Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 13 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 391/20 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej podatnikowi podatku rolnego, w którego gospodarstwie powstały szkody 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. K. na rzecz Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 931/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę (...) na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie pomocy finansowej producentowi rolnemu.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu (...) r. do Biura Powiatowego ARiMR w Gorzowie Wielkopolskim wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły, co najmniej 30% danej uprawy. W dniu (...)r. skarżący złożył dodatkowo kopię polisy ubezpieczeniowej PZU nr (...) z dnia (..) 2019 r., w której wskazano, że ubezpieczającym jest (...), natomiast ubezpieczonym są: (...) i (...).

Decyzją z dnia (...) r. Kierownik BP ARiMR przyznał skarżącemu pomoc finansową w części, tj. o wartości brutto 40.280 zł. W motywach uzasadnienia decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z przedłożonego przez stronę protokołu szacowania szkód nr (...) wynika, że dniem wystąpienia szkód w gospodarstwie skarżącego był 19 lipca 2019 r. a w jego posiadaniu jest 12,85 ha upraw z wyłączeniem łąk i pastwisk. Wskazał na treść § 13v ust. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187, ze. zm.) – powoływanego dalej jako rozporządzenie RM. Organ pierwszej instancji stwierdził, że ubezpieczonych w dniu wystąpienia szkód w uprawach powinno być 6,43 ha. W dniu wystąpienia szkody strona nie posiadała ubezpieczonych upraw w gospodarstwie, bowiem z kopii polisy ubezpieczeniowej PZU S.A. nr (...) wynika, że ubezpieczającym i ubezpieczonym był (...) czyli nie strona, której grunty były ubezpieczone. Odnosząc się do złożonej 3 stycznia 2020 r. polisy ubezpieczeniowej o nr (...) Kierownik BP ARiMR zaznaczył, że umowa ta została podpisana w dniu 13 grudnia 2019 r. czyli po dniu wystąpienia szkód w gospodarstwie skarżącego. Organ pierwszej instancji wskazał, że związku z faktem, iż w dniu wystąpienia szkód w gospodarstwie strona nie posiadała ubezpieczonych 50% upraw płatność została pomniejszona.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania Dyrektor LOR ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję (...) wniósł skargę do WSA w Gorzowie Wielkopolskim.

W ocenie skarżącego, stając się stroną umowy ubezpieczenia, miał prawo do zaspokojenia się również co do zdarzeń szkodowych sprzed 13 grudnia 2019 r. Zawarta umowa ubezpieczenia była umową ubezpieczenia majątkowego, a nie osobowego (art. 805 k.c.). Składniki majątkowe były ubezpieczone, a wejście w umowę ubezpieczenia tylko upoważniło (...) do zaspokojenia się z ubezpieczenia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor LOR ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga okazała się niezasadna.

Sąd I instancji wskazał, że skoro szkoda w gospodarstwie skarżącego wystąpiła w dniu 1 lipca 2019 r. a z przedłożonej przez skarżącego polisy o nr (....) ze zmienionymi już danymi wynika, że zakres tego ubezpieczenia obejmuje uprawy rolne skarżącego od dnia 11 grudnia 2019 r. to zasadny jest wniosek organu, że areał wynikający z tej polisy nie może zostać uznany jako ubezpieczony przez skarżącego w dniu wystąpienia szkody. Wobec powyższego bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy podpisaną przez skarżącego i jego syna w dniu 13 grudnia 2019 r. polisę o nr (....) organ winien uznać za nową polisę (zawartą w tym dniu) czy też kontynuację tej zawartej przez syna skarżącego w dniu 7 czerwca 2019 r. Wykładnię § 13v ust. 13 rozporządzenia RM potwierdza literalne brzmienie art. 25 ust. 9 rozporządzenia 702/2014, który wprost stanowi, że to beneficjent pomocy powinien wykupić polisę ubezpieczeniową.

Także przepisy prawa unijnego wskazują wprost na konieczność wykupienie polisy ubezpieczeniowej przez beneficjenta pomocy, co znajduje prakseologiczne uzasadnienie we wskazanych w preambule do rozporządzenia nr 702/2014 celach sprowadzających się do konieczności unikania zbędnego ryzyka oraz zapobiegania nadmiernej kompensacji poniesionych strat (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 330/19).

Od przedmiotowego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

1. § 13v ust. 12 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zachodzą przesłanki do obniżenia wysokości pomocy finansowej oraz uznanie, że ubezpieczonym musi być beneficjent, podczas gdy z przepisów wynika jednoznacznie obowiązek ubezpieczenia upraw.

2. art. 25 ust. 9 do Rozporządzenia nr 702/2014 dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zachodzą przesłanki do obniżenia wysokości pomocy finansowej oraz uznanie, że beneficjent musi osobiście wykupić polisę w dniu zaistnienia szkody, a nie wystarczająca jest sytuacja, gdy beneficjentem polisy jest podmiot trzeci.

