, że nie zaistniała możliwość rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W skutek braku informacji nie można było bowiem dokonać pełnej analizy stanu majątkowego Spółki. Ocena taka jest konsekwencją działania strony skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.