3. art. 805 § 1 oraz 808 § 1 k.c. przez brak jego zastosowania w sprawie i wypaczenie idei umowy ubezpieczenia, pominięcia okoliczności związanej z możliwością zawarcia umowy na rzecz innej osoby,

4. Motywu 54 i 58 preambuły do Rozporządzenia nr 702/2014 dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez nadanie motywowi rangi części normatywnej aktu unijnego, podczas gdy jego celem jest jedynie wskazanie uzasadnienia dla aktu.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

Analizując skargę kasacyjną złożoną przez beneficjenta zauważyć przede wszystkim należy, że w skardze tej brak zarzutów procesowych, zatem nie zakwestionowano ustaleń faktycznych i ocen dokonanych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Nie podważono zatem istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń i ocen dotyczących braku ubezpieczenia przez skarżącego kasacyjnie upraw w gospodarstwie. Organy wskazały, co zaaprobował Sąd I instancji, że uprawy w gospodarstwie powinny być ubezpieczone przez beneficjenta, to on winien być ubezpieczającym lub ubezpieczonym, jemu winno przysługiwać ewentualne odszkodowanie. Nie spełnia tych kryteriów ubezpieczenie dokonane przez syna skarżącego kasacyjnie, gdyż ewentualne roszczenia przysługiwałyby w tym czasie wyłącznie synowi skarżącego kasacyjnie.

Dodać do tego należy, że beneficjent złożył co prawda dokumenty, z których wynika, że zarówno on jak i jego syn zwrócili się do ubezpieczyciela o zmianę danych w umowie ubezpieczenia oraz polisę ze zmienionymi już danymi, w której jako ubezpieczający widnieje syn skarżącego kasacyjnie, natomiast jako ubezpieczony wskazany jest już obok syna skarżący. Niemniej jednak w dokumencie tym zaznaczono, że jest on potwierdzeniem zakresu ubezpieczenia upraw rolnych od grudnia 2019 r., a więc już po dniu wystąpienia w gospodarstwie szkody.

Te istotne dla sprawy ustalenia faktyczne i oceny nie zostały w skardze kasacyjnej stosownymi zarzutami procesowymi podważone.

W orzecznictwie NSA prezentowany jest utrwalony pogląd, że w sytuacji niepodważenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji, przez brak prawidłowo sformułowanych, czy też nieskutecznych zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji i nie ma podstaw do ich kwestionowania (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt I GSK 287/17, LEX nr 2754933).

W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego postawiono cztery zarzuty, wszystkie te zarzuty dotyczą naruszenia tego prawa przez jego niewłaściwe zastosowanie.

W pierwszym z zarzutów wskazano na naruszenie § 13v ust. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zachodzą przesłanki do obniżenia wysokości pomocy finansowej oraz uznanie, że ubezpieczonym musi być beneficjent, podczas gdy z przepisów wynika jednoznacznie obowiązek ubezpieczenia upraw. W drugim powołano się na naruszenie art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 w zw. z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zachodzą przesłanki do obniżenia wysokości pomocy finansowej oraz uznanie, iż beneficjent musi osobiście wykupić polisę w dniu wykupienia szkody, a nie wystarczająca jest sytuacja, gdy beneficjentem polisy jest podmiot trzeci. W trzecim zarzucie skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przepisów z zakresu materialnego prawa cywilnego, a mianowicie art. 805 § 1 oraz art. 808 § 1 Kodeksu cywilnego przez brak ich zastosowania w sprawie i wypaczenie idei umowy ubezpieczenia, pominięcie okoliczności związanej z możliwością zawarcia umowy na rzecz innej osoby. Natomiast w czwartym zarzucie skarżący kasacyjnie powołał się na naruszenie motywu 54 i motywu 58 preambuły do rozporządzenia nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 w zw. z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przez nadanie motywom rangi części normatywnej aktu unijnego, podczas gdy jego celem jest jedynie wskazanie uzasadnienia dla aktu.

Wobec tak postawionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie naruszenia tego prawa przez jego błędne zastosowanie, stwierdzić należy, że nie mogą one odnieść oczekiwanego przez skarżącego kasacyjnie skutku.

Zauważyć bowiem należy, że nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 319/11, LEX nr 1122853). Dalej wskazać należy, że z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że na drodze podnoszenia zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego nie można podważać wadliwości w zakresie ustalania stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 601/09, LEX nr 586418, wyrok NSA z dnia 31 marca 2004 r., OSK 59/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 10.; wyrok NSA z dnia 13 października 2004 r., FSK 548/04, LEX 147685.; wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., FSK 568/04, ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 67; wyrok WNSA z dnia 21 lutego 2005 r., GSK 1045/04, LEX nr 187142; wyrok NSA z dnia 3 marca 2005 r., GSK 974/04, LEX nr 186875; wyrok NSA z dnia 3 września 2008 r., II GSK 293/08, niepubl.). Niedopuszczalne jest postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego zamiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania i podważanie za jego pomocą ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może bowiem nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Ewentualnie może być ona skuteczna tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 654/12, LEX nr 1487732).

Wobec powyższego postawione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie należało w okolicznościach faktycznych sprawy uznać za nieskuteczne.

Na marginesie jedynie NSA zauważa, że preambuła do aktu prawa unijnego ma rzeczywiście charakter pomocniczy w zakresie interpretacji przepisów w akcie tym zawartych i taką rolę, w ocenie NSA, wskazane motywy preambuły odegrały w motywowaniu przez Sąd I instancji zaskarżonego orzeczenia.

Mając zatem na względzie przedstawioną argumentację stwierdzić jednoznacznie należy, że postawione zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez radcę prawnego, który prowadził sprawę przed Sądem pierwszej instancji.